Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 119 artiklar og 6 049 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


tid • stad • skulefag • ymse


<< september >>
søn mån tis ons tor fre lau
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930
2014

I dag er det torsdag den 18. september 2014.


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 56604 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 35885 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 19885 g.)
  4. Jødedom (vist 17259 g.)
  5. Pitesamisk (vist 15709 g.)
  6. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 10545 g.)
  7. Islām (vist 9845 g.)
  8. Rein (vist 7580 g.)
  9. Geitbåt (vist 7358 g.)
  10. Det osmanske riket (vist 7195 g.)
  11. Romsdaling (vist 6905 g.)
  12. Glückstadt (vist 6642 g.)
  13. Albrecht Dürer (vist 6376 g.)
  14. David Aaron de Sola (vist 6068 g.)
  15. Fuglsnes (vist 6042 g.)
  16. Hoggorm (vist 5829 g.)
  17. Island (vist 5661 g.)
  18. Trondheim kommune (vist 5603 g.)
  19. Baruch Spinoza (vist 5579 g.)
  20. Langholmen (Aure kommune) (vist 5073 g.)
  21. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 5069 g.)
  22. Herjeådalen (vist 5027 g.)
  23. Rev (vist 4938 g.)
  24. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 4913 g.)
  25. Austrått (vist 4887 g.)
  26. Harar (vist 4599 g.)
  27. Stavkirkje (vist 4566 g.)
  28. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4561 g.)
  29. Sikhisme (vist 4555 g.)
  30. Jødar (vist 4535 g.)
  31. Buddhisme (vist 4483 g.)
  32. Bhangṛā (vist 4352 g.)
  33. Ḥasidisk jødedom (vist 4321 g.)
  34. Der Türkische Tempel (vist 4179 g.)
  35. Ishac Aboab da Fonseca (vist 4165 g.)
  36. Sau (vist 4015 g.)
  37. Lysing (vist 3758 g.)
  38. Esnoga (vist 3741 g.)
  39. Gurmukhī (vist 3731 g.)
  40. Ḥanukká (vist 3632 g.)
  41. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3614 g.)
  42. Gaupe (vist 3573 g.)
  43. Soay-sau (vist 3543 g.)
  44. Kleppfisk (vist 3489 g.)
  45. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3447 g.)
  46. Ovadia Yosef (vist 3419 g.)
  47. Ekhá (vist 3384 g.)
  48. Tenákh (vist 3318 g.)
  49. Birkàt hammazón (vist 3302 g.)
  50. Harr (vist 3296 g.)
  51. Honing (vist 3292 g.)
  52. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 3266 g.)
  53. Samar (vist 3260 g.)
  54. Barokkomponistar (vist 3233 g.)
  55. Nordmør (vist 3175 g.)
  56. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 3163 g.)
  57. Midt-Norge (vist 3095 g.)
  58. Hinduisme (vist 3092 g.)
  59. Grå trøndersau (vist 3080 g.)
  60. Pesaḥ (vist 3076 g.)
  61. Oktant (vist 3064 g.)
  62. Afroasiatiske språk (vist 3057 g.)
  63. Pipeharar (vist 3030 g.)
  64. Gurū Nānak Dēv (vist 3013 g.)
  65. Pitesamar (vist 2999 g.)
  66. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 2972 g.)
  67. Runebomme (vist 2963 g.)
  68. Bryggje (vist 2942 g.)
  69. Skogssamar (vist 2939 g.)
  70. Barokkfiolin (vist 2939 g.)
  71. Sefardím (vist 2907 g.)
  72. Garnbinding (vist 2900 g.)
  73. Lungeemfysem (vist 2876 g.)
  74. Krystallsoda (vist 2843 g.)
  75. Tefillín (vist 2716 g.)
  76. Aḥmadiyyā (vist 2699 g.)
  77. Thomas Tellefsen (vist 2673 g.)
  78. Jul (vist 2669 g.)
  79. Tallét (vist 2667 g.)
  80. Jødisk mat (vist 2621 g.)
  81. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 2619 g.)
  82. Sefer (vist 2607 g.)
  83. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 2600 g.)
  84. Cochinilla (vist 2600 g.)
  85. Hebraisk (vist 2596 g.)
  86. Etróg (vist 2582 g.)
  87. Nymaurisk arkitektur (vist 2574 g.)
  88. Blokkbær (vist 2568 g.)
  89. Norge (vist 2564 g.)
  90. Israel (vist 2513 g.)
  91. Megillàt Estér (vist 2511 g.)
  92. Charles-Valentin Alkan (vist 2511 g.)
  93. Portugisarjødiske tengamím (vist 2470 g.)
  94. Aryeh Kaplan (vist 2462 g.)
  95. Georg Friedrich Händel (vist 2445 g.)
  96. Edøy gamle kirkje (vist 2444 g.)
  97. Indisk mat (vist 2419 g.)
  98. Reinost (vist 2403 g.)
  99. Draft (vist 2380 g.)
  100. Jødisk förnyelse (vist 2368 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

