Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 119 artiklar og 6 055 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


tid • stad • skulefag • ymse


<< november >>
søn mån tis ons tor fre lau
1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30
2014

I dag er det laurdag den 22. november 2014. Den 22. november er det klemetsmess etter primstaven.  I jødedommen er det ngereb sigd i etiopisk jødedom.  


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 62232 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 39053 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 21751 g.)
  4. Jødedom (vist 18478 g.)
  5. Pitesamisk (vist 16971 g.)
  6. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 12126 g.)
  7. Islām (vist 10689 g.)
  8. Rein (vist 8147 g.)
  9. Det osmanske riket (vist 7833 g.)
  10. Geitbåt (vist 7811 g.)
  11. Romsdaling (vist 7549 g.)
  12. Albrecht Dürer (vist 7414 g.)
  13. David Aaron de Sola (vist 7262 g.)
  14. Glückstadt (vist 7039 g.)
  15. Fuglsnes (vist 6708 g.)
  16. Baruch Spinoza (vist 6688 g.)
  17. Island (vist 6167 g.)
  18. Hoggorm (vist 6019 g.)
  19. Trondheim kommune (vist 5786 g.)
  20. Austrått (vist 5543 g.)
  21. Herjeådalen (vist 5380 g.)
  22. Langholmen (Aure kommune) (vist 5363 g.)
  23. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 5342 g.)
  24. Rev (vist 5208 g.)
  25. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 5067 g.)
  26. Der Türkische Tempel (vist 4868 g.)
  27. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4839 g.)
  28. Stavkirkje (vist 4766 g.)
  29. Sikhisme (vist 4741 g.)
  30. Buddhisme (vist 4726 g.)
  31. Jødar (vist 4700 g.)
  32. Harar (vist 4699 g.)
  33. Bhangṛā (vist 4675 g.)
  34. Ishac Aboab da Fonseca (vist 4669 g.)
  35. Ḥasidisk jødedom (vist 4591 g.)
  36. Sau (vist 4193 g.)
  37. Gurmukhī (vist 3927 g.)
  38. Esnoga (vist 3849 g.)
  39. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 3832 g.)
  40. Lysing (vist 3804 g.)
  41. Ḥanukká (vist 3781 g.)
  42. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3774 g.)
  43. Soay-sau (vist 3766 g.)
  44. Ekhá (vist 3741 g.)
  45. Gaupe (vist 3725 g.)
  46. Kleppfisk (vist 3658 g.)
  47. Ovadia Yosef (vist 3642 g.)
  48. Birkàt hammazón (vist 3561 g.)
  49. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3559 g.)
  50. Barokkomponistar (vist 3558 g.)
  51. Afroasiatiske språk (vist 3505 g.)
  52. Nordmør (vist 3473 g.)
  53. Tenákh (vist 3462 g.)
  54. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 3422 g.)
  55. Harr (vist 3390 g.)
  56. Honing (vist 3357 g.)
  57. Samar (vist 3355 g.)
  58. Oktant (vist 3344 g.)
  59. Pesaḥ (vist 3293 g.)
  60. Midt-Norge (vist 3246 g.)
  61. Grå trøndersau (vist 3226 g.)
  62. Hinduisme (vist 3225 g.)
  63. Pitesamar (vist 3148 g.)
  64. Runebomme (vist 3140 g.)
  65. Gurū Nānak Dēv (vist 3135 g.)
  66. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 3127 g.)
  67. Bryggje (vist 3110 g.)
  68. Pipeharar (vist 3103 g.)
  69. Skogssamar (vist 3054 g.)
  70. Garnbinding (vist 3036 g.)
  71. Barokkfiolin (vist 3025 g.)
  72. Lungeemfysem (vist 3012 g.)
  73. Sefardím (vist 2986 g.)
  74. Krystallsoda (vist 2961 g.)
