Sjå kjelda til Jam hammélaḥ

<onlyinclude>{{thumb|DeadSea3667.jpg|Jam hammélaḥ i orolig vêr.|M. Disdero}}
'''[[Jam hammélaḥ]]''' ({{he.}} {{he|יַם הַמֶּֽלַח}}, ‘[[salt]]havet’) eller '''Daudehavet''' (gjenom {{latin}} {{latin|Mare Mortuum}} frå {{hebr.}} {{he|יַם הַמָּֽוֶת}} /jam ham'māve<u>t</u>/; namnet blir òg bruka på [[arabisk]] i forma {{arabisk|البحر الميت}}, /al-bahr al-mayyit/) er ein [[innsjø]] ved utløpet av [[Jordanelva]] som ligg med på lag like store deler i [[Israel]] og [[Jordan]]. Jam hammélaḥ er kjent for det [[salinitet|salthaldige]] vatnet sitt og som det lågaste naturlige overflatepunktet på jorda. Israelske ekspertar har berekna saltinnhaldet til 31,5&nbsp;%, noko som er ni gonger så høgt som i [[Middelhavet]]. Det høge saltinnhaldet gjer at det mesta ikkje finst liv i Jam hammélaḥ. I dag ligg overflata kring 410 [[m.u.h.]], medan den historiske normalen er 395 m.u.h. </onlyinclude>

== Namn ==
Det finst fleire olike namn på Jam hammélaḥ:

=== Salthavet ===

=== Daudehavet ===

=== Asfalthavet ===

=== Andre namn ===

== Geologi ==
[[image:Jerusalem-Jam hamelah u gr (NASA WW).png|thumb|right|Satellittbilete av Jam hammélaḥ frå [[NASA]].]]
[[geologi|Geologar]] meiner at Jordandalen med Jordanelva, [[Jam Teberjá]] (Genesaretsjyen/Galileasjyen/Tiberiasjyen) og Jam hammélaḥ vart dana for 8 millionar år sidan etter ei forskyving i [[litosfære]]n mellom [[Den afrıkanske plata]] og [[Den indoaustralske plata]]. [[Förkastning]]a, som er 6&nbsp;000 km lang, strekkjer seg frå [[Syria]] i nord gjenom Raudehavet, [[Eritrea]], [[Djibouti]], [[Etiopia]], [[Uganda]], [[Kenya]], [[Rwanda]], [[Burundi]], [[Tanzania]], [[Malawi]] og til [[Mosambik]] i sør.

== Biologi ==

== Kultur ==

=== Jødedom ===
Jam hammélaḥ er nemnt i ''[[sefer Beresjít]]'' (1. mosebok), kap. 18:

Jam hammélaḥ er indirekte nemnt i ''[[sefer Debarím]]'' (5. mosebok), kap. 29:

{{sitat|
21 Og den kommande ætta, borna som veks opp etter {{dokker}}, og den frammunde som kjem frå eit land langt borte, ser de plagone som har ramma detta landet, og de sjukdommane som {{JHVH}} har heimsøkt det med &mdash;
22 [[Svovel]] og [[salt]] dekkjer jorda; ho er heilt oppbrent så ho ikkje kan såast og ingen ting gje frå seg, og det ikkje kan vekse gras på henne &mdash; som den gongen [[Sedóm]] og [[Ngamorá]] og [[Admá]] og [[Ṣebojím]] vart lagt øyde, de byane som {{JHVH}} gjorde ende på i sinnet Sitt og i Vreiden Sin &mdash;
23 Og alle nasjonane vil spørje: «Kvifor har {{JHVH}} fore slik {{ått}} med detta landet? Kva var det som førte til denna vreideselden?»
}}

Jam hammélaḥ er nemnt i ''[[sefer Jehosjúang]]'' (Josvas bok), kap. 3:<ref>Omsettinga tilrettelagt frå {{Josva-boki 1913}}</ref>

{{sitat|
9 Da sa [[Jehosjúang]] {{ått}} israelsborna: «Kom og hør orda frå {{JHVH}} guden {{dokkers}}! Detta,» sa Jehosjúang, «skal di ha til merke på at den levande Gud er mellom {{dokker}} [...]: Paktskista {{ått}} Den som rår over all jorda skal fara före {{dokker}} ut i [[Jardén]] (Jordanelva)! Vel no ut tolv menn av israelsættene, éin utur kvar ætt. Og når [[kohén|kohenane]] som ber [[paktskista]] {{ått}} {{JHVH}} som rår over all jorda &mdash; når dessa stig med foten uti Jardén, da skal jardén-vatnet, det som kjem ovafrå, demmast opp så det står som ein vegg.»

Så la folket ut frå telta sine og skulle gå over Jardén, og kohenane som bar [[paktskista]] gikk före dem; og da dessa kohaním som bar paktskista var komne til Jardén &mdash; men Jardén rinn breddfull under vårskurden &mdash; da stoppa vatnet som kom ovafrå opp og vart ståande som ein vegg heilt oppmed [[Adam]], den byen som ligg jamsides med Saretan, og det som rann nedetter til ''Jam Ngarabá'' eller ''Jam hammélaḥ'', vart reint borte.

Så gikk folket over elva midt framföre [[Ngarikhá]] (Jeriko).

Men kohenane som bar paktskista {{ått}} {{JHVH}} vart ståande på törre botnen midt i Jardén medan alle israelittane gikk törrskodde over elva, til heile folket var komme vel over.
}}

=== Gresk og romersk kultur ===

=== Kristendom ===

=== Islām ===

== Moderne tid ==
=== Turisme ===
[[image:Dead sea newspaper.jpg|thumb|left|Ein turist les avisa medan han flyt på Jam hammélaḥ.]]
Det spesielle miljøet ved Dødehavet har gjort området til eit reisemål ikkje berre for vanlege [[turist]]ar, men for helsereisor òg. Det salte vatnet kombinert med høg luftfuktigheit, varm lufttemperatur og den spesielle solstrålinga 400 meter under havoverflata gjev spesielle førutsetningar for behandling av blant anna [[psoriasis]] og andre hudsjukdommar. Dokumentasjonen for effekten av ei slik behandling er dårlig. Også norske pasientar blir sendt på [[helsekur|kur]] til Jam hammélaḥ.

=== Miljøtrussel ===
Vasstanden har gått sterkt ner de siste åra, så no ''<small>(2009)</small>'' består Jam hammélaḥ av to heilt separate deler. Tidlegare var det ei halvøy ved [[Al-Lisan]]. No er det tört land heile vegen. Berre eit lite bekkjeløp er att og sørgjer for eit lite tilsig til den sørlige delen. I den nordlige delen er djupna opptil 400 meter, medan ho berre er fire meter i den sørlige delen.

Israel og Jordan søkjer internasjonal støtte til eit prosjekt for å berge området frå total uttørking ved å føre inn havvatn med hjölp av ei rørledning frå [[Raudehavet]] (Akababukta). Rørledninga vil bli 200 km lang og er kostnadsrekna til 800 millionar USD.

== Fotnotar ==
{{reflist|1}}

{{Nynorsk Wikipedia|Daudehavet}}

{{Q}}
[[kategori:Innsjyar]]
[[kategori:Israel]]
[[kategori:Jordan]]
[[kategori:De palestinske sjølvstyremyndigheitene]]