Fag:Naturbruk

Frå Alnakka.net

kunst/handverk • matematikk/naturfag • musikk/dans • praktiske fag • samfunnsfag • religion/livssyn • språk/litteratur

matematikknaturfag

astronomifysikkkjemibiologinaturbruk

sjøbrukskogbrukutmarksbrukhusdyrbrukåkerbrukhagabruk

Naturbruk

Artiklar

Milnbrygga Kristiansund.jpg
Ei bryggje, òg kalla ei sjybu, eit sjyhus eller eit pakkhus, er ei lagerbygning i éin (vanlegare to) eller fleire etasjar som ligg med ein vegg over djupt vatn så skutor kan legge til for lasting og lossing. Øvst på sjyveggen er det som regel eitt eller fleire vindhus med vindor for heising av gods mellom bryggja og skutone. Rett under vindhuset er det bryggjedörer (brýjedöre, brøggdørre) i kvar etasje der varone vart innhavt ved lossing av skuta og uthavt ved lasting.   Les meir …
Reindeer milking.jpg
Ein mjølkarrein (nyn.) eller mjølkrein (sv. mjölkren, nyn./bm. mjølkerein, bm. melkerein) er ein rein som blir halden tam og mjølka på sommaren — gjerne frå sist i juni til først i september. I intensiv reindrift utgjer mjølkarreinane ein vesentleg del av reinflokken, som da kan bestå av alt frå nån få dyr og opp mot 70–80 reinar. Mjølkarreindrift har vore vanleg i store deler av dei samiske områda, men opp mot nyare tid har mange familiar gått over til meir ekstensiv kjøttreindrift eller vorte fastbuande. Etter andre verdskrigen har mjølkarreindrifta stort sétt forsvunne.   Les meir …
Skuldelev II.jpg
«Skuldelev 2» er det andre skipet som vart funne ved Skuldelevsperringa i Roskilde Fjord. Det var det lengste vikingskipet som var funne til da, sjølv om de berre kunne gjette på lengda i den tidlege fasen. Faktisk er det så langt at de først trudde at akterenden var eit anna skip, og det fikk arbeidsnamnet «Skuldelev 4». Dermed blir «Skuldelev 2» òg kalla «Skuldelev 2–4».   Les meir …
C06834 hoybore.jpg
Ei høybåre er ein stegaliknande landbruksredskap som blir bruka til å bera inn høy under slåttonna. Høybåra har nok særlig vorte bruka på husmannsplassar og på sjølveigande småbruk som ikkje var store nok til å ha, eller leige, hest og vogn. Høyet blir kasta ihop til rekkjor og ordna i kjemmor med riva. Så legg ein kjemmone på båra, ei for ei, til lasset er stort nok. Lasset blir gjørdt (gyrdt) med eit taug med reiphegd (trelykkje) i eine enden, og så ber to personar båra mellom seg til låven eller løda.   Les meir …
Segleaattring1.jpg
Sunnmørsbåt er fellesnemninga for den gamle bruksbåten på Sunnmør og tildels Romsdal. Som havbåt var han i bruk fram til kring 1880. Mindre båtar vart bygd inn på 1900-talet. Sunnmørsbåtane er klinkbygd og har både årar og segl. Dei er særleg kjennetekna av skroget, som er snidbetna, og lårseglet. Dei eldste fysiske spora etter sunnmørsbåten har vore å finne på gamle hus – på naust, lødor og andre uthus. Båtmaterialane har vorte bruka på nytt etter at båten ikkje lenger kunne brukast på sjøen. Rekonstruksjon og oppmåling av båtdeler viser lite endring i byggjemåte og skrogform fram mot dei siste båtane som vart bygd. Båtbord og innved frå gamle hus har vorte bruka til å byggje oppatt båtar.   Les meir …
15571 sildball.jpg
Sildball (lokal uttale sillbaill), òg kalla sildeball somme stader, er ein matrett som hovudsakleg blir bruka kring Ytre Nordmør og Fosen, men som òg blir noko bruka elles i Midt-Norge. Hovudingrediensane i sildball er sild (fersk sild eller spekesild), potet, løk og mjøl (oftast byggmjøl). Ingrediensane blir hakka eller ihopmolne til ein tjukk farse som så blir forma til kulor med ca 5–8 cm diameter og koka — ofte i lag med kålrabi og gulrøter — til dei flyt opp.   Les meir …
