Fag:Naturfag

Frå Alnakka.net

kunst/handverk • matematikk/naturfag • musikk/dans • praktiske fag • samfunnsfag • religion/livssyn • språk/litteratur

matematikknaturfag

astronomifysikkkjemibiologinaturbruk

Naturfag

Artiklar

Mech 06.jpg
Pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi), en. Peary Caribou, er den minste underarten av dei nordamerikanske karibuane og lever på dei høgarktiske øyane lengst nord i Nunavut og Northwest Territories. Pearykaribuen er den minste av dei nordamerikanske reinane: Vaksne simlor har ei snittvekt på 60 kg og snittlengd på 1,4 m, og vaksne oksar har ei snittvekt på 110 kg og snittlengd på 1,7 m. Pelsen er på lag skifergrå om somrane og nærmast kvit om vinteren. Karakteristiske drag som dei deler med svalbardreinen er den korte mulen og dei korte føterne. I 1961 fanst det over 40 000 pearykaribuar, men i 2009 var bestanden nere i kring 700 dyr. Hovudgrunnen til den dramatiske nergangen er truleg dei milde vintrane med mykje smelting og frysing, slik at beita låser seg.   Les meir …
Rangifer tarandus fennicus (juvenile).jpg
Skogsrein eller finsk skogsrein (Rangifer tarandus fennicus) er ein underart av rein som er utbreidd på Karelen og i sentrale strøk av Finland; og tidlegare òg större deler av Finland så vel som Sverige. I slutten av Weichselistida for på lag 9 000 år sidan vandra det reinar frå Sentraleuropa til Fennoskandinavia som utvikla seg til dagens nominatform, fjellreinen. Skogsreinen innvandra først for 7 000 år sidan, truleg frå Sibir. Han auka utbredelsesområdet sitt trinnvis i lag med habitatet sitt, den boreale barskogen, og flytta så lengre nordover.   Les meir …
Økokasjrút er læra om kva mat som er lovlig og etisk å eta ut frå både halakhá og ut frå eit breidare hensyn til økologi og berekraftig utvikling. Uttrykket økokasjrút vart først teke i bruk av Renewal-rabbinaren Zalman Schachter-Shalomi.   Les meir …
Atlantic Puffin.jpg
Lunde (Fratercula arctica) (nyn./bm./da.; norr./islandsk/fær. lundi, sv. lunne, fi. lunni, est. lunn) eller lundefugl (nyn./bm.; sv. lunnefågel), òg stundom kalla sjøpapegøye, er ein alkefugl som er kjennspak med det fargerike nebbet sitt. Langs Norskekysten har tradisjonelt lunde, alke og ærfugl vore dei økonomisk viktigaste sjøfuglslaga. Det norske namnet lunde, inkludert varianten lundefugl, så vel som det islandske og færøyske lundi kjem frå norrønt lundi. Ordet er innlånt i dansk som lunde og i svensk som lunne eller lunnefågel. Det finske lunni og estiske lunn er truleg lånt gjenom svensk. Det finst to hovudhypotesar om etymologien. Hjalmar Falk (1925) hevda at ordet heng ihop med nyislandsk lundir (‘kvite stripor i fjeset’), som i sin tur kjem frå norrønt lundir (‘kjøtt under ryggrada’). Adam Hyllested (2003, 2006) hevdar at ordet heller er eit norrønt lån frå samiske språk. Det generelle samiske namnet for fugl er ledtie (s.sam.), lådde (pites./lules.) el. loddi (n.sam.), som går tilbake til ei eldre samisk form *londe — jfr. kildinsamisk loann’t.   Les meir …