  75. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 2896 g.)
  76. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 2880 g.)
  77. Aḥmadiyyā (vist 2854 g.)
  78. Jul (vist 2816 g.)
  79. Tefillín (vist 2808 g.)
  80. Cochinilla (vist 2773 g.)
  81. Charles-Valentin Alkan (vist 2765 g.)
  82. Tallét (vist 2749 g.)
  83. Jødisk mat (vist 2748 g.)
  84. Aryeh Kaplan (vist 2733 g.)
  85. Thomas Tellefsen (vist 2712 g.)
  86. Norge (vist 2707 g.)
  87. Hebraisk (vist 2705 g.)
  88. Etróg (vist 2695 g.)
  89. Israel (vist 2694 g.)
  90. Blokkbær (vist 2684 g.)
  91. Nymaurisk arkitektur (vist 2679 g.)
  92. Sefer (vist 2672 g.)
  93. Megillàt Estér (vist 2628 g.)
  94. Edøy gamle kirkje (vist 2577 g.)
  95. Portugisarjødiske tengamím (vist 2567 g.)
  96. Georg Friedrich Händel (vist 2544 g.)
  97. Jødisk förnyelse (vist 2518 g.)
  98. Indisk mat (vist 2511 g.)
  99. Abraham Geiger (vist 2482 g.)
  100. Draft (vist 2481 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Tora rollen Portugees-Israëlietische Synagoge Amsterdam.jpg
Sjeminí ngaṣéret eller simḥàt Torá er enten den åttande eller den åttande og niande dagen frå begynnelsen av sukkót. I Israel og i progressiv jødedom blir den her høgtida markert som éin dag, medan tradisjonell jødedom utaför Israel elles markerer høgtida som to dagar og kallar den første dagen sjeminí ngaṣéret og den andre simḥàt Torá.   Les meir …
C01375 Numida meleagris.jpg
Perlehøns (Numididae) er ein familie av hønsfuglar som hører heime i det vestlige, sentrale og sørlige Afrika. Det finst fire slekter av perlehøns og totalt seks artar. Arten Numida meleagris (hjelmperlehøns) har vorte innført som tamfugl mange stader og finst förvilla i Frankrike så vel som i Vestindia.   Les meir …
Sika Deer, Nara Park 01.jpg
Sikahjort (Cervus nippon) er ein hjortart som hører heime i Aust-Asia. Namnet sikahjort kjem frå japansk 鹿 (shika), som betyder 'hjort'. Sikahjorten skil seg ut frå den europeiske hjorten ved at han er mindre; ved at han har smalare og meir opprett gevir; og ved at vaksne dyr beheld kalvprikkane i pelsen som vaksne. Han er nært nok i slekt med europeisk, sentralasiatisk og nordamerikansk hjort til at han kan hybridisere med dem. I nyare tid har sikahjorten vorte innført til Australia og New Zealand; til USA og Canada i Nord-Amerika; til Marokko i Nord-Afrika; og til mange land i Europa. Sikahjorten vart innført til Danmark kring 1900 og utsleppt på Svenstrup gods. I dag finst det nån få hundre förvilla sikahjortar i Danmark — først og fremst langs austkysten av Jylland.   Les meir …
Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Tz 019 Ki eshmera shabat.png
Sjabbát (hebr. שַׁבָּת šabbāt) eller sabbat (gjenom gresk σαββάτων), òg kalla sabbá (frå eldre sefardisk hebraisk uttale [sa'ba:ð]) og sjabbes (frå jid. שַׁבּת, shabbes), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske vekkå. Sjabbáten, som begynner ved solnergangfredagskvelden og varer til etter solnergang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I det her tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matretter, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnergang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.   Les meir …

