Skilnad mellom versjonar av «Tefillín»

Frå Alnakka.net
(Oppretta sida med «{{innhald høgre}} <onlyinclude>{{thumb|Picart Tefillin.jpg|Plansje over portugisarjødiske tefillín. (Bernard Picart)}} '''Tefillín''' ({{heb…»)
(Ingen skilnad)

Versjonen frå 27. mars 2020 kl. 01:02

Plansje over portugisarjødiske tefillín. (Bernard Picart)

Tefillín (hebr. תְּפִלִּין [təfillīn]) eller bønereimMal:Er er namnet på Mal:Tvo småe lêrboksMal:Ar som inneheld blant annMal:At bønMal:Æ Sjemáng Jisraél og som blir bundne med lêrreimMal:Er i pannMal:Å og på den eine overarmen under morgonbønMal:Æ på van

  1. REDIRECT mal:lige kvardagMal:Ar Mal:Tå tradisjonelle [[rabbinsk jødedom|rabbinske jødMal:Ar]] — enten berre Mal:Tå menn (van
  2. REDIRECT mal:ligast i ortodoks jødedom) eller òg Mal:Tå kvinnMal:Or (van
  3. REDIRECT mal:lig i masorti jødedom og til dels òg i feministisk-ortodoks jødedom). Tefillín er lite utbreidd i rekonstruksjonistisk jødedom og Mal:Dei Mal:Olike variantane Mal:Utav reformjødedom.

Typar og geografiske variantar

Geografi

Tefillín finst i Mal:Olike geografiske variantar ― sefardisk/jemenittisk, Ari z"l (hasidisk) og asjkenazisk. Den viktigaste förskjellen er kossen keláfen (pergamentet) er Mal:Skrivin, men det er òg andre Mal:Olikheiter. Den portugisarjødiske tradisjonen i Nordvest-Europa er å bruke sefardiske tefillín. Typiske særtrekk för sefardiske tefillín er: Bokstaven sjin (ש) på sidMal:One Mal:Utav bájit (huset, boksen) Mal:Utav tefillín sjel rosj; (tefillín för haudet) har flat botn; ei kort, ekstra lêrreim heng frå bájit på tefillín sjel jád (tefillín för handMal:Æ) og symboliserer bokstaven jod. Sefardiske tefillín sjel rosj har oftast ein dálet-form

  1. REDIRECT mal:at (d) knute i nakkan ― i motsetning til den kvadratiske knuten som er vanligare blant asjkenazím.

Teologi

I tillegg til geografiske Mal:Olikheiter finst det òg teologiske Mal:Olikheiter: Det finst to syn på kva rekkjefölgje Mal:Dei fire bibelsitatMal:Æ skal skrivast i ― Rasji sitt syn og rabbénu Tam sitt syn. Mal:DEi fleste brukar berre Rasji-tefillín i dag, men i somme jødiske gruppMal:Or er det vanlig at Mal:Dei mest observante brukar både Rasji-tefillín og rabbénu Tam-tefillín ― enten för Mal:Olike deler Mal:Utav morgongudstjenesta eller samtidig.

Kvalitet

Tefillín blir lagMal:Ade i Mal:Olike standardkvalitetar. Den billigaste kvaliteten er pesjutím (enkle). Pesjutím mehudarím (betre enkle) og dakkót (tynne) og gassót (tjukke) er betre kvalitetar og er definitivt å anbefala i staden för pesjutím.

Bruksmåte

Den tydeligaste kulturelle Mal:OlikheitMal:Æ i bruksmåten er kossen ein vitt lêrreimMal:Æ för tefillín sjel jad kring handMal:Æ. Det finst tre hovudmåtar å gjera det på ― dálet på handbaken (hovudsaklig sefardisk), alef på handbaken (trad. portugisarjødisk) og sjin på handbaken (hovudsaklig asjkenazisk).

Kva tid brukar vi tefillín?

Tefillín blir brukMal:Ade under deler Mal:Utav morgongudstjenesta på vanlige vekkodagar, og dessutan under minhá på fastedagar (utom kippúr).

Under ḥol hammongéd (Mal:Dei mellomliggjande halvhelgdagane under pesaḥ og sukkót) er det Mal:Olike skikkar:

Vi brukar ikkje tefillín på sjabbát og fulle helgdagar (rosj hasjaná, kippúr, sjabungót; Mal:Dei første og siste dagane Mal:Utav pesaḥ og sukkót). Vi brukar heller ikkje tefillín under morgongudstjenesta på tisjngá beáb og andre fastedagar.

Vi brukar ikkje tefillín når vi et eller søv; når vi er på badet eller har Mal:Orolig maga; eller når vi er distrahert av Mal:Oreine tankar.

Kem brukar tefillín?

Menn

Alle halakhiske kjeldMal:Or er einige om at alle frie jødiske menn og gutar over 13 år er pålagt bodet om å legge tefillín og at Mal:Dei skal seie berakháen når Mal:Dei legg dem på.