C01375 Numida meleagris.jpg
Perlehøns (Numididae) er ein familie av hønsfuglar som hører heime i det vestlige, sentrale og sørlige Afrika. Det finst fire slekter av perlehøns og totalt seks artar. Arten Numida meleagris (hjelmperlehøns) har vorte innført som tamfugl mange stader og finst förvilla i Frankrike så vel som i Vestindia.   Les meir …
Sika Deer, Nara Park 01.jpg
Sikahjort (Cervus nippon) er ein hjortart som hører heime i Aust-Asia. Namnet sikahjort kjem frå japansk 鹿 (shika), som betyder 'hjort'. Sikahjorten skil seg ut frå den europeiske hjorten ved at han er mindre; ved at han har smalare og meir opprett gevir; og ved at vaksne dyr beheld kalvprikkane i pelsen som vaksne. Han er nært nok i slekt med europeisk, sentralasiatisk og nordamerikansk hjort til at han kan hybridisere med dem. I nyare tid har sikahjorten vorte innført til Australia og New Zealand; til USA og Canada i Nord-Amerika; til Marokko i Nord-Afrika; og til mange land i Europa. Sikahjorten vart innført til Danmark kring 1900 og utsleppt på Svenstrup gods. I dag finst det nån få hundre förvilla sikahjortar i Danmark — først og fremst langs austkysten av Jylland.   Les meir …
Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Tz 019 Ki eshmera shabat.png
Sjabbát (hebr. שַׁבָּת šabbāt) eller sabbat (gjenom gresk σαββάτων), òg kalla sabbá (frå eldre sefardisk hebraisk uttale [sa'ba:ð]) og sjabbes (frå jid. שַׁבּת, shabbes), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske vekkå. Sjabbáten, som begynner ved solnergangfredagskvelden og varer til etter solnergang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I det her tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matretter, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnergang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.   Les meir …
Mech 06.jpg
Pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi), eng. Peary Caribou, er den minste underarten av dei nordamerikanske karibuane og lever på dei høgarktiske øyane lengst nord i Nunavut og Northwest Territories. Pearykaribuen er den minste av dei nordamerikanske reinane: Vaksne simlor har ei snittvekt på 60 kg og snittlengd på 1,4 m, og vaksne oksar har ei snittvekt på 110 kg og snittlengd på 1,7 m. Pelsen er på lag skifergrå om somrane og nærmast kvit om vinteren. Karakteristiske drag som dei deler med svalbardreinen er den korte mulen og dei korte føterne. I 1961 fanst det over 40 000 pearykaribuar, men i 2009 var bestanden nere i kring 700 dyr. Hovudgrunnen til den dramatiske nergangen er trulig dei milde vintrane med mykje smelting og frysing, slik at beita låser seg.   Les meir …