Religion og livssyn

EsnogaAmsterdamTebah.jpg
Esnogaen i Amsterdam eller Den portugisiske synagogen i Amsterdam, oftast kalla Esnoga (nederlandsk uttale: snoge), ligg ved gata Visserplein, beint imot det historiske sentrumet av Amsterdam, rett ved Det jødiske historiske museet i Amsterdam. Det her monumentale bygget vart bygd på 1600-talet (det såkalla gyldne hundreåret i Nederland) för det sefardiske trussamfunnet Talmud Torah (Det portugisisk-israelittiske trussamfunnet i Amsterdam).   Les meir …
Golden temple.jpg
Harimandir Sāhib, òg skreve Harmandir Sāhib, Har Mandir eller Sri Darbār Sāhib, og mest kjent under tilnamnet Det gylne tempelet, er sikhismens heligaste stad og valfartsmål för sikhar frå heile verda. Denna gurduārāen vart bygd av den femte sikh-gurūen, gurū Ardjan Dēv, för å huse Gurū Granth Sāhib, sikhane si helige skrift.   Les meir …
Bahá’u’lláh (f. 12. november 1817; d. 29. mai 1892) var grunnleggaren av bahá’ítrua. Det opprinnelige namnet hans var Mirza Husayn-Ali Núri, men han tok det arabiske namnet Bahá’u’lláh som betyder ‘Guds herligheit’. I bahá’ítrua blir Bahá’u’lláh rekna för å vara Guds bodberar för menneska i dag. Mirza Husayn-Ali Núri var fødd i Tehrān (Teheran) i Iran. Han var ein tilhengar av Báben, som grunnla religionen babisme. Ei av læresetningane i religionen var at «han som Gud skal vise fram» skal föreine alle menneske og religionar. I 1863 i Bagdad openberra Bahá’u’lláh seg som den utvelte, som babismen, og etter hans syn alle andre tidligare religionar, hade lova. Han skreiv brev til kongar og presidentar og förmana dem om å legge bort konfliktar og oeinigheit og minske skattebyrda för dei fattige. Han bad dem komma ihop til ein stor konferanse för å legge grunnlaget for «den störste freden».   Les meir …
Ahmadiyya mosque Oslo.jpg
Aḥmadiyyā (urdū احمدیہ‎ [aḥmadiyyā]) er den religiøse rørsla som vart starta av Mirza Ghulam Aḥmad frå Qadian i Pandjāb i India. Mirza Ghulam Aḥmad var ein muslim som hevda å ha oppfylt kristne og islamske profeti og som erklærte seg för å vara mudjaddiden (reformatoren) av islām för den moderne tida. Aḥmadiyyāene reknar seg som muslimar, og Mirza Ghulam Aḥmad kalla rørsla si Aḥmadiyyā muslim djamāt (samfunn) og såg ho som ei revitalisering av, heller enn ei erstatning för, islām.   Les meir …
1967KvernesStaveChurch.JPG
Kvernes stavkirkjeKvernes i Averøy kommuneNordmør er ei stavkirkje av møretypen med mellomstavar i ytterveggene og tverrgåande bjelkar. Ein trur at kirkja kan ha vorte bygd sist på 1300-talet. Karakteristisk för den her kirkja og Rødven stavkirkje er dei utvendige skordone. Kirkja vart omfattande ombygd blant anna med lafta kor i 1633. I 1776 vart kirkja ombygd att, og i 1810 vart det påsett ein takryttar.   Les meir …

