Fag:Naturfag

Frå Alnakka.net

kunst/handverk • matematikk/naturfag • musikk/dans • praktiske fag • samfunnsfag • religion/livssyn • språk/litteratur

matematikknaturfag

astronomifysikkkjemibiologinaturbruk

Naturfag

Artiklar

Caribou.jpg
Karibu (innlånt til engelsk som caribou kring 1665, truleg frå mi'kmaq kaleboo), eller nordamerikansk rein, er fellesnamnet på fleire underartar av rein (Rangifer tarandus) som har sitt naturlige utbredelsesområde i Nord-Amerika og på Grønland. Dei nolevande underartane av karibuen er skogskaribu (Rangifer tarandus caribou), grønlandsrein (Rangifer tarandus groenlandicus) og pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi). I tillegg blir alaskakaribu (Rangifer tarandus granti) medrekna, men det er osikkert om alaskakaribuen eigentlig bør reknast som ein eigen underart eller som populasjonar av grønlandsrein.   Les meir …
Iceland reindeer 1.jpg
På siste delen av 1700-talet vart det gjort forsøk på å sette i gang reindrift på Island, og i åra 17711787 så vel som kring 1850 vart det utsett rein fleire plassar der, inkludert sørvest, nord og aust på Island. Reinane vart innført frå Norge, og blant dem som stilte dyr til rådigheit veit vi i alle fall om fjellfinnen Peder Jansen, som selte seks reinar til kongen og forærte enda tretti til for det formålet. Peder Jansen vart prisa av amtmann Ole Hannibal Sommerfelt på vintertinget i Alta i 1789, og skriftet Et Par Ord (1790) byggjer på denne talen.   Les meir …
Jakobsstaven av ComputerHotline.png
Jakobsstaven er eit stjernebilde med tre stjernor på rett line. Dette stjernebildet, som blant anna er kjent som Jakobsstavennorsk, svensk og dansk og som De tre vise männen på svensk, er òg kjent som Orions belte og inngår som ein asterisme (ein del av ein offisiell konstellasjon) av Orion, som i tidlegare tider òg har vore kalla Jakob.   Les meir …
C06834 hoybore.jpg
Ei høybåre er ein stegaliknande landbruksredskap som blir bruka til å bera inn høy under slåttonna. Høybåra har nok særlig vorte bruka på husmannsplassar og på sjølveigande småbruk som ikkje var store nok til å ha, eller leige, hest og vogn. Høyet blir kasta ihop til rekkjor og ordna i kjemmor med riva. Så legg ein kjemmone på båra, ei for ei, til lasset er stort nok. Lasset blir gjørdt (gyrdt) med eit taug med reiphegd (trelykkje) i eine enden, og så ber to personar båra mellom seg til låven eller løda.   Les meir …
Pinguinus impennus (Audubon).jpg
Geirfugl (Pinguinus impennis (forelda: Alca impennis)) var ein stor, ikkje-flygande fuglart i alkefamilien. Geirfuglane heldt til i Nord-Atlanteren, der dei hekka på steinote, isolerte øyar med lett tilgang til havet og rike matressursar. Slike plassar var det ikkje mange av, så det fanst berre nån få hekkeplassar for geirfuglane. Utom hekkesesongen svømte geirfuglane over store område på jakt etter mat — frå så langt sør som Nord-Spania og New England til Canada, Grønland, Island, Færøyane, Norge, Storbritannia og Irland. Da europeiske oppdagarar begynte å reise over Atlanterhavet kring år 1500, vart geirfuglane ei lettvint kjelde til mat og fiskagn.   Les meir …
Wisent.jpg
Ein visent (nyn./bm./sv./da.) eller europeisk bison (nyn./bm./sv.; da.: europæisk bison) (Bison bonasus) er eit oksedyr i slekta Bison og er det tyngste landdyret i Europa. Ein typisk visent blir 2,9 meter lang og innpå 2 meter høg; og vekta er inntil 900 kg. För 2 000 år sidan levde visentane i mestparten av Europa — frå England i vest til Sibir i aust, og frå Spania i sør til Sverige i nord. I Vest-Europa vart visenten utrydda på 1000-talet, anna enn i Ardennane, der han overlevde fram til 1300-talet. Den siste visenten i Transilvania dødde i 1790. I aust haurde visentane til dei polske kongane, dei litauiske storhertugane eller dei russiske tsarane etter loven.   Les meir …
Brun ris.jpg