Religion og livssyn

Rabbinar Amy Eilberg (f. 12. oktober 1954) vart i 1985 den første kvinna som vart ordinert som rabbinar ved Jewish Theological Seminary of America, det viktigaste rabbinske seminaret innaför masorti jødedom. Ho var den første kvinna som vart medlem av Rabbinical Assembly sin Committee on Jewish Law and Standards i 1986. Fram til 2004 hade JTS ordinert over 150 kvinnelige rabbinarar og Ziegler School of Rabbinic Studies hade ordinert kring 30.   Les meir …
Hargobind Singh.jpg
Gurū Hari Gōbindh djī (19. juni 15953. mars 1644), òg skreve Har Gobind, Har Gobindh og Hargobind, var den sjette av dei ti sikh-gurūane og vart gurū den 25. mai 1606 som etterfölgjar etter far sin, gurū Ardjan Dev dji. Före gurū Hari Gōbindh dødde, utnemnte han gurū Hari Rāi, barnebarnet sitt, som den neste sikh-gurūen.   Les meir …
Ali Muhammad Shirazi var den eine av dei to grunnleggarane av bahá’ítrua. Han er mest kjent under tittelen Báb, som han tok i 1844 da han förkynte misjonen sin. Han meinte at han hade to rangar, den første som ein manifestasjon av Gud som tala med Guds stemme, og den andre som eit levande menneske. Han var derför Guds port, som var kommen för å bli den nye vegen som folket kunne nå Gud med. Den her meininga var svært olik den tradisjonelle tydinga av ordet báb og blir ofte misforstått av mange som trur at han hevda at han var ein ny meklar.   Les meir …
Moskeen i Aakebergvn i Oslo 1995.jpg
Islām er ein av verdsreligionane. Han har utspring i Arabia og har mykje av læra si til felles med jødedommen og kristendommen. Islām er såleis rekna som ein av de abrahamittiske religionane. Han er den nest störste religionen i Norge. Tilhengarar av islām, kjent som muslimar, trur at Gud, eller (på arabisk) Allāh openberra seg för menneska gjenom Muḥammad og andre profetar, inkludert Adám, Nóaḥ, Ibrahim (Abrahám), Musa (Mosjé) og Jesus. Muslimar trur at Muḥammad var den siste av profetane og at bodskapen han bar vidare til menneska vil vara til qijamah, dommedag. I islandske annalar står det at det kom sendebod frå den muslimske sultanen i Tunis til Norge i 1260-åra, etter at kong Håkon Håkonsson tidligare hade sendt sine sendebod til sultanen med rike gåvor. Det er ikkje orimelig å tru at det har komme muslimar til Norge før detta òg. Men merkbare antal muslimar som bur i Norge har det ikkje vore før etter andre verdskrigen.   Les meir …
Stemshaug krk Halvard.jpg
Stemshaug kirkje er soknekirkje för Stemshaug sokn i Aure prestegjeldNordmør og vart bygd i 1908. Kirkja er ei hallkirkje av reisverk i drakestil og har 300 sitteplassar. Altartavla vart laga i 1914 av Daniel Skipnes. Da kirkja vart oppussa innvendig i 1958, vart ho utsmykka av organisten og kunstmålaren Olav Halse.   Les meir …