Biologi

C04364 jamtget.jpg
Jamtgeit (sv. jämtget) er ein gammel geitrase frå Jamtland og Herjedalen. Jamtgeita er den minste skandinaviske geitrasen. På let er jamtgeita oftast kvit; gjerne med mörk ryggål og mörk maske og føter. Dei kan òg vara brokote eller brun/viltfarga. Både geiterne og bukkane har oftast horn. Rasen er utryddingstruga. I 2007 var det registrert 387 jamtgeiter i genbanken.   Les meir …
25453 Empetrum nigrum.jpg
Krekling eller krækjebær (Empetrum nigrum) er ei lita, eviggrøn plante i kreklingslekta i lyngfamilien. Ho er kjent för dei blåsvarte, etande bæra sine. Planta trivst i myrområde, høgfjell og i gran- og furuskog. I Norge er arten svært utbreidd heilt opp til 1 800 moh. I Nord-Norge er bæra til krekling kjent som krøyk, krøkebær eller krykkjebær. Bæra har lite smak, men eignar seg godt til å laga saft eller gelé.   Les meir …
Tipula paludosa.jpg
Myhank (lat. Tipulidae) (nyn./bm. myhank, dial. mygghank, mehank, mohank o.a.), òg kalla stankelbein (nyn./bm. stankelbein, bm./da. stankelben) er ei gruppe store og tynne insekt med lange bein og karakteristisk lang snute. Dei er dei störste dyra i gruppa myggar og er utbreidd over store deler av verda. Dei blir rekna som ein av dei mest primitive familiane innaför tovengene, men myhankane med sine kring 10 500 skildra artar er likevel blant dei störste og mest suksessfulle delgruppone. I Norge er det kjent 93 artar.   Les meir …
C07601 skuohpa.jpg
Ein skuohpá (pites./lules./n.sam.) eller guohpá (n.sam.), òg kalla barkskrape eller skavjarnnorsk, er eit U-forma jarn med egg fremst og treskaft, gjerne Y-forma, attom. Skuohpáen blir bruka til å skava bark av selje med. Seljebarken kan da kokast i vatn og brukast til barking (impregnering) av reinskinn.   Les meir …
Wisent.jpg
Ein visent (nyn./bm./sv./da.) eller europeisk bison (nyn./bm./sv.; da.: europæisk bison) (Bison bonasus) er eit oksedyr i slekta Bison og er det tyngste landdyret i Europa. Ein typisk visent blir 2,9 meter lang og innpå 2 meter høg; og vekta er inntil 900 kg. För 2 000 år sidan levde visentane i mestparten av Europa — frå England i vest til Sibir i aust, og frå Spania i sør til Sverige i nord. I Vest-Europa vart visenten utrydda på 1000-talet, anna enn i Ardennane, der han overlevde fram til 1300-talet. Den siste visenten i Transilvania dødde i 1790. I aust haurde visentane til dei polske kongane, dei litauiske storhertugane eller dei russiske tsarane etter loven.   Les meir …

Kystkultur

Ou1978 Nordlandsmuseet Femboeringen.jpg
Ein fembørding (nyn./bm. fembøring; trulig frå norr. byrðingr) er ein open, spissgatta trebåt med segl og minst fem båtrom. Den her båttypen, som hovudsaklig er ein størrelseskategori, har tradisjonelt vorte bruka i Trøndelag og Nord-Norge. Fembørdingane blir tradisjonelt bygd enten som åfjordsbåtar eller nordlandsbåtar. Sjølv om fembørdingane har minst fem rom, og i praksis ofte minst sju eller åtte, så har dei sjeldan meir enn fem eller seks par tollepinnar — og ofte ner til tre par i storfembørdingane frå sist på 1800-talet.   Les meir …
Ou1994 Moskenes Fiskhjell ved Toerrfiskmuseet.jpg
Ein hjell eller fiskhjell, òg stundom kalla ei fiskhesje, er eit stativ som blir bruka til å henge fisk på utadörs til törking til törrfisk. Hjellar har trulig vore bruka i törrfisktilverkinga sidan mellomalderen, og dei er framleis mykje bruka til törking av skrei — og i nyare tid sei òg, sjå nedaför. Tidligare var det berre mulig å henge fisk på hjell i vinterhalvåret, sidan det lett gikk mark i fisken om sommaren. Dermed var det ikkje lett å utnytte seifisket om sommaren til fulle. Men i 1912 fann Jens Eriksen frå Bø i Vesterålen opp den trekanta seihesja. Ho var oppbygd slik at fisken hang mykje luftigare, og dessutan vart dei to halvdelene av kvar fisk haldne lenger frå kvarandre. Dermed vart forholda för luftige til at marken kunne gjera noko særlig skade.   Les meir …
10929cr krumstemning - aattring.jpg
Ein krumstemning er ein nordlandsbåt av typen som var vanlig fram til tidlig på 1800-talet, före dei nye, meir rettstemna nordlandsbåtane vart utvikla og tok over. Krumstemningar har ein relativt runda framstamn som bøyer seg noko innover øvst; medan bakstamnen er noko mindre runda, innoverskrådd mot kjølen og oftast utan overheng. Dei er oftast relativt langsmale og med vesentlig lågare fribord enn dei nyare nordlandsbåtane. Båtane manglar ofte vaterbord og har oftast keipar av «y-type» som er fastnagla i øvste bordet.   Les meir …
Seglande nordlandsbaatar.jpg
Nordlandsbåt viser til opne båtar av ymse størrelsar som tradisjonelt har vorte bygd i Nordland og Troms. Ein nordlandsbåt av ny type (etter begynnelsen av 1800-talet) har rette og høge stamnar som står mesta vinkelrett på kjølen og langt, lett, slankt skrog. Nordlandsbåtane er klinkbygde og har både årar og råsegl.   Les meir …
Statsraad Lehmkuhl in Oslo 7jun2005.jpg
SS «Statsraad Lehmkuhl» er Bergen sitt skuleskip. Seglskipet vart bygd av Joh.C. Tecklenborg i Geestemünde i Bremerhaven i 1914 under namnet «Grossherzog Friedrich August» som skuleskip för den tyske handelsfloten. Etter første verdskrigen vart skipet teke av Storbritannia som krigserstatning. I 1921 vart skipet kjøpt av Norges Rederforbund på initiativ frå tidligare statsråd Kristofer Lehmkuhl. Skipet vart da oppkalla etter Lehmkuhl.   Les meir …