C35443 Lynx lynx.jpg
Ei gaupe (lat. Lynx; nyn./bm. gaupe, nyn. gaupa, sv. göpa) eller ei lo (sv. lo, lokatt, lodjur; da. los, losse el. luks), er eit kattedyr av slekta Lynx. I Eurasia finst de to artane vanleg gaupe (Lynx lynx) og pantergaupe (Lynx pardinus); og i Nord-Amerika finst de to artane kanadisk gaupe (Lynx canadensis) og raudgaupe (Lynx rufus). Gaupor jaktar typisk sett på småvilt som haradyr, gnagarar, sauer, geiter, revar, fuglar og fisk, men småe til mellomstore hjortedyr hører òg med til de mulige byttedyra for de större gaupeslaga.   Les meir …
Vulpes vulpes standing in snow.jpg
Vanlig rev (Vulpes vulpes), med fargevariantane raudrev (vanlegast), korsrev og sølvrev, er eit rovdyr av hundefamilien. Reven er vanleg i store deler av Eurasia og Nord-Amerika, og i mindre grad i Nord-Afrika, og i tillegg er han innført til Australia. Det er beskreve fleire underartar, men slektskapsforholda er osikre.   Les meir …
C06623crj Gadus morhua.jpg
Torsk (Gadus morhua) er den økonomisk viktigaste fisken i torskefamilien. Han sym langs heile Norskekysten, det sørlige Barentshavet, Nordsjøen og Skagerrak. Det finst to underartar: vandrande oseanisk torsk eller norsk-arktisk torsk, gjerne kalla skrei; og meir eller mindre stadbunden kysttorsk, òg kalla modd (var. modde, møydde). Fisknamnet torsk er ei samandraging av 'törrfisk'. Det har vorte dreve torskefiske langs Norskekysten sidan steinalderen. Det er kjent at sjøfarande hadde med seg tørka torsk på lange utferder, og alt i vikingtida eksporterte nordmenn den tørka fisken til Sør-Europa, særlig til Spania og Italia. Denne handelen har gått for seg i over tusen år utan avbrott og er framleis viktig. Törrfisken blir først og fremst produsert i Lofoten, der fisket etter gytemoden skrei finn stad på seinvinteren kvart år.   Les meir …
C04364 jamtget.jpg
Jamtgeit (sv. jämtget) er ein gammel geitrase frå Jamtland og Herjedalen. Jamtgeita er den minste skandinaviske geitrasen. På let er jamtgeita oftast kvit; gjerne med mørk ryggål og mørk maske og føter. Dei kan òg vara brokote eller brun/viltfarga. Både geiterne og bukkane har oftast horn. Rasen er utryddingstruga. I 2007 var det registrert 387 jamtgeiter i genbanken.   Les meir …
Rygjasau eller rygja er ein saurase framolen i Rogaland ved kryssing av stadeigne sauer med engelske rasar (sutherland, leicester og sjeviot). Rygjasauen er ein velbygd sau og ulla er mesta heilt fri for marghår. Rygjasauen er no utbreidd over store deler av landet. 13 % av dyra i Sauekontrollen er rygja. Utgangspunktet for rygjasauen var at import av ymse saurasar som hadde vorte blanda med den lokale sauen hadde ført til ein svært oeinsarta saubestand i Rogaland. I det sterke saumiljøet i området hadde det vorte utvikla fleire lokal- og gardstypar av sau, og det vart avgjort at dei skulle satse på ein av desse typane for å ha éin rase dei kunne drive effektiv al av. Slike lønsame blandingstypar vart vist på sausjå første gongen i 1907, og i 1912 vart ein type frå Eigersunddistriktet utvelt. Arbeidet med å stabilisere typen vart igangsett, og rygjasauen vart godkjent som rase i 1924.   Les meir …