KvinnMal:Or

Eit mindretalssyn er at kvinnMal:Or og jentMal:Or over 12 år er pålagt bodet om å legge tefillín. Fleirtalssynet er at bodet om tefillín er tidsMal:Bundit, og at det derför ikkje er obligatorisk for kvinnMal:Or ― men merk at Mal:Dei fleste sefardiske og vest-asjkenaziske risjoním, såvel som ein del sefardiske aḥaroním, er einige om at kvinnMal:Or har rett til å legge tefillín:

(Tabell kjem...)

Kossen legg vi tefillín?

Sefardisk minhág er å seie berre éin berakhá når ein legg tefillín. Somme har som minhág å sitta når Mal:Dei legg tefillín (Marokko, Syria), somme har som minhág å sitta først og å reise seg opp för berakháen (osmanske sefardím), og somme har skikken å stå heile tidMal:Æ (portugisarjødar, asjkenazím). Tefillín sjel jad skal leggast på venstrearmMal:Æ om ein er høgrehendt, og på høgrearmMal:Æ om ein er venstrehendt.

1: Sitt (Marokko, Syria, osmansk-sefardisk) eller stå (portugisarjødisk, asjkenazisk) etter din minhág.

2: Om du har langerm

  1. REDIRECT mal:at skjortMal:Ä på, trekk opp ermet på den armMal:Æ du legg tefillín på.

3: Tre lykkja Mal:Utav} tefillín sjel jad på armMal:Æ di. Bájit (huset) skal liggja på lag midt på overarmMal:Æ, men ikkje nærmare handbogan enn to fingerbreidder. Bájit skal snu litt innover mot hjarta. Stram lêrreimMal:Æ nok til at bájit held seg stabilt på plass. (Osmanske sefardím reiser seg opp her.)

4. Sei berakháen för tefillín:

בָּרוּךְ אַתָּה יי. אֱלֹהֵֽינוּ מֶֽלֶךְ הָֽעוֹלָם. אֲשֶׁר קִדְּשָֽׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו. וְצִוָּֽנוּ לְחָנִיֽחַ תְּפִלִּין׃

Signa er Du, Adonái,
vår Elohím, herskar over universet,
som helgMal:Ade oss med bodMal:Æ Sine
og baud oss
å legge tefillín.
Barúkh attá Adonái,
Elohénu mélekh hangolám,
asjer kiddesjánu bemiṣvotáv
veṣivvánu
leḥaníaḥ tefillín.

5. Tak enden Mal:Utav lêrreimMal:Æ för tefillín sjel jad og vikl ho sju gonger kring underarmMal:Æ (alle sefardím legg reimMal:Æ frå kroppen på øversida og mot kroppen på undersida; asjkenazím gjer det omvendt). Hald så resten Mal:Utav reimMal:Æ med samma handMal:Æ som ho er vikl

  1. REDIRECT mal:at kring.

6. Utan å snakke eller late deg förstyrre Mal:Utav noko, gå så over til tefillín sjel rosj: Plassér framkanten av bájit øvst på panna og sentrert midt mellom augMal:One. Lêrreimene skal liggja langs tinningen og over ørMal:One og møtast i knuten der haudet møter nakkan.

7. Stram knuten i nakkan. (Asjkenazím seier Barúkh ... ngal miṣvàt tefillín her: sefardím gjer det berre om Mal:Dei vart förstyrrMal:Ade.) Lat lêrreimene liggja over kvarsi skulder slik at endane ligg neretter bringa.

Tefillín sjel jad bunden på den mest utbreidde sefardiske måten.

8. Legg ferdig reimMal:Æ för sjel jad. Skikken her varierer för Mal:Olike gruppMal:Or. Vanlig sefardisk minhág er å legge reimMal:Æ slik at bokstaven dálet kjem fram på handbaken, og Mal:Dei tre viklingane kring langfingeren symboliserer bokstaven sjin. I lag med den ekstra reimMal:Æ frå bájit, som symboliserer jod, får ein, frå langfingeren via handbaken til overarmMal:Æ, Mal:Dei tre bokstavane sjin–dálet–jod, som står for gudsnamnet Sjaddày. Ein del portugisarjødar legg reimMal:Æ slik at Mal:Dei får ein alef på handbaken. (Asjkenazím, inkludert hasidím, legg reimMal:Æ slik at Mal:Dei får ein sjin på handbaken.)

PekMal:Arar


Jødiske symbol

ner tamíd (Evig lys) · Hekhál (Arón kódesj, Toráskåp) · Torá (Mosebøkerne) · vestido (mengíl, mantel) · rimmoním · puntero (jad) · tebá (bimá, almemmár) · tallét (tallit, talles, bønesjal) · tefillín (bønereimer) · kippá (jarmelke, kalott) · mezuzá (dörkarm) ·