Ris er ei grasplante som gjev eit stivelsesrikt korn. Namnet er bruka for både kornet og planta. Risen er rekna som eitt av de viktigaste kornslaga i verda. Han er det einaste hovudnæringsmidlet for mesta 50 % av menneska på jorda, og, til förskjell frå andre kornslag, blir meir enn 95 % av rishausten eten av menneske. Somme asiatiske språk brukar samma ordet for både ‘ris’ og ‘mat’. Ein kokar ris for å laga han til. Ris kan etast åleine, i suppe, eller med karri eller grønsaker.   Les meir …
Thymallus thymallus by Christian Maier.jpg
Harr (Thymallus spp.; nyn./bm./sv. harr; nyn. horr; da. stalling; s.sam. haerrie; pites./lules. hár’re -rr-; n.sam. hárri/soavvil; enaresam. suávvil; fi. harjus/harri) er ein ferskvassfisk av laksfamilien som har ein karakteristisk, høg ryggfinne. Den europeiske harren (Thymallus thymallus) hører heime i den palearktiske klimasonen og er vanleg mange plassar i Nord-Europa — frå Dei britiske øyane og Frankrike i vest til dei russiske Uralfjella i aust. Han er vanleg i Nord-Norge og Norrland. Lenger sør finst han i enkelte vassdrag i Midt-Norge og på Austlandet (inkl. Glåma) så vel som i Svealand og i Götaland sørover til elva Lagan i Småland. I Skandinavia blir harren opp til kring 60 cm lang og 3,5 kilo.   Les meir …
Vulpes vulpes standing in snow.jpg
Vanlig rev (Vulpes vulpes), med fargevariantane raudrev (vanlegast), korsrev og sølvrev, er eit rovdyr av hundefamilien. Reven er vanleg i store deler av Eurasia og Nord-Amerika, og i mindre grad i Nord-Afrika, og i tillegg er han innført til Australia. Det er beskreve fleire underartar, men slektskapsforholda er osikre.   Les meir …
Olea europaea europaea.jpg
Tu bisjbát, eller 15. sjebát, blir rekna som nyårsdagen ått trea. I 3. mosebok 19:23–25 står det at ein ikkje skal hauste frukta av treet dei første tre åra, og ikkje eta han føre etter fire. Datoen når trea blir rekna som eit år eldre er fastsett til 15. sjebát. Det er vanleg å plante tre og/eller eta ny frukt på den dagen — ein skikk som ser ut til å ha spredd seg frå asjkenazisk mellomalderkultur. Etterkvart utvikla det seg ein seder — eit spesielt, rituelt måltid — for 15. sjebát. Vi drikk 4 beger vin og et av minst 15 olike slag frukt medan vi syng songar og fortel historior som passar til dagen.   Les meir …
Salvelinus alpinus (1).jpg
Røye eller røyr (Salvelinus alpinus) er ein fisk av laksfamilien. Røya er den nordligaste av laksfiskane og finst i salt- og ferskvatn kring Nordishavet og Skandinavia, og i tillegg i ferskvatn i høgfjellsområda kring Alpane og Pyrenéane. Røya er ein god matfisk og blir rekna som delikatesse i Nord-Norge. Han blir noko bruka i landbasert fiskoppdrett.   Les meir …
Bieszczady Flora.jpg
Blåbær (Vaccinium myrtillus) er ein dvergbusk som tilhører lyngfamilien. Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantote greiner som blir brunaktige og vedote etterkvart, med tynne, elliptiske, takkote, lysegrøne blad som blir felt om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlege, krukkeforma blomstrar. Desse blomstrane utviklar seg vidare til saftige bær som varierer i farge frå mörkeblåe til svarte bær på den eine sida til kvitaktig blåe bær på den andre. Blåbæra er tradisjonelt ettertrakta til safting og sylting, og ho var ei viktig råvare i matauken i Skandinavia i tidlegare tider. Næringsverdien var lenge rekna som moderat, men nyare forsking har vist at bæra er svært rik på antioksidantar.   Les meir …
C09369 troendersau - Valsoeya.jpg
Grå trøndersau (nyn./bm.), nån gonger berre kalla trøndersau eller grå trønder, er ein saurase av «crossbreed»-type med halvlang spæl (hale). Ulla er grå, og sauene har ein kjennspak kvit flekk under augone. Den varme ulla ligg til grunn for kallenamnet sjøvottsau fleire plassar i Trøndelag. Trøndersauen blir rekna å vara ein blandingsrase av den utdødde tautersauen og gammelnorsk sau. Tautersauen var i sin tur basert på importerte dyr frå England1700-talet — truleg ryeland.   Les meir …