Salvelinus alpinus (1).jpg
Røye eller røyr (Salvelinus alpinus) er ein fisk av laksfamilien. Røya er den nordligaste av laksfiskane og finst i salt- og ferskvatn kring Nordishavet og Skandinavia, og i tillegg i ferskvatn i høgfjellsområda kring Alpane og Pyrenéane. Røya er ein god matfisk og blir rekna som delikatesse i Nord-Norge. Han blir noko bruka i landbasert fiskoppdrett.   Les meir …
Bieszczady Flora.jpg
Blåbær (Vaccinium myrtillus) er ein dvergbusk som tilhører lyngfamilien. Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantote greiner som blir brunaktige og vedote etterkvart, med tynne, elliptiske, takkote, lysegrøne blad som blir felt om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlege, krukkeforma blomstrar. Desse blomstrane utviklar seg vidare til saftige bær som varierer i farge frå mörkeblåe til svarte bær på den eine sida til kvitaktig blåe bær på den andre. Blåbæra er tradisjonelt ettertrakta til safting og sylting, og ho var ei viktig råvare i matauken i Skandinavia i tidlegare tider. Næringsverdien var lenge rekna som moderat, men nyare forsking har vist at bæra er svært rik på antioksidantar.   Les meir …
Horse Tambar.jpg
Færøyhest (fær. føroyska rossið eller føroyska hesturin) er den tradisjonelle færøyske hesten. Færøyhesten er nærmast i slekt med islandshesten og nordlandshesten, men med høgda på 1,14–1,24 cm er han mindre enn begge dei rasane. Det nest nærmaste slektskapet har han med shetlandsponnien. Han var mesta utdødd i 1960-åra med berre fire rasereine hoppor og éin hingst, men gjenom systematisk al har talet komme opp i 62 hestar (2012). I våre dagar blir færøyhesten særlig bruka som ridedyr for ungar.   Les meir …
C04364 jamtget.jpg
Jamtgeit (sv. jämtget) er ein gammel geitrase frå Jamtland og Herjedalen. Jamtgeita er den minste skandinaviske geitrasen. På let er jamtgeita oftast kvit; gjerne med mørk ryggål og mørk maske og føter. Dei kan òg vara brokote eller brun/viltfarga. Både geiterne og bukkane har oftast horn. Rasen er utryddingstruga. I 2007 var det registrert 387 jamtgeiter i genbanken.   Les meir …
16987cr fjordingman med aal.jpg
Ein man er den hårmanken hestar, zebraer og enkelte andre dyr har langs nakkan. Enkelte manar kan ha ein ål — ei lys stripe på kvar side av den mørkare hovuddelen. Dét gjeld særleg przewalskihesten og den vestnorske fjordingen. Ein oklypt man kan òg bli kalla faks.   Les meir …
C05192cr nappakrok.jpg
Ein nappakrok eller ein høytjyv (nyn./bm. høytjuv, bm. høytyv) er ein harpunliknande redskap som blir bruka til å nappe ut høy frå hardtrappa høystål. Høyet skulle nappast ut slik at kanten av høyet stod som ein loddrett vegg. Dermed kunne ein følgje med forbruket utover vinteren. På midtvintersdagen (12. januar (somme sa den 16.)) skulle ikkje meir enn halvparten av høyet vara oppbruka.   Les meir …
Quince.jpg
Ein kvede (Cydonia oblonga; nyn., bm. kvede, da. kvæde, sv. kvitten; sp. membrillo) eller eit kvedetre er eit lauvfellande tre i rosefamilien og den einaste arten i slekta Cydonia. Kveden kan bli opp til sju meter høg og blomstrar i mai med 5 cm store lysraude til kvite blomstrar. Den etterfölgjande frukta er gul og velduftande, men har eit tree, knapt etande, fruktkjøtt. Frukta kan kokast til syltety, marmelade eller gelé. I Sør-Europa, slik som i Italia og Spania, lagar de kvedebrød (italiensk cotognata og kastiljansk carne de membrillo), eit slags marmelade-snop av like vektdeler sukker og kvedemos som får koke i langkok og som så stivnar til geléaktig konsistens.   Les meir …
