Fag:Naturfag

Frå Alnakka.net

kunst/handverk • matematikk/naturfag • musikk/dans • praktiske fag • samfunnsfag • religion/livssyn • språk/litteratur

matematikknaturfag

astronomifysikkkjemibiologinaturbruk

Naturfag

Artiklar

Caribou.jpg
Karibu (innlånt til engelsk som caribou kring 1665, truleg frå mi'kmaq kaleboo), eller nordamerikansk rein, er fellesnamnet på fleire underartar av rein (Rangifer tarandus) som har sitt naturlige utbredelsesområde i Nord-Amerika og på Grønland. Dei nolevande underartane av karibuen er skogskaribu (Rangifer tarandus caribou), grønlandsrein (Rangifer tarandus groenlandicus) og pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi). I tillegg blir alaskakaribu (Rangifer tarandus granti) medrekna, men det er osikkert om alaskakaribuen eigentlig bør reknast som ein eigen underart eller som populasjonar av grønlandsrein.   Les meir …
White-tailed deer.jpg
Kvithalehjort (nyn./bm.; bm. hvithalehjort, da. hvidhalet hjort, sv. vitsvanshjort) eller virginiahjort (nyn./bm./sv./da.) er ein art av hjortfamilien som hører heime i Amerika — frå det sørlege Canada til Peru. Kvithalehjorten har vorte introdusert fleire andre plassar i verda, inkludert i Tsjekkia, Slovakia og Serbia så vel som på New Zealand. I Skandinavia er kvithalehjorten vanleg i det sørvestlege Finland, der dei første dyra vart utsett i 1934. Utbredelsesområdet i Finland aukar stadig nordover, og det førekjem dyr i Sverige langs grensa mot Finland. Kvithalehjorten er ansétt som oønska i Sverige, ettersom han er vertsdyr for ein hjerneparasitt som kan ramme elgar.   Les meir …
C06834 hoybore.jpg
Ei høybåre er ein stegaliknande landbruksredskap som blir bruka til å bera inn høy under slåttonna. Høybåra har nok særlig vorte bruka på husmannsplassar og på sjølveigande småbruk som ikkje var store nok til å ha, eller leige, hest og vogn. Høyet blir kasta ihop til rekkjor og ordna i kjemmor med riva. Så legg ein kjemmone på båra, ei for ei, til lasset er stort nok. Lasset blir gjørdt (gyrdt) med eit taug med reiphegd (trelykkje) i eine enden, og så ber to personar båra mellom seg til låven eller løda.   Les meir …
Wisent.jpg
Ein visent (nyn./bm./sv./da.) eller europeisk bison (nyn./bm./sv.; da.: europæisk bison) (Bison bonasus) er eit oksedyr i slekta Bison og er det tyngste landdyret i Europa. Ein typisk visent blir 2,9 meter lang og innpå 2 meter høg; og vekta er inntil 900 kg. För 2 000 år sidan levde visentane i mestparten av Europa — frå England i vest til Sibir i aust, og frå Spania i sør til Sverige i nord. I Vest-Europa vart visenten utrydda på 1000-talet, anna enn i Ardennane, der han overlevde fram til 1300-talet. Den siste visenten i Transilvania dødde i 1790. I aust haurde visentane til dei polske kongane, dei litauiske storhertugane eller dei russiske tsarane etter loven.   Les meir …
Brun ris.jpg
Ris er ei grasplante som gjev eit stivelsesrikt korn. Namnet er bruka for både kornet og planta. Risen er rekna som eitt av de viktigaste kornslaga i verda. Han er det einaste hovudnæringsmidlet for mesta 50 % av menneska på jorda, og, til förskjell frå andre kornslag, blir meir enn 95 % av rishausten eten av menneske. Somme asiatiske språk brukar samma ordet for både ‘ris’ og ‘mat’. Ein kokar ris for å laga han til. Ris kan etast åleine, i suppe, eller med karri eller grønsaker.   Les meir …
Økokasjrút er læra om kva mat som er lovlig og etisk å eta ut frå både halakhá og ut frå eit breidare hensyn til økologi og berekraftig utvikling. Uttrykket økokasjrút vart først teke i bruk av Renewal-rabbinaren Zalman Schachter-Shalomi.   Les meir …
Atlantic Puffin.jpg