Biologi

Cochineal drawing.jpg
Cochinilla (Dactylopius cocchus) (sp.), òg skreve cochenille (fra.) og koskenille, er ei skjoldlus frå México, Mellom-Amerika og tropiske og subtropiske deler av Sør-Amerika som lever på kaktusar i Opuntia-familien. Kroppen og egga av cochinilla-lusa blir tørka og oppmolne til fargestoffet karmin — ein varig raudfarge som blant anna blir bruka i kunstmåling, tekstilfarging og sminke. Karmin (E120) blir bruka i matproduksjon òg, men sidan råvara er eit insekt, blir karmin generelt rekna som olovlig/oetande i jødedommen og i deler av islām så vel som blant vegetarianarar og veganar. Karmin kan i sjeldne fall gje alvorlige allergiske reaksjonar.   Les meir …
C04364 jamtget.jpg
Jamtgeit (sv. jämtget) er ein gammel geitrase frå Jamtland og Herjedalen. Jamtgeita er den minste skandinaviske geitrasen. På let er jamtgeita oftast kvit; gjerne med mörk ryggål og mörk maske og føter. Dei kan òg vara brokote eller brun/viltfarga. Både geiterne og bukkane har oftast horn. Rasen er utryddingstruga. I 2007 var det registrert 387 jamtgeiter i genbanken.   Les meir …
0823 geiter ryddar gravfeltet v Hakadal krk.jpg
Norsk mjølkgeit (bm./nyn. n. mjølkegeit, bm. n. melkegeit, n. melkegjet; sv. norsk mjölkget; da. norsk mælkeged) er ein nyare samlerase för dei tidligare norske mjølkgeitrasane. Opphavsrasane var først og fremst telemarksgeit (finbygd, kvit, oftast kolla), dølageit, vestlandsgeit og nordlandsgeit, og i tillegg noko innslag av saanengeit. Rasane vart ikkje offisielt ihopslegen före tidlig i 1990-åra, og den norske mjølkgeita varierer enno mykje i størrelse og utsjånad. Både bukkane og geiterne kan vara horna eller kolla.   Les meir …
Reindeer herding.jpg
Reindrift er ei tradisjonell naturbruksform som er vanlig i fleire kulturar i dei nordligaste områda av Eurasia. I Skandinavia og Nordvest-Russland vestom Kvitsjyen er reindrift ein i all hovudsak samisk leveveg, sjølv om utveksling av tjenestor gjenom bl.a. sytingsrein og sytingsgeiter («lappgeiter») har bunde reindriftssamar og bufaste, inkludert både samar og ikkje-samar, ihop på tvers av næringsvegar og kulturar. Austom Kvitsjyen og heilt aust til Aust-Sibir er reindrift vanlig i mange kulturar, frå nenetsar («samojedar») i området austom Arkhangel’sk og kring Uralfjella, til чавчывав (čavčyvav, den reindriftsbaserte gruppa blant korjakane ved Beringhavet og nordom Kamtsjatkahalvøya.   Les meir …
STN Cow.jpg
Sidot trønderfe og nordlandsfe (nyn. sidut t.; nyn./bm. sidet t., sidete t.; ofte förkorta til STN), ofte kalla rørosfe, er ein svartsidot og kollot, mellomstor storferase frå Midt- og Nord-Norge med offisielt avgrensa opphav i Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag fylke og Nordland. Det tilsvarande tradisjonelle svartsidote og kollote storfeet på Nordmør vart derimot — av amts- og fylkesadministrative grunnar? — definert inn under vestlandsk fjordfe da rasane vart definert mot slutten av 1800-talet og utover 1900-talet. I Norrland i Sverige finst òg liknande dyr, som der blir kalla fjällkor eller svensk fjällras.   Les meir …