Klippfisk.jpg
Kleppfisk (bm. klippfisk, sv. klippfisk/kabeljo, da. klipfisk) er salta og tørka fisk av torskefamilien. Det mest tradisjonelle fiskeslaget er torsk, men hyse (kolje), lange, brosme og sei blir òg bruka. Kleppfisk er eit langt meir foredla produkt enn tørrfisk: Tørrfisken er ikkje salta og blir hengt på hjell til tørking; medan kleppfisken er gjenomsalta, flattørka og pressa fisk. Tradisjonelt har kleppfisken vorte tørka på kleppar (reinflekte svaberg), men i nyare tid har det vorte vanlegare å tørke kleppfisken i innadørs tørkeanlegg.   Les meir …
6310 lyrodd.jpg
Ein lyrodd (norr. hlýr (‘baug’) + odd), òg kalla hyrodd i Hemne, nyrodd i Åfjorden og ljørodd ein del plassar i Nord-Norge, er eit bordkne som danar ein runda overgang mellom ripa og stamnen på geitbåtar og nordlandsbåtar. I eldre tid har lyroddar vore vanlege på fleire andre tradisjonelle båttypar i Norge òg.   Les meir …
C02558 Fjordamerra (1842).jpg
«Fjordamerra» er ein kirkjebåt frå Årvågsfjorden i AureNordmør som vart bygd i 1842. Båten, ein tverrskotta geitbåt med sju par årar, stod i mange år ute under eit provisorisk tak på Trøndelag folkemuseum - Sverresborg, men har seinare vorte flytta til GeitbåtmuseetEngjan i Valsøyfjord i Heim kommune på Nordre Nordmør. Nybygde kopiar av «Fjordamerra» inkluderer «Fjordamerra» (1996), som vart bygd av Gunnar Eldjarn og Arne Terje Sæther på oppdrag for Aure historielag, og «Halsabrura», som vart bygd av og for Geitbåtmuseet i 1997.   Les meir …
0095 reip med hegd.jpg
Ei reiphegd, òg kalla hegd og reipheld, er ei lykkje eller ein ring av tre i eine enden av eit reip eller tau. Sjølve hegda er gjerne tilbøygd av tre og ihopbunden i krysset. Hegda kan brukast til å tre reipet gjenom att for å halde ihop ei reipslegen børd (sjå høybørd), eller ho kan leggast kring eit skaft eller liknande tre for å gyrde fast børda på ei høybåre, ein sleda eller liknande.   Les meir …
Eit svalgangsnaust er eit naust der eine langsida, som typisk sett gjerne vender mot sør (eller unna vêret), har ein open svalgang som bl.a. fungerer som lufte- og tørkeplass for børnskap og anna. Den største konsentrasjonen av attvarande svalgangsnaust er på Nordre Nordmør, og da særleg Aure og Heim kommunar.   Les meir …
6611 bryggje paa Innerberg.jpg
Ei svalgangsbryggje er ei bryggje (sjøhus, sjøbu) der enten eine langsida, som ofte vender mot sør (eller unna vêret), eller nedste etasjen på sjøsida (somme gonger begge) har ein open svalgang som bl.a. fungerer som lufte- og tørkeplass for børnskap og anna. Den største konsentrasjonen av attvarande svalgangsbryggjor er på Nordre Nordmør, og da særleg innafor Aure og Heim kommunar.   Les meir …
C01878crj Glomstadgeita.jpg
Omgrepet geitbåt viser vanlegvis til den tradisjonelle opne og oftast spissgatta ro- og seglbåttypen frå Nordmør og Romsdalen — og i eldre tid Fosen og området kring Trondheimsfjorden òg. Geitbåten hører typologisk sett med til dei rundstamna vestlandsbåtane heller enn til dei i nyare tid mykje meir rettstamna åfjordsbåtane og nordlandsbåtane. Geitbåten skil seg ut frå dei andre tradisjonelle opne båttypane frå Vestlandet og nordover ved den korte og relativt djupe kjølen, den halvplanande skrogforma og den veldig langstrakte overgangen frå kjøl til stamn — eigenskapar som gjer denne båten til ein djerv havseglar og god bidevindsseglar.   Les meir …