206959 sauer paa Runde.jpg
Sauehald er ei undergrein av husdyrbruk. Sauen er truleg eitt av dei eldste husdyra, og i Norge veit vi at det har vore dreve med sauer i alle fall sidan bronsealderen. Sauen er, som geita, god å ta seg fram i ovegsamt landskap og utnyttar utmarksbeite i skog, hei og fjell godt. Saubeite i fjordane og utover øyane på kysten har vore ein hovudgrunn til at kulturlandskapstypen lynghei har vorte så utbreidd langs norskekysten og dei nordlige delene av Dei britiske øyane.   Les meir …
Merkebok Tustna cr 127-130.png
Frå gamle tider har sauemerke, òg kalla krøttermerke, som viser kem som eig sauene vore skorne inn i sauørone — på samma viset som reinmerke i reindrifta. Sauemerka har først og fremst vore knyta til gardsbruka med eigarane sine, og merka har oftast gått i arv. Desse sauemerka har gjerne vorte registrert i handskrevne eller trykte merkebøker. Seinare vart sauene identifisert med påskrift på halsklavan i tillegg til dei tradisjonelle saumerka, og frå 1930-åra har aluminiums-øreklips vorte vanleg i staden for halsklavamerkinga. Plast-øreklips tok gradvis over for aluminiumsmerka i løpet av 1980-åra, og frå den tida har dei gamle øremerka gått meir og meir utur bruk. Sidan 2010 har elektroniske øremerke vore påbode anna enn i lam som skal slaktast före dei er 12 månader gamle og som ikkje skal eksporterast til nokko EU- eller EØS-land.   Les meir …
16987cr fjordingman med aal.jpg
Ein man er den hårmanken hestar, zebraer og enkelte andre dyr har langs nakkan. Enkelte manar kan ha ein ål — ei lys stripe på kvar side av den mørkare hovuddelen. Dét gjeld særleg przewalskihesten og den vestnorske fjordingen. Ein oklypt man kan òg bli kalla faks.   Les meir …
0106cr lauvkniv.jpg
Ein lauvkniv (nyn./bm.; bm./da. løvkniv, sv. lövkniv) eller eit lauvjarn er ein langblada kniv med lett konkav egg og innoverbøygd haka ved spissen som tradisjonelt har vorte bruka til lauving — det vil seie sanking av kvistar og lauv til fôr for feet. Lauvknivar liknar noko på sigdar, men bladet er mesta på linje med handtaket, i motsetning til sigdane, der bladet står meir eller mindre vinkelrett på handtaket.   Les meir …
Borghild Tenden (bilde 01).jpg
Borghild Tenden (f. 23. juni 1951) er ein norsk politikar (V) som opprinnelig kjem frå Stryn kommune i Nordfjord. Ho vart innvelt på Stortinget frå Akershus i 2005 og er nestledar i Stortingets Transport- og kommunikasjonskomité. Som stortingspolitikar er ho særlig oppteka av effektiv kollektivtrafikk og sikrare vegar. Tenden er universitetsutdana i idrett, pedagogikk og jus (1971–77) og vart cand.polit. i sosiologi i 2000. Ho har arbeidd som lærar ved Valler videregående skole 1978–1993, som konsulent i Venstres stortingsgruppe 1993–1996 og som rådgjevar i Stortingets informasjonsseksjon 1996–2005.   Les meir …