Lunde (Fratercula arctica) (nyn./bm./da.; norr./islandsk/fær. lundi, sv. lunne, fi. lunni, est. lunn) eller lundefugl (nyn./bm.; sv. lunnefågel), òg stundom kalla sjøpapegøye, er ein alkefugl som er kjennspak med det fargerike nebbet sitt. Langs Norskekysten har tradisjonelt lunde, alke og ærfugl vore dei økonomisk viktigaste sjøfuglslaga. Det norske namnet lunde, inkludert varianten lundefugl, så vel som det islandske og færøyske lundi kjem frå norrønt lundi. Ordet er innlånt i dansk som lunde og i svensk som lunne eller lunnefågel. Det finske lunni og estiske lunn er truleg lånt gjenom svensk. Det finst to hovudhypotesar om etymologien. Hjalmar Falk (1925) hevda at ordet heng ihop med nyislandsk lundir (‘kvite stripor i fjeset’), som i sin tur kjem frå norrønt lundir (‘kjøtt under ryggrada’). Adam Hyllested (2003, 2006) hevdar at ordet heller er eit norrønt lån frå samiske språk. Det generelle samiske namnet for fugl er ledtie (s.sam.), lådde (pites./lules.) el. loddi (n.sam.), som går tilbake til ei eldre samisk form *londe — jfr. kildinsamisk loann’t.   Les meir …
C35443 Lynx lynx.jpg
Ei gaupe (lat. Lynx; nyn./bm. gaupe, nyn. gaupa, sv. göpa) eller ei lo (sv. lo, lokatt, lodjur; da. los, losse el. luks), er eit kattedyr av slekta Lynx. I Eurasia finst de to artane vanleg gaupe (Lynx lynx) og pantergaupe (Lynx pardinus); og i Nord-Amerika finst de to artane kanadisk gaupe (Lynx canadensis) og raudgaupe (Lynx rufus). Gaupor jaktar typisk sett på småvilt som haradyr, gnagarar, sauer, geiter, revar, fuglar og fisk, men småe til mellomstore hjortedyr hører òg med til de mulige byttedyra for de större gaupeslaga.   Les meir …
Seder Zerangím er den første av dei seks sedarím i Misjná og i kommentarverka Talmúd jerusjalmí og Talmúd bablí. Seder Zerangím inneheld elleve massekhtót som, med unntak av den første, alle handlar om halakhá (jødisk religiøs lov) om landbruk i Ereṣ Jisraél (landet Israel). I Jerusjalmí blir alle de 11 massekhtót kommentert, medan den meir urbant orienterte Bablí berre inkluderer kommentarar til den meir generelle Massékhet Berakhót.   Les meir …
Bieszczady Flora.jpg
Blåbær (Vaccinium myrtillus) er ein dvergbusk som tilhører lyngfamilien. Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantote greiner som blir brunaktige og vedote etterkvart, med tynne, elliptiske, takkote, lysegrøne blad som blir felt om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlege, krukkeforma blomstrar. Desse blomstrane utviklar seg vidare til saftige bær som varierer i farge frå mörkeblåe til svarte bær på den eine sida til kvitaktig blåe bær på den andre. Blåbæra er tradisjonelt ettertrakta til safting og sylting, og ho var ei viktig råvare i matauken i Skandinavia i tidlegare tider. Næringsverdien var lenge rekna som moderat, men nyare forsking har vist at bæra er svært rik på antioksidantar.   Les meir …
Vaccinium uliginosum (Sinikas2 2008-2).jpg
Blokkbær (nyn./bm. blokkebær) eller skinntryte (Vaccinium uliginosum) er ein dvergbusk i samma slekta som blåbær, tyttebær og tranebær. Blokkbær liknar mykje på blåbær, men skil seg blant anna ut med at busken har brun bark heller enn grøn, at blada har glatte kantar og tydelig bleikare underside, og at fruktkjøttet er fargelaust til kvitaktig heller enn raudlilla til svart.   Les meir …
Dalasau.jpg
Dalasauen (nyn./bm.) er ei krysning mellom spælsau og olike engelske rasar (sutherlandsau, leicestersau og sjeviot). Han er ein relativt stor sau med middels ullkvalitet. Dalasauer er vanlege over heile Norge, og 43 % av dyra tilslutta Sauekontrollen er dalasauer. Dalasauen har opphav i den innblandinga av leicestersau og delvis sjeviotsau i den gammelnorske sauen som begynte kring 1860. Desse blandingstypane viste seg å konkurrere godt i vestlandske fjordbygder med godt sommarbeite og god vinterfôring.   Les meir …