Musikk

DKPattammal-DKJayaraman-young.jpg
Damal Krishnaswamy Pattammal (tamil தமள் கிருஷ்ணசுவாமி பட்டம்மாள், f. 1919), best kjent under förkortingane DKP eller DK Pattammal, er ei av dei mest populære og respekterte songarinnone i karnatisk musikk. Ho og dei to samtidige Madurai Shanmukhavadivu Subbulakshmi og M.L. Vasanthakumari blir ofte kalla «den kvinnelige treeinigheita i karnatisk musikk». Damal Krishnaswamy Pattammal vart fødd den 28. mars 1919 i Kanchipuram i Tamil Nadu ått föreldra Damal Krishnaswamy Dikshitar og Rajammal. 14 år gammel heldt ho den første konserten sin i Mahila Samaj i Egmore. Ho vart snart kjent, og musikkarrieren hennar har vart i over 65 år.   Les meir …
3834 dilruba.jpg
Ein dilrubā (pandjābī ਦਿਲਰੁਬਾ) er eit indisk strykeinstrument med 12–15 understrenger. Dilrubāen ligg mellom den mindre sārangīen og den större tāūsen i størrelse. Han blir halden på lag som ein cello, med instrumentkroppen kvilande mot venstrelåret eller mot golvet framför venstrekneet og halsen kvilande mot venstreskuldra. Ein spelar på instrumentet med ein boga som blir bruka med underhandsteknikk.   Les meir …
Jean-Baptiste Reinhardt (19101953), mest kjent som «Django Reinhardt», var ein belgisk-fransk jazzgitarist som var kjent för virtuos sigöynarjazz. Han blir rekna som ein av dei mest innflytelsesrike jazzmusikarane, og han var òg ein av de første gitarsolistane innaför jazzen.   Les meir …
Menuet d'Exaudet.jpg
Menuett er ein tradisjonell barokkdans av fransk opphav. Menuetten går i moderat, grasiøs tretakt og har to deler som kvar blir repetert i si opprinnelige form. Menuetten var ein av de best likte dansane ved hoffet til Louis XIV av Frankrike. Menuetten kom inn i den klassiske musikken gjenom den barokke dansesuiten og vart enda meir utbreidd da han vart etablert som fast tredjesats i klassisistiske symfoniar. I skandinavisk folkemusikk finst menuetten stadvis i Norge, Sverige og Finland — nokre gonger under noko olikt namn, slik som «Melodont» i Sunndalen.   Les meir …
Ole Mørk Sandvik (18751976), mest kjent som O.M. Sandvik, var ein teolog, musikkvitar og folkemusikksamlar frå Nes i Ringsaker kommune i Hedmark fylke. Ole Mørk Sandvik vart fødd den 9. mai 1875 som son ått kordirigenten, organisten og læraren Paul Knutssøn Barstad Sandvik, som opprinnelig var frå Sunnmør, men som busette seg i Hamarområdet i 1869. Ole M. vaks opp der og lærte musikk av far sin. I 1895 tok han lærareksamen, og i 1902 tok han teologisk embetseksamen. I 1922 vart han dr.philos. med avhandlinga Norsk folkemusikk, særlig Østlandsmusikken.   Les meir …