C01375 Numida meleagris.jpg
Perlehøns (Numididae) er ein familie av hønsfuglar som hører heime i det vestlege, sentrale og sørlege Afrika. Det finst fire slekter av perlehøns og totalt seks artar. Arten Numida meleagris (hjelmperlehøns) har vorte innført som tamfugl mange stader og finst forvilla i Frankrike så vel som i Vestindia.   Les meir …
4701 Syringa reflexa.jpg
Syrén (sv. syrén; da. syren; nyn./bm. syrin) er ei slekt av buskar og tre i oljetrefamilien som har dekorative og velduftande blomstrar. Fleire artar av syrén er utbreidd som prydvekstar: vanleg syrén (Syringa vulgaris), vippesyrén (Syringa komarowii) med fleire.   Les meir …
7203 RM grishus mott.jpg
Ein mott (lat. Anobium punctatum), òg kalla stripot borebille, er eit insekt som gjer stor skade på hus og møblar i område med fuktig klima og milde vintrar. I Norge er motten mest utbreidd langs kysten frå Grenland til Troms. Når billone forlet det mottetne treverket, etterlet dei seg motthol (flygehol) som er kring 2 mm vide. Under motthola samlar det seg gjerne gulbrunt mottmjøl.   Les meir …
Beaufortskalaen er ein empirisk klassifikasjon av vindhastigheita. Skalaen vart laga i 1806 av Sir Francis Beaufort, ein irsk offiser i the British Navy (Den britiske marinen). Admiral Beaufort baserte skalaen på seglføringa ved bidevindsegling (segling med vinden i dei førande kvadrantane) på fullrigga orlogsfarty tidleg på 1800-talet. Skalaen fikk 13 nivå der 0–4 omfattar farten som fartyet kan ventast å nå med alle segl sett, 5–9 om den seglsettinga som trengst for å halde på manøvreringsevnen i ein stridssituasjon og 10–12 om kossen fartyet skal handterast för å overleva. Seinare meteorologar (the International Meteorological Committee, 1946) har lagt til trinn 13–17, som òg omfattar dei vindstyrkane som kan oppstå i tropiske orkanar, tornadoar (skypumpor) og liknande.   Les meir …
2427 eddik og krystallsoda.jpg
Krystallsoda eller natriumkarbonat dekahydrat (Na₂CO₃·10H₂O) er eit hydrat av natriumkarbonat som blant anna blir bruka til reingjering og i glasproduksjon. Krystallsoda er sterkt feittløysande og eignar seg spesielt godt til reingjering av glas.   Les meir …
Leon Lopez, òg skreve Leo(n) Lopes, var ein portugisarjødisk kjemikar og handelsreisande frå Hamburg som oppheldt seg ein del i Norge i 1840-åra. Da han og den asjkenaziske jøden Emanuel Philipsen frå Fredericia i Danmark vart arrestert på falskt grunnlag i Christiania i 1844, var ein del av resultatet at Høgsterett den 4. november 1844 for første gong sidan före Grunnlova vart vedteken i 1814 erklærte at portugisarjødar ikkje var å rekne som forbodne i riket.   Les meir …