C04364 jamtget.jpg
Jamtgeit (sv. jämtget) er ein gammel geitrase frå Jamtland og Herjedalen. Jamtgeita er den minste skandinaviske geitrasen. På let er jamtgeita oftast kvit; gjerne med mørk ryggål og mørk maske og føter. Dei kan òg vara brokote eller brun/viltfarga. Både geiterne og bukkane har oftast horn. Rasen er utryddingstruga. I 2007 var det registrert 387 jamtgeiter i genbanken.   Les meir …
Rygjasau eller rygja er ein saurase framolen i Rogaland ved kryssing av stadeigne sauer med engelske rasar (sutherland, leicester og sjeviot). Rygjasauen er ein velbygd sau og ulla er mesta heilt fri for marghår. Rygjasauen er no utbreidd over store deler av landet. 13 % av dyra i Sauekontrollen er rygja. Utgangspunktet for rygjasauen var at import av ymse saurasar som hadde vorte blanda med den lokale sauen hadde ført til ein svært oeinsarta saubestand i Rogaland. I det sterke saumiljøet i området hadde det vorte utvikla fleire lokal- og gardstypar av sau, og det vart avgjort at dei skulle satse på ein av desse typane for å ha éin rase dei kunne drive effektiv al av. Slike lønsame blandingstypar vart vist på sausjå første gongen i 1907, og i 1912 vart ein type frå Eigersunddistriktet utvelt. Arbeidet med å stabilisere typen vart igangsett, og rygjasauen vart godkjent som rase i 1924.   Les meir …
C05192cr nappakrok.jpg
Ein nappakrok eller ein høytjyv (nyn./bm. høytjuv, bm. høytyv) er ein harpunliknande redskap som blir bruka til å nappe ut høy frå hardtrappa høystål. Høyet skulle nappast ut slik at kanten av høyet stod som ein loddrett vegg. Dermed kunne ein følgje med forbruket utover vinteren. På midtvintersdagen (12. januar (somme sa den 16.)) skulle ikkje meir enn halvparten av høyet vara oppbruka.   Les meir …
27514 ajttie Arviesjavriesne.jpg
Eit stabbur (stav-bur), òg kalla bur, stolpehus og stolpebu, er ei lita bygning som står på stavar av tre eller stabbar av stein i staden for å stå over ein kjellar, på grunnmur eller rett på bakkan. Visse typar toetasjes stabbur blir kalla stabbursloft eller loft mange stader. Primærfunksjonen til eit stabbur er å vara lagerplass for mat (oftast korn- og kjøttmat, men òg frukt nokre plassar), kledor og andre ting ein ikkje vil at mus, rottor og andre dyr skal nå i. Somme plassar brukar ein òg stabbura til overnattingsrom. Stabbur er svært vanlege i nordskandinavisk, samisk, austersjøfinsk og nordvest-russisk kultur, men finst òg blant anna i Valais i Sveits (raccard), i Asturias og Galicia i det nordvestlige Spania (hórreo, panera), i det nordlige Portugal (espigueiro) og blant indianarar i Alaska.   Les meir …
7203 RM grishus mott.jpg
Ein mott (lat. Anobium punctatum), òg kalla stripot borebille, er eit insekt som gjer stor skade på hus og møblar i område med fuktig klima og milde vintrar. I Norge er motten mest utbreidd langs kysten frå Grenland til Troms. Når billone forlet det mottetne treverket, etterlet dei seg motthol (flygehol) som er kring 2 mm vide. Under motthola samlar det seg gjerne gulbrunt mottmjøl.   Les meir …
17922cr Vipera berus.jpg
Ein hoggorm (nyn./bm. hoggorm, bm./sv. huggorm, da. hugorm), lat. Vipera berus, er ein av over 200 artar i hoggormfamilien (Viperidae). Han er mest utbreidde ormen i verda, den einaste arten i hoggormfamilien som hører heime i Nord-Europa og den einaste viltlevande giftige ormen i Skandinavia. Han finst i heile Sverige med unntak av eit lite område aller lengst nord, og i Norge er det funne hoggorm så langt nord som til Rana kommuneHelgeland.   Les meir …
2427 eddik og krystallsoda.jpg
Krystallsoda eller natriumkarbonat dekahydrat (Na₂CO₃·10H₂O) er eit hydrat av natriumkarbonat som blant anna blir bruka til reingjering og i glasproduksjon. Krystallsoda er sterkt feittløysande og eignar seg spesielt godt til reingjering av glas.   Les meir …