Mat

Fishandchips.jpg
Fish and chips eller fish ’n’ chips (ofte kalla fishan i Kristiansund), eller deigdyppa og frityrkokt fisk med frityrkokt potet, er ein populær gatekjøkenmattype av engelsk opphav og med irske og portugisarjødiske røter. Utom England er fish and chips populær elles på Dei britiske øyane, i Australia, på New Zealand, i Canada og i nokre kystbyar i Nederland og Norge. I seinare år har òg fish and chips begynt å bli svært vanlig i USA og mange andre plassar.   Les meir …
Dvorah latkes.gif
Latkes (jid. לאַטקעס), eller frityrsteikte potetlappar, er ein asjkenazisk matrett. För de fleste asjkenazím er latkes den erketypiske ḥanukkámaten. I våre dagar blir latkes vanligvis laga av raspa potetar, løk og egg og frityrsteikt i vegetabilsk olje. Ein serverer gjerne eplesaus (eplemos) og/eller rømme (evt. yoghurt) til.   Les meir …
Økokasjrút er læra om kva mat som er lovlig og etisk å eta ut frå både halakhá og ut frå eit breidare hensyn til økologi og berekraftig utvikling. Uttrykket økokasjrút vart først teke i bruk av Renewal-rabbinaren Zalman Schachter-Shalomi.   Les meir …