643 Svalur fra Bloenduhlidh.jpg
Tölt (uttale på lag som tølht) er eit firtakts ganglag som er typisk for islandshestar. I tölt løftar hesten éin fot i gangen med jamn takt, og éin fot skal allveg røre ved jorda. Alt etter skrittrekkjefølgja kan tölt delast inn i brokktölt, hreinatölt og skeiðtölt — sjå nedafor. I tillegg til islandshesten, kan enkelte individ av færøyhestane gå i tölt.   Les meir …
0106cr lauvkniv.jpg
Ein lauvkniv (nyn./bm.; bm./da. løvkniv, sv. lövkniv) eller eit lauvjarn er ein langblada kniv med lett konkav egg og innoverbøygd haka ved spissen som tradisjonelt har vorte bruka til lauving — det vil seie sanking av kvistar og lauv til fôr for feet. Lauvknivar liknar noko på sigdar, men bladet er mesta på linje med handtaket, i motsetning til sigdane, der bladet står meir eller mindre vinkelrett på handtaket.   Les meir …
C05192cr nappakrok.jpg
Ein nappakrok eller ein høytjyv (nyn./bm. høytjuv, bm. høytyv) er ein harpunliknande redskap som blir bruka til å nappe ut høy frå hardtrappa høystål. Høyet skulle nappast ut slik at kanten av høyet stod som ein loddrett vegg. Dermed kunne ein følgje med forbruket utover vinteren. På midtvintersdagen (12. januar (somme sa den 16.)) skulle ikkje meir enn halvparten av høyet vara oppbruka.   Les meir …
Earth-lighting-equinox EN.png
Haustjamdøgn (òg skreve haustjamdøger) og vårjamdøgn er dei døgna da natt og dag er like lange overalt på jorda. Etter haustjamdøgn blir dagane kortare og nettene lengre på den nordlege halvkula, der dagen ofte har markert begynnelsen av hausten. Det er vanleg å halde haustfestar kring denne tida, slik som sukkót i jødedommen og hausttakkefest i luthersk kristendom. I Japan er dagen ein offisiell høgtidsdag (秋分の日, Shūbun no hi) der ein besøkjer familiegravstader og held familieselskap.   Les meir …
Moon.jpg
Månen (latin Luna; hebr. jaréaḥ (יָרֵֽחַ) el. lebaná (לְבָנָה)) er den naturlege satellitten til jorda og er synleg frå alle område på jorda. Månen er 3 476,2 km i diameter — det vil seie kring ¼ av jorda. Dette er ein ovanleg stor satellitt/planet-proporsjon og gjer at månen har merkbar innflytelse på jordbanen — og ikkje minst på tidevatnet i havet. Den tida månen brukar på eitt omløp kring jorda er konstant (29½ døgn), noko folk har bruka som ein praktisk målestokk for tidsrekning i ominnelege tider. Ordet månad er direkte avleidd av «måne».   Les meir …
7203 RM grishus mott.jpg
Ein mott (lat. Anobium punctatum), òg kalla stripot borebille, er eit insekt som gjer stor skade på hus og møblar i område med fuktig klima og milde vintrar. I Norge er motten mest utbreidd langs kysten frå Grenland til Troms. Når billone forlet det mottetne treverket, etterlet dei seg motthol (flygehol) som er kring 2 mm vide. Under motthola samlar det seg gjerne gulbrunt mottmjøl.   Les meir …
17922cr Vipera berus.jpg
Ein hoggorm (nyn./bm. hoggorm, bm./sv. huggorm, da. hugorm), lat. Vipera berus, er ein av over 200 artar i hoggormfamilien (Viperidae). Han er mest utbreidde ormen i verda, den einaste arten i hoggormfamilien som hører heime i Nord-Europa og den einaste viltlevande giftige ormen i Skandinavia. Han finst i heile Sverige med unntak av eit lite område aller lengst nord, og i Norge er det funne hoggorm så langt nord som til Rana kommuneHelgeland.   Les meir …
2427 eddik og krystallsoda.jpg
Krystallsoda eller natriumkarbonat dekahydrat (Na₂CO₃·10H₂O) er eit hydrat av natriumkarbonat som blant anna blir bruka til reingjering og i glasproduksjon. Krystallsoda er sterkt feittløysande og eignar seg spesielt godt til reingjering av glas.   Les meir …