Kystkultur

2898 fire garnnaaler.jpg
Garnbinding, eller å binde garn, er kva vi kallar det å laga garn. Vi brukar garnnåler til å binde tråden til maskor. I eldre tid vart garna bundne av hamptråd, men seinare vart bomull vanligare. Både hamp- og bomullsgarn laut impregnerast. I nyare tid har nylontråd, og etterkvart nylonsen, vorte vanlig. Maskevidda varierer etter kva fisk vi skal bruke garnet til — frå småmaska garn för sild og bekkjaaure til stormaska garn för torsk.   Les meir …
C01878crj Glomstadgeita.jpg
Omgrepet geitbåt viser vanligvis til den tradisjonelle opne og oftast spissgatta ro- og seglbåttypen frå Nordmør og Romsdalen — og i eldre tid Fosen og området kring Trondheimsfjorden òg. Geitbåten hører typologisk sett med til dei rundstamna vestlandsbåtane heller enn til dei i nyare tid mykje meir rettstamna åfjordsbåtane og nordlandsbåtane. Geitbåten skil seg ut frå dei andre tradisjonelle opne båttypane frå Vestlandet og nordover ved den korte og relativt djupe kjølen, den halvplanande skrogforma og den veldig langstrakte overgangen frå kjøl til stamn — eigenskapar som gjer den her båten til ein djerv havseglar og god bidevindsseglar.   Les meir …
Milnbrygga Kristiansund.jpg
Norsk klippfiskmuseum ligg i Kristiansund og er etablert som ein del av Nordmøre Museum. Museet held til i Milnbrygga, ei autentisk kleppfiskbryggje frå midt på 1700-talet. Museet viser kossen kleppfiskproduksjonen har gått för seg i Norge gjenom meir enn 250 år. Til bryggja hører kleppfiskberg og vaskeplass för fisk. Anlegget ligg sentralt ved hamna, midt i bybildet i Kristiansund. Kvart år blir det arrangert bacalaofestival der, der firma og kleppfiskentusiastar konkurrerer om å laga den beste bacalaoen. På norsk blir ordet bacalao bruka om ein gryterett av kleppfisk.   Les meir …
15571 sildball.jpg
Sildball (lokal uttale sillbaill), òg kalla sildeball nån plassar, er ein matrett som hovudsaklig blir bruka kring Ytre Nordmør og Fosen, men som òg blir noko bruka elles i Midt-Norge. Hovudingrediensane i sildball er sild (fersk sild eller spekesild), potet, løk og mjøl (oftast byggmjøl). Ingrediensane blir hakka eller ihopmolne til ein tjukk farse som så blir forma til kulor med ca 5–8 cm diameter og koka — ofte i lag med kålrabi og gulrøter — til dei flyt opp.   Les meir …
10699 straumbaat (Saltstraumen Museum).jpg
Ein straumbåt (lokal uttale: ["strøʊmˌbɔ.t]) er ein lokal variant av saltværingsbåten. Straumbåtane, som normalt har to fulle rom og eit halvrom i midten og to til tre par årar, vart tradisjonelt bygd på Evensgård og KvælRøkland i Saltdalen för bruk i den ekstreme straumen (opptil 16 knop) kring Saltstraumen i Bodø. Karakteristiske drag ved straumbåten er den grunne kjølen og relativt flatbotna skrogforma så vel som at sjølve kjølen er kort og går over, via ein knekk, i lett skrånande understemne ved skottane. Straumbåtane har ikkje tollpinnar (som lett kan knekkje ved stor belastning), men naturlig vaksne heiltre-keipar med solide hammelband av sauma dyrehud. Resultatet er ein gruntgåande båt med breid base og lite motstand under vasslinja — ein kombinasjon som er gunstig för å komma seg fram i sterk straum, men til gjengjeld osikker når både straumen og vinden er sterk.   Les meir …