Språk

Bendigamos-illustrasjon.png
«Bendigamos al altíssimo», oftast rett og slett kalla «Bendigamos», er ein song som er bygd over samma temaet som Birkàt hammazón (signinga etter maten) og som ofte blir sungen i förbindelse med Birkàt hammazón blant portugisarjødarGibraltar, i Amsterdam, i London og andre plassar i Vest-Europa, så vel som i dei gamle portugisarjødiske samfunna vestom Atlanterhavet (inkludert New York City, Philadelphia og Curaçao). Songen er òg bruka i dei gamle sefardiske samfunna i Bordeaux og Bayonne i Frankrike, men der syng dei han i ein fransk versjon.   Les meir …
El Avenir.jpg
Djudeospanjol, òg skreve judeospañol, eller jødespansk er samletermar för språkformer av kastiljansk med meir eller mindre påverkning frå andre iberiske språk som portugisisk, asturiansk og katalansk som tradisjonelt blir bruka av sefardím i Nord-Afrika, på Balkan, i Tyrkia og i Israel. Djudeospanjol inneheld mange hebraiske og arameiske ord og ein del arabiske ord. I austlig jødespansk — det vil seie på Balkanhalvøya, i Tyrkia og i Israel — er det mange tyrkiske og greske lånord òg. Andre namn för djudeospanjol inkluderer djudezmo, spanyol, jaquetía/haketia (særlig i Marokko) og sidan midten av 1900-talet ofte òg ladino — ein term som tradisjonelt har ei anna tyding.   Les meir …
Ganander Grammatica Lapponica (1743).png
Henrik Johansson Ganander (f. i Åbo (Turku) i Finland, d. 1752 i Sjundeå (Siuntio) i Finland), òg skreve Henricus Ganander Abœnsis, var ein finlandsk prest som er mest kjent för verket Grammatica Lapponica (1743) — ein samisk grammatikk med grunnlag i tornesamisk, den sørvestligaste hovuddialekten av nordsamisk. Frå 1731 til 1744 var Henrik Ganander kapellan i Karesuando ved det som i dag er grensa mellom Sverige og Finland. Frå 1743 til han dødde i 1752 var han kyrkoherde i Sjundeå (Siuntio) i Sør-Finland, kring 4 mil vestom Helsingfors.   Les meir …
Johan Austboe.jpg
Johan Austbø (fødd 23. oktober 1879 i Lavik i Høyanger kommune i Ytre Sogn, død 22. desember, 1945Hokksund i Øvre Eiker kommune) var lærar, dansar, diktar, komponist, songar og målmann. Han vart utdana ved lærarseminaret på Elverum, var tilsett som lærar i Frønningen og Fresvik, og flytta seinare til Lepsøy i Os i Hordaland, före han etablerte seg i Skotselv i Buskerud fylke. Der var han lærar ved Hæreskolen og Skotselv skole i fleire tiår. Austbø spela ei sentral rolle i etableringa av Den norske folkeviseringen tidlig i 1920-åra I boka Folkedansen i 20 år 1903-1923 skildrar han ei reise til Færøyane i 1911, der ein delegasjon på 70 nordmenn reiste för å hente impulsar frå færøysk sogedans.   Les meir …
Lulesamisk (julevsámegiella) er eit samisk språk som ligg geografisk og språklig mellom nordsamisk i nordaust og pitesamisk i sørvest. Språket blir tradisjonelt tala blant lulesamar i Nord-Salten (særlig Sørfold, Hamarøy og Tysfjord kommunar) i Nordland fylke så vel som i sørlige Gällivare, i Jokkmokk og i deler av Arjeplog kommunar i Norrbottens län. Tysfjord kommune (Divtasvuona suohkan), som utgjer kjerneområdet för lulesamisk språk i Norge, vart innlemma i Sametingets språkforvaltningsområde den 1. januar 2006, og lulesamisk og norsk er likestilte språk i kommunen.   Les meir …
Det finst fleire olike nynorske leksikon. Det første av dem var Norsk Allkunnebok, som kom med første bandet i 19481949. Sidan siste bandet av Norsk Allkunnebok kom ut med siste heftet i 1966, kom det ikkje noko större leksikonprosjekt på nynorsk att på førti år, men sidan 2006 har det vorte meir aktivitet att.   Les meir …

Personar

Abraham Lopes Cardozo z”l (191421. februar 2006) var ein nederlandsk-sefardisk ḥazzán og rabbinar som var særlig kjent for arbeidet sitt med å vidareføre og dokumentere den portugisarjødiske tradisjonen. Abraham Lopes Cardozo vart fødd i 1914 i Nederland som son ått Joseph Lopes Cardozo. Han studerte ved Ets Chaim-seminariet i Amsterdam. I 1939 vart han utnemnt til rabbinar för den sefardiske menigheita i Paramaribo i Surinam. I 1946 kom han så til New York City som ḥazzán ved Shearith Israel — og han vart varande i den stillinga til han gikk av med pensjon i 1984.   Les meir …
Johan Turi.jpg
Johan Turi (18541936) var ein samisk kunstnar og författar som blir rekna för å vara den første samiske författaren som gav ut verk på samisk. Den første boka hans, Muitalus sámiid birra, er framleis trulig det mest kjente samiske verket; ho er omsett til over ti olike språk, blant anna til svensk, dansk, engelsk, tysk og japansk.   Les meir …
Oscar Levertin.jpg
Oscar Ivar Levertin (18621906) var ein svensk författar, kulturskribent og litteraturhistorikar. Levertin var ein dominerande stemme i den svenske kulturdebatten frå 1897, da han begynte å skrive i Svenska Dagbladet. Frå 1899 var han òg den første innehavaren av det nyoppretta professoratet i litteraturhistorie ved Stockholms universitet (davarande Stockholms högskola) og publiserte flittig og innflytelsesrikt i denna rollen òg; framför alt studiar i svensk 1700-talslitteratur.   Les meir …

Personlige verkty