Populære sidor

  1. 10. mars (vist g.)
  2. 20. mars (vist g.)
  3. 11. mars (vist g.)
  4. 12. mars (vist g.)
  5. 13. mars (vist g.)
  6. 14. mars (vist g.)
  7. 15. mars (vist g.)
  8. 16. mars (vist g.)
  9. 17. mars (vist g.)
  10. 18. mars (vist g.)
  11. 19. mars (vist g.)
  12. 21. mars (vist g.)
  13. 29. mars (vist g.)
  14. 30. mars (vist g.)
  15. 31. mars (vist g.)
  16. 28. mars (vist g.)
  17. 27. mars (vist g.)
  18. 22. mars (vist g.)
  19. 23. mars (vist g.)
  20. 24. mars (vist g.)
  21. 25. mars (vist g.)
  22. 26. mars (vist g.)
  23. 1. mars (vist g.)
  24. 2. mars (vist g.)
  25. 3. mars (vist g.)
  26. 4. mars (vist g.)
  27. 5. mars (vist g.)
  28. 6. mars (vist g.)
  29. 7. mars (vist g.)
  30. 8. mars (vist g.)
  31. 9. mars (vist g.)
  32. Skjetotrast (vist g.)
  33. Arroz con leche (vist g.)
  34. Bjørn (vist g.)
  35. Massékhet Ḥallá (vist g.)
  36. Kve (vist g.)
  37. Máni (vist g.)
  38. Tsimmes (vist g.)
  39. Ten (vist g.)
  40. Snysura (vist g.)
  41. Snybasking (vist g.)
  42. Aur (vist g.)
  43. Spæl (vist g.)
  44. Blomsterflugor (vist g.)
  45. Karpás (vist g.)
  46. Boré mangasé beresjít (vist g.)
  47. Marór (vist g.)
  48. Nattskare (vist g.)
  49. Syrén (vist g.)
  50. Rimmón (vist g.)
  51. Riskakor (vist g.)
  52. Man (vist g.)
  53. Massékhet Kilájim (vist g.)
  54. Massékhet Berakhót (vist g.)
  55. Riskake (vist g.)
  56. Sigd (vist g.)
  57. Bjurholmshöns (vist g.)
  58. Toboggan (vist g.)
  59. Rabarbraris (vist g.)
  60. Nappakrok (vist g.)
  61. Steigarsau (vist g.)
  62. Jamtgeit (vist g.)
  63. Solbærgelé (vist g.)
  64. Mott (vist g.)
  65. Ḥóled (vist g.)
  66. Åbbor (vist g.)
  67. Norsk mjølkegeit (vist g.)
  68. Tölt (vist g.)
  69. Sild (vist g.)
  70. Skrei (vist g.)
  71. Gammelnorsk sau (vist g.)
  72. Katte (vist g.)
  73. Sei (vist g.)
  74. Perlehøns (vist g.)
  75. Aure (vist g.)
  76. Trollheimsloven (vist g.)
  77. Lysing (vist g.)
  78. Økoḥalāl (vist g.)
  79. Lauvkniv (vist g.)
  80. Lange (vist g.)
  81. Rygjasau (vist g.)
  82. Dalasau (vist g.)
  83. Solbær (vist g.)
  84. Bohuslän-Dals svarthöna (vist g.)
  85. Reindrift på Island (vist g.)
  86. Krystallsoda (vist g.)
  87. Lyr (vist g.)
  88. Haustjamdøgn (vist g.)
  89. Polarlys (vist g.)
  90. Statens Sauavlsgård på Edøy (vist g.)
  91. Karibu (vist g.)
  92. Tu bisjbát (vist g.)
  93. Kystgeit (vist g.)
  94. Høybåre (vist g.)
  95. Kveks (vist g.)
  96. Jakobsstaven (vist g.)
  97. Seder Zerangím (vist g.)
  98. Islandsgeit (vist g.)
  99. Sidot trønderfe og nordlandsfe (vist g.)
  100. Røye (vist g.)
  101. Grønlandsrein (vist g.)
  102. Borghild Tenden (vist g.)
  103. Kvithalehjort (vist g.)
  104. Havre (vist g.)
  105. Alpakka (vist g.)
  106. Krekling (vist g.)
  107. Fjøs (vist g.)
  108. Kvede (vist g.)
  109. Harr (vist g.)
  110. Gaupe (vist g.)
  111. Flekkmarihand (vist g.)
  112. Nordlandshest (vist g.)
  113. Pearykaribu (vist g.)
  114. Kristen økologi (vist g.)
  115. Chandrasekhargrensa (vist g.)
  116. Kålrabi (vist g.)
  117. Økokasjrút (vist g.)
  118. Torsk (vist g.)
  119. Sauemerke (vist g.)
  120. Månen (vist g.)
  121. Grå trøndersau (vist g.)
  122. Sauehald (vist g.)
  123. Blokkbær (vist g.)
  124. Blåbær (vist g.)
  125. Visent (vist g.)
  126. Lunde (vist g.)
  127. Cochinilla (vist g.)
  128. Leon Lopez (vist g.)
  129. Etisk forbruk (vist g.)
  130. Stabbur (vist g.)
  131. Myhank (vist g.)
  132. Skogsrein (vist g.)
  133. Beaufortskalaen (vist g.)
  134. Rev (vist g.)
  135. Ris (vist g.)
  136. Rein (vist g.)
  137. Hoggorm (vist g.)
  138. Geirfugl (vist g.)