Danmark

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk
Kongeriget Danmark
[[Fil:{{{bilde_flagg}}}|125px|Det danske flagget]]
[[Fil:{{{bilde_riksvåpen}}}|110px|Det danske riksvåpenet]]
Flagg Riksvåpen
Nasjonale motto: Ikkje noko
Dronninga sitt valspråk: «Guds hjælp, folkets kærlighed, Danmarks styrke».
[[Fil:{{{bilde_kart}}}|250px|Geografisk plassering av Danmark]]
Offisielle språk Dansk
Hovudstad København
Styresett
{{{ledar_titlar}}}
Konstitusjonelt monarki
{{{ledar_namn}}}
Flatevidd
 - Totalt
 - Andel vatn
 
43 094 km² (134.)
1,6 %
Folketal
 - Estimert (2007)
 - Folketeling ({{{folketal_teling_år}}})
 - Tettheit
 
5 447 084 (108.)
{{{folketal_teling}}}
{{{folketal_tettheit}}}/km² ({{{folketal_tettheit_rangering}}}.)
{{{sjølvstendigheit_type}}}
{{{sjølvstendigheit_hendingar}}}
{{{sjølvstendigheit_datoar}}}
BNP
  - Totalt (2005)
  - Per innbyggjar
 
187,721 mrd. USD (44.)
34 718 USD (6.)
Valuta Danske kroner
Tidssone UTC +1
Nasjonalsong Der er et yndigt land
Nasjonaldag 5. juni
Internasjonal telefonkode +45
Nasjonale toppdomene .da

Kongeriket Danmark er eit land i Skandinavia som i tillegg omfattar to sjølvstyrte område, øygruppa Færøyane, i Nord-Atlanterhavet; og øya Grønland, i Nord-Amerika.

Geografisk utgjer Danmark halvøya Jylland og 443 namngjevne øyar. 76 av øyane er busett. Landet ligg i Skandinavia og Norden med havet som nabo, Austersjøen og Nordsjøen, med Tyskland som den sørlige grensa for Jylland. De to største øyane er Sjælland og Fyn. Hovudstaden København ligg på Sjælland. Förbindelsen til Sverige med Øresundsförbindelsen går via Amager.

Innhaldsliste

Historie

Vi kjenner ikkje opphavet til Danmark, ettersom folket og landet kom til före historisk tid. Landet kan ha vore ein union av svenske stammar.

Politikk

Den danske monarken er for tida dronning Margrethe II av Danmark. Sjå òg danske monarkar for ei opplisting av danske regentar og monarkar gjenom tidene. Danmark blir styrt av den utøvande makta, regjeringa. Ledar for regjeringa er statsministeren. För tida er Anders Fogh Rasmussen statsminister. Den lovgjevande makta er Folketinget. Styreforma er parlamentarisme.

Det bur kring 5,5 millionar menneske i Danmark; mesta ein fjerdedel av dem bur i hovudstaden København.

Dansk er det hovudspråket i Danmark. Dansk hører til den nordiske undergruppa av den germanske språkgruppa. Dansk har mange dialektar som tydelig viser kva del av landet personen kjem frå. Riksdansk er det offisielt anerkjente danske språket som blir bruka i fjernsyn, radio og i undervisning. Vidare blir det tala færøysk, grønlandsk, tyrkisk og tysk. Engelsk og tysk er de viktigaste frammundspråka.

Danmark er administrativt inndelt i 5 regionar og 98 kommunar. I tillegg er Færøyane og Grønland ein del av kongeriget Danmark. Dessa er begge sjølvstyrte einheiter.

De störste byområda i Danmark etter innbyggjartal i 2003

  1. Københavnsområdet - 1 085 813
  2. Århus - 222 559
  3. Odense - 145 374
  4. Aalborg - 121 100
  5. Esbjerg - 72 613
  6. Randers - 55 897
  7. Kolding - 54 526
  8. Vejle - 49 782
  9. Horsens - 49 457
  10. Roskilde - 43 753
  11. Greve Strand - 41 509
  12. Næstved - 40 147
  13. Silkeborg - 38 111
  14. Fredericia - 36 819
  15. Hørsholm - 36 001
  16. Helsingør - 34 906
  17. Køge - 33 487
  18. Viborg - 33 203
  19. Holstebro - 31 805
  20. Slagelse - 31 674
  21. Taastrup - 30 982
  22. Herning - 29 871
  23. Hillerød - 28 143
  24. Svendborg - 27 512
  25. Sønderborg - 26 865
  26. Hjørring - 24 724
  27. Frederikshavn - 24 309
  28. Holbæk - 24 081
  29. Haderslev - 20 982
  30. Skive - 20 723
  31. Ishøj Strand - 19 424

Kjelde: Danmarks Statistik.

Geografi

Høgdeskilnader

Lågaste punktet i Danmark er Lammefjord med -7,5 m. Høgaste punktet er Møllehøj på Jylland med 170,86 moh. Andre høgdedrag er Yding Skovhøj med 170,77 moh og Ejer Bavnehøj med 170,35 moh.

Klima

Klimatisk kan ein mesta sjå på Danmark som ei øy med vatn på alle kantar. Ein kan rekne med litt nedbør med nokre dagars mellomrom, men sjeldan er det snakk om dei heilt store mengdene. Lågtrykk går inn i Nordsjøen og gjev innimellom kraftig vind på vestkysten av Jylland om hausten og vinteren, og innimellom kan iskald luft frå Arktis eller Sibir gje minusgradar i heile landet sjølv på dagtid. Danmark har ikkje dei store landmassane rundt seg som nabolanda i sør har og får derfor sjeldan like høge temperaturar på sommarstid som dessa landa. Sjølv klåre og fine sommardagar byd dermed på fine temperaturar utan at det blir obehagelig varmt. De kraftigaste regnbyone kan ein vente seg seint på sommaren og tidlig på hausten, og torevêr er ikkje heilt ovanlig på denna tida. Frå slutten av oktober begynner det å bli overskya og mörkt.

Kultur

Den mest kjente dansken er trulig forfattaren H.C. Andersen. Han er mest kjent for eventyra sine. Av eventyr kan nemnast «Keiserens nye klær» og «Den grimme ælling».

Andre kjente danskar er filosofen Søren Kierkegaard og fysikaren Niels Bohr.

Internasjonal pressefriheit

Sjå òg

Pekarar

Mal:EU-EØS Mal:NATO Mal:Schengen-landa


GNU-logoen Denna artikkelen er heilt eller delvis basert på artikkelen «Danmark» frå Nynorsk Wikipedia og kan kopierast, distribuerast og/eller endrast slik det er sett opp i GNU fri dokumentasjonslisens. För ei liste over bidragsytarar til den opprinnelige artikkelen, sjå endringshistorikk knytt til den opprinnelige artikkelen. För ei liste over bidragsytarar til denna versjonen, sjå endringshistorikk knytt til denna sida.
Personlige verkty