Populære sidor

  1. 10. mars (vist g.)
  2. 20. mars (vist g.)
  3. 11. mars (vist g.)
  4. 12. mars (vist g.)
  5. 13. mars (vist g.)
  6. 14. mars (vist g.)
  7. 15. mars (vist g.)
  8. 16. mars (vist g.)
  9. 17. mars (vist g.)
  10. 18. mars (vist g.)
  11. 19. mars (vist g.)
  12. 21. mars (vist g.)
  13. 29. mars (vist g.)
  14. 30. mars (vist g.)
  15. 31. mars (vist g.)
  16. 28. mars (vist g.)
  17. 27. mars (vist g.)
  18. 22. mars (vist g.)
  19. 23. mars (vist g.)
  20. 24. mars (vist g.)
  21. 25. mars (vist g.)
  22. 26. mars (vist g.)
  23. 1. mars (vist g.)
  24. 2. mars (vist g.)
  25. 3. mars (vist g.)
  26. 4. mars (vist g.)
  27. 5. mars (vist g.)
  28. 6. mars (vist g.)
  29. 7. mars (vist g.)
  30. 8. mars (vist g.)
  31. 9. mars (vist g.)
  32. Skjetotrast (vist g.)
  33. Arroz con leche (vist g.)
  34. Bjørn (vist g.)
  35. Massékhet Ḥallá (vist g.)
  36. Kve (vist g.)
  37. Máni (vist g.)
  38. Tsimmes (vist g.)
  39. Ten (vist g.)
  40. Snysura (vist g.)
  41. Snybasking (vist g.)
  42. Aur (vist g.)
  43. Spæl (vist g.)
  44. Blomsterflugor (vist g.)
  45. Karpás (vist g.)
  46. Boré mangasé beresjít (vist g.)
  47. Marór (vist g.)
  48. Nattskare (vist g.)
  49. Syrén (vist g.)
  50. Rimmón (vist g.)
  51. Riskakor (vist g.)
  52. Man (vist g.)
  53. Massékhet Kilájim (vist g.)
  54. Massékhet Berakhót (vist g.)
  55. Riskake (vist g.)
  56. Sigd (vist g.)
  57. Bjurholmshöns (vist g.)
  58. Toboggan (vist g.)
  59. Rabarbraris (vist g.)
  60. Nappakrok (vist g.)
  61. Steigarsau (vist g.)
  62. Jamtgeit (vist g.)
  63. Solbærgelé (vist g.)
  64. Mott (vist g.)
  65. Ḥóled (vist g.)
  66. Åbbor (vist g.)
  67. Norsk mjølkegeit (vist g.)
  68. Tölt (vist g.)
  69. Sild (vist g.)
  70. Skrei (vist g.)
  71. Gammelnorsk sau (vist g.)
  72. Katte (vist g.)
  73. Sei (vist g.)
  74. Perlehøns (vist g.)
  75. Aure (vist g.)
  76. Trollheimsloven (vist g.)
  77. Lysing (vist g.)
  78. Økoḥalāl (vist g.)
  79. Lauvkniv (vist g.)
  80. Lange (vist g.)
  81. Rygjasau (vist g.)
  82. Dalasau (vist g.)
  83. Solbær (vist g.)
  84. Bohuslän-Dals svarthöna (vist g.)
  85. Reindrift på Island (vist g.)
  86. Krystallsoda (vist g.)
  87. Lyr (vist g.)
  88. Haustjamdøgn (vist g.)
  89. Polarlys (vist g.)
  90. Statens Sauavlsgård på Edøy (vist g.)
  91. Karibu (vist g.)
  92. Tu bisjbát (vist g.)
  93. Kystgeit (vist g.)
  94. Høybåre (vist g.)
  95. Kveks (vist g.)
  96. Jakobsstaven (vist g.)
  97. Seder Zerangím (vist g.)
  98. Islandsgeit (vist g.)
  99. Sidot trønderfe og nordlandsfe (vist g.)
  100. Røye (vist g.)
  101. Grønlandsrein (vist g.)
  102. Borghild Tenden (vist g.)
  103. Kvithalehjort (vist g.)
  104. Havre (vist g.)
  105. Alpakka (vist g.)
  106. Krekling (vist g.)
  107. Fjøs (vist g.)
  108. Kvede (vist g.)
  109. Harr (vist g.)
  110. Gaupe (vist g.)
  111. Flekkmarihand (vist g.)
  112. Nordlandshest (vist g.)
  113. Pearykaribu (vist g.)
  114. Kristen økologi (vist g.)
  115. Chandrasekhargrensa (vist g.)
  116. Kålrabi (vist g.)
  117. Økokasjrút (vist g.)
  118. Torsk (vist g.)
  119. Sauemerke (vist g.)
  120. Månen (vist g.)
  121. Grå trøndersau (vist g.)
  122. Sauehald (vist g.)
  123. Blokkbær (vist g.)
  124. Blåbær (vist g.)
  125. Visent (vist g.)
  126. Lunde (vist g.)
  127. Cochinilla (vist g.)
  128. Leon Lopez (vist g.)
  129. Etisk forbruk (vist g.)
  130. Stabbur (vist g.)
  131. Myhank (vist g.)
  132. Skogsrein (vist g.)
  133. Beaufortskalaen (vist g.)
  134. Rev (vist g.)
  135. Ris (vist g.)
  136. Rein (vist g.)
  137. Hoggorm (vist g.)
  138. Geirfugl (vist g.)