Musikk

Cristiano Giuseppe Lidarti (17301793), òg kjent som Christian Joseph Lidarti, var ein austerriksk komponist av italiensk opphav som i vår tid særlig er kjent för det hebraiske oratoriet Ester. Christiano Giuseppe Lidarti vart fødd den 23. februar 1730. Han gikk på skule ved cisterciensarklosteret i Klagenfurt og studerte vidare ved jesuittseminariet i Leoben.   Les meir …
«Portugisarjødisk synagogemusikk» av dr. Martin M. Rodrigues Pereira z"l
     De mange sefardiske samfunna som vart etablert i Vest-Europa og Amerika etter år 1600 fikk dei fleste skikkane og tradisjonane sine frå «modersamfunnet» sitt — den portugisarjødiske menigheita i Amsterdam. Eksempel på det er dei sefardiske samfunna i: Den Haag, Maarssen og Naarden i Nederland; Hamborg og Altona i Tyskland; London og Manchester i England; New York og Philadelphia i USA; Paramaribo i Surinam; og Curaçao, St. Thomas og mange andre plassar i Karibia.   Les meir …
Kr. Halse (1907) Folkemusik fra Nordmoere s. 04.jpg
Ola Kvande (18341918), mest kjent som «Gråvinn», var ein spelmann frå Kvenna i Stangvik i den novarande Surnadal kommuneNordmør. Han var ein solid dansespelmann som spela i mange bryllaup. Han var av dem som heldt på tyskfela, og han kom dermed i skyggen av hardingfelespelmennene som naut høgare status i kappspelsamenheng og elles i den nasjonalistiske tida kring unionsoppløysninga i 1905. Gråvinn flytta da til Trondheim og budde der i ein del år.   Les meir …
Ole Andreas Lindeman.jpg
Ole Andreas Lindeman (17691857) var ein organist, pianist og musikkpedagog frå SurnadalenNordmør. Han var fødd den 17. januar 1769Øye i Surnadal av föreldra Anne Christine Tangen og den fløyte- og fiolinspelande amatørmusikaren Jacob Madsen Lindeman (17351822) som var sorenskrivarNordmør. Lindeman tok eksamen artium ved Trondhjems Latinskole före han reiste til København i 1788 för å studere ved Universitet i København. Den første tida der studerte han juss og arbeidde som kopist ved Rentekammeret. Etter kvart bruka han stadig meir av tida på musikk. Ole Andreas Lindeman vart elev av kapellmeister Israel Gottlieb Wernicke i harmonilære og komposisjon og studerte elles klavér og fiolin.   Les meir …
Surabahar 2.jpg
Ein surbahār (hindī सुर बहार, urdū سربہار, /sur bahār/) eller bass-sitār er eit klimpreinstrument med åtte overstrenger og 15–17 understrenger som blir bruka i nordindisk klassisk musikk. Instrumentet blir spela med mizrāb (मिज़राब, fingerplekter) og liknar på sitār, men er vanligvis stemt kring ein kvart til ein oktav djupare. Surbahāren er over 130 cm lang og har eit tørka graskar som ekstra resonator øvst på halsen. Halsen er laga av edeltre (enten Cedrela tuna eller teak) og har svært lange og høge tverrband som gjer glissandoar på opptil ein oktav mulig med å dra strengen innaför samma grepet.   Les meir …

Mat

Cochineal drawing.jpg
Cochinilla (Dactylopius cocchus) (sp.), òg skreve cochenille (fra.) og koskenille, er ei skjoldlus frå México, Mellom-Amerika og tropiske og subtropiske deler av Sør-Amerika som lever på kaktusar i Opuntia-familien. Kroppen og egga av cochinilla-lusa blir tørka og oppmolne til fargestoffet karmin — ein varig raudfarge som blant anna blir bruka i kunstmåling, tekstilfarging og sminke. Karmin (E120) blir bruka i matproduksjon òg, men sidan råvara er eit insekt, blir karmin generelt rekna som olovlig/oetande i jødedommen og i deler av islām så vel som blant vegetarianarar og veganar. Karmin kan i sjeldne fall gje alvorlige allergiske reaksjonar.   Les meir …
Cidro.jpg
Etróg (hebr. אֶתְרוֹג; lat. Citrus medica), òg kalla cedrat, sukatsitron eller søtsitronnorsk, er ei veldig aromatisk, sitronliknande frukt i sitrusfamilien. Etróg er eitt av slaga i arbangá miním (dei fire slaga) som blir bruka symbolsk under sukkót (páscua de las cabañas, lauvhyttefesten). I tillegg blir albedoen (det kvite området mellom ytterskalet og sjølve fruktkjøttet) bruka til å laga sukatar. I tidligare tider har skalet vorte bruka som medisin og som parfyme för kledor.   Les meir …
25453 Empetrum nigrum.jpg
Krekling eller krækjebær (Empetrum nigrum) er ei lita, eviggrøn plante i kreklingslekta i lyngfamilien. Ho er kjent för dei blåsvarte, etande bæra sine. Planta trivst i myrområde, høgfjell og i gran- og furuskog. I Norge er arten svært utbreidd heilt opp til 1 800 moh. I Nord-Norge er bæra til krekling kjent som krøyk, krøkebær eller krykkjebær. Bæra har lite smak, men eignar seg godt til å laga saft eller gelé.   Les meir …