Populære sidor

  1. 10. mars (vist g.)
  2. 20. mars (vist g.)
  3. 11. mars (vist g.)
  4. 12. mars (vist g.)
  5. 13. mars (vist g.)
  6. 14. mars (vist g.)
  7. 15. mars (vist g.)
  8. 16. mars (vist g.)
  9. 17. mars (vist g.)
  10. 18. mars (vist g.)
  11. 19. mars (vist g.)
  12. 21. mars (vist g.)
  13. 29. mars (vist g.)
  14. 30. mars (vist g.)
  15. 31. mars (vist g.)
  16. 28. mars (vist g.)
  17. 27. mars (vist g.)
  18. 22. mars (vist g.)
  19. 23. mars (vist g.)
  20. 24. mars (vist g.)
  21. 25. mars (vist g.)
  22. 26. mars (vist g.)
  23. 1. mars (vist g.)
  24. 2. mars (vist g.)
  25. 3. mars (vist g.)
  26. 4. mars (vist g.)
  27. 5. mars (vist g.)
  28. 6. mars (vist g.)
  29. 7. mars (vist g.)
  30. 8. mars (vist g.)
  31. 9. mars (vist g.)
  32. Skjetotrast (vist g.)
  33. Arroz con leche (vist g.)
  34. Bjørn (vist g.)
  35. Massékhet Ḥallá (vist g.)
  36. Kve (vist g.)
  37. Máni (vist g.)
  38. Tsimmes (vist g.)
  39. Ten (vist g.)
  40. Snysura (vist g.)
  41. Snybasking (vist g.)
  42. Aur (vist g.)
  43. Spæl (vist g.)
  44. Blomsterflugor (vist g.)
  45. Karpás (vist g.)
  46. Boré mangasé beresjít (vist g.)
  47. Marór (vist g.)
  48. Nattskare (vist g.)
  49. Syrén (vist g.)
  50. Rimmón (vist g.)
  51. Riskakor (vist g.)
  52. Man (vist g.)
  53. Massékhet Kilájim (vist g.)
  54. Massékhet Berakhót (vist g.)
  55. Riskake (vist g.)
  56. Sigd (vist g.)
  57. Bjurholmshöns (vist g.)
  58. Toboggan (vist g.)
  59. Rabarbraris (vist g.)
  60. Nappakrok (vist g.)
  61. Steigarsau (vist g.)
  62. Jamtgeit (vist g.)
  63. Solbærgelé (vist g.)
  64. Mott (vist g.)
  65. Ḥóled (vist g.)
  66. Åbbor (vist g.)
  67. Norsk mjølkegeit (vist g.)
  68. Tölt (vist g.)
  69. Sild (vist g.)
  70. Skrei (vist g.)
  71. Gammelnorsk sau (vist g.)
  72. Katte (vist g.)
  73. Sei (vist g.)
  74. Perlehøns (vist g.)
  75. Aure (vist g.)
  76. Trollheimsloven (vist g.)
  77. Lysing (vist g.)
  78. Økoḥalāl (vist g.)
  79. Lauvkniv (vist g.)
  80. Lange (vist g.)
  81. Rygjasau (vist g.)
  82. Dalasau (vist g.)
  83. Solbær (vist g.)
  84. Bohuslän-Dals svarthöna (vist g.)
  85. Reindrift på Island (vist g.)
  86. Krystallsoda (vist g.)
  87. Lyr (vist g.)
  88. Haustjamdøgn (vist g.)
  89. Polarlys (vist g.)
  90. Statens Sauavlsgård på Edøy (vist g.)
  91. Karibu (vist g.)
  92. Tu bisjbát (vist g.)
  93. Kystgeit (vist g.)
  94. Høybåre (vist g.)
  95. Kveks (vist g.)
  96. Jakobsstaven (vist g.)
  97. Seder Zerangím (vist g.)
  98. Islandsgeit (vist g.)
  99. Sidot trønderfe og nordlandsfe (vist g.)
  100. Røye (vist g.)
  101. Grønlandsrein (vist g.)
  102. Borghild Tenden (vist g.)
  103. Kvithalehjort (vist g.)
  104. Havre (vist g.)
  105. Alpakka (vist g.)
  106. Krekling (vist g.)
  107. Fjøs (vist g.)
  108. Kvede (vist g.)
  109. Harr (vist g.)
  110. Gaupe (vist g.)
  111. Flekkmarihand (vist g.)
  112. Nordlandshest (vist g.)
  113. Pearykaribu (vist g.)
  114. Kristen økologi (vist g.)
  115. Chandrasekhargrensa (vist g.)
  116. Kålrabi (vist g.)
  117. Økokasjrút (vist g.)
  118. Torsk (vist g.)
  119. Sauemerke (vist g.)
  120. Månen (vist g.)
  121. Grå trøndersau (vist g.)
  122. Sauehald (vist g.)
  123. Blokkbær (vist g.)
  124. Blåbær (vist g.)
  125. Visent (vist g.)
  126. Lunde (vist g.)
  127. Cochinilla (vist g.)
  128. Leon Lopez (vist g.)
  129. Etisk forbruk (vist g.)
  130. Stabbur (vist g.)
  131. Myhank (vist g.)
  132. Skogsrein (vist g.)
  133. Beaufortskalaen (vist g.)
  134. Rev (vist g.)
  135. Ris (vist g.)
  136. Rein (vist g.)
  137. Hoggorm (vist g.)
  138. Geirfugl (vist g.)