Populære sidor

  1. Ørhu (vist g.)
  2. Arroz con leche (vist g.)
  3. Kve (vist g.)
  4. Tørrsild (vist g.)
  5. Slåttonn (vist g.)
  6. Spæl (vist g.)
  7. Byrðingr (vist g.)
  8. Toskgansbåt (vist g.)
  9. Spekesild (vist g.)
  10. Islandshest (vist g.)
  11. Karpás (vist g.)
  12. Kystlaget Geitbåtens Venner (vist g.)
  13. Marór (vist g.)
  14. Svalgangsnaust (vist g.)
  15. Rimmón (vist g.)
  16. Riskakor (vist g.)
  17. Man (vist g.)
  18. Reiphegd (vist g.)
  19. Riskake (vist g.)
  20. Sigd (vist g.)
  21. Bjurholmshöns (vist g.)
  22. Havremakronar (vist g.)
  23. Rabarbraris (vist g.)
  24. Nappakrok (vist g.)
  25. Lyrodd (vist g.)
  26. Kleppfiskbollar (vist g.)
  27. Silderulettar (vist g.)
  28. Jamtgeit (vist g.)
  29. Solbærgelé (vist g.)
  30. Sild i kål (vist g.)
  31. DS «Nordmør» (1890) (vist g.)
  32. Lofothest (vist g.)
  33. Åbbor (vist g.)
  34. Norsk mjølkegeit (vist g.)
  35. Lårsegl (vist g.)
  36. Tölt (vist g.)
  37. Svalgangsbryggje (vist g.)
  38. Sild (vist g.)
  39. Kornstaur (vist g.)
  40. Skrei (vist g.)
  41. Åfjordsbåt (vist g.)
  42. Gammelnorsk sau (vist g.)
  43. Sei (vist g.)
  44. Sjnjaka (vist g.)
  45. Aure (vist g.)
  46. Trollheimsloven (vist g.)
  47. Lysing (vist g.)
  48. Lauvkniv (vist g.)
  49. Lange (vist g.)
  50. Solbær (vist g.)
  51. Bohuslän-Dals svarthöna (vist g.)
  52. Færøyhest (vist g.)
  53. Kokse (vist g.)
  54. Jappe Ippes (vist g.)
  55. Sildball (vist g.)
  56. Jakt «Johanna» (1893) (vist g.)
  57. Lyr (vist g.)
  58. Høybåre (vist g.)
  59. Domsutsegn frå Olaf Monsson i saka mot Ivar paa Stocke (1544) (vist g.)
  60. Straumbåt (vist g.)
  61. Sidot trønderfe og nordlandsfe (vist g.)
  62. «Fjordamerra» (vist g.)
  63. Røye (vist g.)
  64. Islandshøns (vist g.)
  65. Alpakka (vist g.)
  66. Krekling (vist g.)
  67. Fjøs (vist g.)
  68. Kvede (vist g.)
  69. Harr (vist g.)
  70. Norsk klippfiskmuseum (vist g.)
  71. Fjording (vist g.)
  72. Nordlandshest (vist g.)
  73. Kålrabi (vist g.)
  74. Bokbåten «Epos» (vist g.)
  75. Mjølk (vist g.)
  76. Torsk (vist g.)
  77. Sauemerke (vist g.)
  78. Sauehald (vist g.)
  79. Blokkbær (vist g.)
  80. «Skuldelev 2» (vist g.)
  81. Blåbær (vist g.)
  82. Dei fem kornslaga (vist g.)
  83. Visent (vist g.)
  84. Sunnmørsbåt (vist g.)
  85. Mjølkarrein (vist g.)
  86. Bryggje (vist g.)
  87. Nordlandsbåt (vist g.)
  88. Krumstemning (vist g.)
  89. Kleppfisk (vist g.)
  90. Ris (vist g.)
  91. Geitbåt (vist g.)
  92. Aurgjeldgeit (vist g.)