Språk

Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising»
  Overskrifta på denne artikkelen føresett at den fins noko som heiter ei trøndersk line i den norske målreisinga og at den har hatt sine representantar her i landsdelen opp gjennom den nyare språkhistoria, og at dei har vori dominerande i målrørsla her. Ein kan sjølvsagt innvende mot ei slik framstilling at ein i Trøndelag som i andre landsdelar har hatt representantar for ulike syn på korleis det nynorske skriftmålet skulle utvikle seg, og vi har hatt både dei som har hørt heime blant dei nasjonale puristane og dei som har stått for ei liberal folkemålsline. Det gir likevel meining å tale om ei trøndersk line i denne samanhengen dersom ein dreg fram dei trønderske målmennene — og det er nok her berre snakk om menn — som har markert seg tydelegast i arbeidet for norsk mål, og denne lina kan ein seie er prega av eit demokratisk, jordnært og udogmatisk målsyn.   Les meir …
Israel Ruong (19031986) var ein pitesamisk språkforskar, politikar og professor i samisk språk og kultur ved Uppsala universitet. Israel Ruong vart fødd i Arjeplog i 1903. Föreldra var kateketar og bufaste i Harrok ved innsjyen Labbas. Föreldra og fleire sysken omkom i spanskesjuka som ramma Arjeplog i 1920. Oppveksten i Harrok blir utførlig skildra i artikkelen «Harrok : ett samiskt nybygge i Pite Lappmark», som er utgjeven i Kultur på karrig jord : festskrift til Asbjørn Nesheim. Han tok lærarutdaning i Luleå og arbeidde som lærar ved Nomadskolan i Jukkasjärvi. Faglig sétt arbeidde Ruong elles med olike aspekt av samiske språk òg, og særlig med morfologien.   Les meir …
Just Knud Qvigstad (18531957) var rektor ved lærarhøgskulen i Tromsø, filolog, folklorist og forskar på samisk språk. Han var dessutan høgrepolitikar og statsråd for Kirkedepartementet. Enda meir oppsiktsvekkjande enn kor gammel han vart — han dødde knapt tre vekkor för 104-årsdagen sin – er det ovanlig langvarige og innhaldsrike yrkeslivet hans. Den første vitskaplige publikasjonen hans kom ut i 1881, og den siste, om samiske kjærligheitsförtelingar, vart trykt 72 år seinare, i 1953!   Les meir …
Norsk Allkunnebok er eit 10-bands nynorsk leksikon som vart utgjeve på Fonna Forlag i tida frå 1948 til 1966. I tillegg kom det ut eit eige atlasband. Redaktør för verket var Arnulv Sudmann. I redaksjonen elles satt Peder Galdal, Sivert Langholm, Kåre Tveito, Ragnar Øvrelid og Jostein Øvrelid. I alt bidrog kring 350 medarbeidarar med artiklar til allkunneboka. Norsk Allkunnebok var det første norske leksikonet som vart utgjeve med signerte artiklar, der författaren står til ansvar för opplysningane.   Les meir …
Norsk Ordbok er eit prosjekt for utgjeving av eit ordboksverk over nynorsk språk og norske dialektar som hittil (2008) har komme ut i sju band som dekkjer alfabetet frå A og om lag til til Mu. Verket blir utgjeve i eit samarbeid mellom Universitetet i Oslo, Kultur- og kyrkjedepartementet og forlaget Det Norske Samlaget. Norsk Ordbok er ei kombinert litteratur- og dialektordbok, og denne kombinasjonen er heller ovanlig i europeisk samenheng. Bakgrunnen for det har med norsk språkhistorie og idéen attom nynorsken generelt å gjera, nemleg at nynorsken byggjer på ei jamføring av olike dialektar. Elles kan Norsk Ordbok samenliknast med andre vitskaplige ordboksverk som Svenska Akademiens Ordbok for svensk, Ordbog over det danske Sprog for dansk, Woordenboek de Nederlandsche Taal for nederlandsk og Deutsches Wörterbuch for tysk.   Les meir …
Solitreo -exemplo.jpg
Solitreo eller soletreo (djudeospanjol, frå portugisisk soletrar eller asturiansk soletrear/solitrear, ‘(å) stava’) er lykkjeskrift-utgåva av hebraisk skrift som tradisjonelt blir bruka blant osmanske sefardím för å skrive djudeospanjol, ladino og hebraisk. Skrifta er visuelt sétt snarlik asjkenazisk lykkjeskrift, men er olik nok til at dei ikkje er innbyrdes förståelige. Skrifta var i vanlig bruk blant sefardím i Det osmanske riket, inkludert i det jødiske samfunnet i Ereṣ Jisraél (hovudsaklig tilsvarande vår tids Israel, Vestbredda og Gaza) langt opp mot våre dagar. I og med at Israel har gjenomført asjkenazisk lykkjeskrift som einaste standard, har antalet folk som kan lesa og skrive solitreo gått markant ner sidan begynnelsen av 1900-talet.   Les meir …

Personar

David Woolf Marks (18111909) var den første åndelige ledaren för West London Synagogue of British Jews og blir rekna som «far ått den engelske reformjødedommen». David Woolf Marks vart fødd den 22. november 1811 i London. Han utdana seg ved Jews’ Free School i London. Han fungerte som pupil-teacher (lærarpraktikant) ved Solomon’s boarding-school i Hammersmith i fem år, og etter detta vart han assisterande lesar ved St. Alban’s Synagogue. Han sa opp den sistnemnte stillinga for å reise til Liverpool som assisterande lesar og sekretær. I Liverpool kom reformlegninga hans til uttrykk ved at han nekta å lesa frå Toráen på andre dagen av sjelósj regalím.   Les meir …
Sikh Gurus with Bhai Bala and Bhai Mardana.jpg
Gurū Nānak Dēv (gurmukhī ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, devanagari गुरु नानक [gurū nānak dēv]) (20. oktober 14697. mai 1539), grunnleggaren av sikhismen og den første av de ti sikh-gurūane, vart fødd i landsbyen Talvandi Rai Bhoai, no kjent som Nankānā Sāhib, i nærheita av Lahår i det novarande Pakistan. Foreldra hans, Mehta Kalu og Mātā Tripat, var hinduar og haurde til kjøpmannskasten. Alt som gutunge var Nānak fascinert av religion, og ønsket hans om å oppdaga livsmysteriet førte han etterkvart ut på lange reisor.   Les meir …
Håkon Martin Evjenth (18651934) var ein jurist og politikar frå Bodin i Salten. Han vart cand.jur. i 1889 og arbeidde som sakførar i Bodø frå 1894 og som advokat frå 1895. Som politikar verka han som ordførar i vekselvis Bodin kommune og Bodø kommune i fleire periodar. Han var justisminister i Mowinckelregjeringa (192830). Håkon Martin Evjenth dødde i 1934.   Les meir …

Personlige verkty