Alnakka.net:Forsida

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom bokja Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 014 artiklar og 5 752 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.

I dag er det torsdag den 9. februar 2012. Muslimar markerer mawlid an-nābi. (sjiˤa)  

Tu bisjbát, eller 15. sjebát, blir rekna som nyårsdagen ått trea. I 3. mosebok 19:23–25 står det at ein ikkje skal hauste frukta av treet dei første tre åra, og ikkje eta han före etter fire. Datoen når trea blir rekna som eit år eldre er fastsett til 15. sjebát. Det er vanlig å plante tre og/eller eta ny frukt på den dagen — ein skikk som ser ut til å ha spredd seg frå asjkenazisk mellomalderkultur. Etterkvart utvikla det seg ein seder — eit spesielt, rituelt måltid — for 15. sjebát. Vi drikk 4 beger vin og et av minst 15 olike slag frukt medan vi syng songar og förtel historior som passar til dagen.

Populære sidor

1. Geirfugl (vist 8995 g.)
2. Portugisarjødar (vist 6791 g.)
3. Pitesamisk (vist 6669 g.)
4. Kristiansund kommune (vist 5380 g.)
5. Romsdaling (vist 3582 g.)
6. Jødedom (vist 2622 g.)
7. David Aaron de Sola (vist 2396 g.)
8. Islām (vist 2391 g.)
9. Trondheim kommune (vist 2228 g.)
10. Hoggorm (vist 2141 g.)
11. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 2125 g.)
12. Rev (vist 2110 g.)
13. Tenákh (vist 1998 g.)
14. Honing (vist 1963 g.)
15. Jødar (vist 1891 g.)
16. Geitbåt (vist 1884 g.)
17. Rein (vist 1819 g.)
18. Sau (vist 1794 g.)
19. Harar (vist 1784 g.)
20. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 1764 g.)
21. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 1707 g.)
22. Harr (vist 1637 g.)
23. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 1627 g.)
24. Sikhisme (vist 1592 g.)
25. Baruch Spinoza (vist 1571 g.)
26. Pitesamar (vist 1555 g.)
27. Esnoga (vist 1458 g.)
28. Kleppfisk (vist 1445 g.)
29. Ḥasidisk jødedom (vist 1396 g.)
30. Albrecht Dürer (vist 1372 g.)
31. Det osmanske riket (vist 1355 g.)
32. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 1330 g.)
33. Langholmen (Aure kommune) (vist 1317 g.)
34. Stavkirkje (vist 1312 g.)
35. Gaupe (vist 1307 g.)
36. Pipeharar (vist 1292 g.)
37. Sefardím (vist 1255 g.)
38. Soay-sau (vist 1235 g.)
39. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 1204 g.)
40. Gurū Nānak Dēv (vist 1179 g.)
41. Tallét (vist 1150 g.)
42. Nordmør (vist 1136 g.)
43. Universitetet i Nordland (vist 1108 g.)
44. Grå trøndersau (vist 1107 g.)
45. Pesaḥ (vist 1082 g.)
46. Ḥanukká (vist 1056 g.)
47. Gurmukhī (vist 1056 g.)
48. Herjeådalen (vist 1033 g.)
49. Hinduisme (vist 1032 g.)
50. Island (vist 1032 g.)
51. Moské (vist 1019 g.)
52. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 1011 g.)
53. Tefillín (vist 1008 g.)
54. Krystallsoda (vist 1001 g.)
55. Sjabungót (vist 1000 g.)
56. Nymaurisk arkitektur (vist 999 g.)
57. Ishac Aboab da Fonseca (vist 999 g.)
58. Sefer (vist 985 g.)
59. Hebraisk (vist 978 g.)
60. Georg Friedrich Händel (vist 960 g.)

Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Arabolt, i formene Arabolten (sg.) og Araboltan (pl.) er stadnamn som blir bruka om skjer, småe holmar eller skjergruppor. Namnet er registrert to plassar i Smøla kommune og éin plass i Aure kommune, begge på Ytre Nordmøre. Arabolten sørvest om Smøla ligg i overgangen mellom Blåsværsvaet og dei oreine farvatna Rotværet/Rotværdraget og Sandskjera. Han er ein langsmal holme med ei NO/SV-lengd på opp mot 200 m og breidd på kring 60 m. Nærme den butte nordaust-enden er det ein rundvorden haug på 13 m, og sørvest-enden går ut i ein spiss. Nørdre og Søre Arabolten i Breisvaet markerer, i hop med Trettholmen, grensa mellom det trygge svaet i aust og dei oreine farvatna kring Langlåtan og Kråkværet i sør og sørvest. Nørdre Arabolten er ein rundvorden holme med ein diameter på kring 30–40 m. Søre Arabolten er flatvorden og avlang med rett nordside og runda sørside; han har ei aust-vest-lengd på i overkant av 100 m og ei nord-sør-breidd på i underkant av 50 m. Araboltan ved Golma, òg registrert med namneformene Hareboltane og Havboltane, avgrensar det oreine farvatnet mellom leida sørom Langholmen i nord og Mæyslåttsvaet og leida sørom Møyslåtten mot Linvågen i sør. Araboltan består av relativt mange skjer med variabel form.   Les meir …

Religion og livssyn

Ḥakhám Ovadia Yosef, hebr. עובדיה יוסף (f. 1920); òg skreve Ovadia Yossef, er ein ḥaredisk rabbinar, talmúdlærd og posék (anerkjent halakhá-tolkar). Han er tidligare sefardisk risjón leṢijjón (sefardisk overrabbinar i Israel) og novarande åndelig ledar för det politiske partiset Shas i Knesset (det israelske parlamentet). Ḥakhám Yosef sine tesjubót (halakhiske svar) er svært høgt respektert i den ortodokse verda og blir sett på som bindande i mange mizraḥiske samfunn.   Les meir …

Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission, populært kalla World Islamic Mission (WIM) er den störste muslimske menigheita i Norge med 6 000 medlemmar. WIM vart etablert i oktober 1984 av muslimar med pakistansk bakgrunn som den fjerde muslimske menigheita i Oslo. Det vart etterkvart planlagt å byggje eigen moské i Oslo, og omsider fikk menigheita kjøpt tomt i Åkebergveien 28b på Grønland. Grunnsteinen vart lagt fredagen den 12. april 1991, men det nye moskébygget var klart för innflytting først i 1995.   Les meir …

Mo kirkje, bygd 1728, ligg i Surnadal kommune på Nordmør og er ei av fem Y-kirkjor i Norge. Y-forma skal symbolisere Den kristne treeinigheita. Det er funne ei vikinggrav ved kirkja.   Les meir …

Biologi

Cochinilla (Dactylopius cocchus) (sp.), òg skreve cochenille (fra.) og koskenille, er ei skjoldlus frå México, Mellom-Amerika og tropiske og subtropiske deler av Sør-Amerika som lever på kaktusar i Opuntia-familien. Kroppen og egga av cochinilla-lusa blir tørka og oppmolne til fargestoffet karmin — ein varig raudfarge som blant anna blir bruka i kunstmåling, tekstilfarging og sminke. Karmin (E120) blir bruka i matproduksjon òg, men sidan råvara er eit insekt, blir karmin generelt rekna som olovlig/oetande i jødedommen og i deler av islām så vel som blant vegetarianarar og veganar. Karmin kan i sjeldne fall gje alvorlige allergiske reaksjonar.   Les meir …

Harr (Thymallus spp.; nyn./bm./sv. harr; nyn. horr; da. stalling; sørsam. haerrie; pites./lules. hár’re -rr-; n.sam. hárri/soavvil; enares. suávvil; fi. harjus/harri) er ein ferskvassfisk av laksefamilien som har ein karakteristisk, høg ryggfinne. Den europeiske harren (Thymallus thymallus) hører heime i den palearktiske klimasonen og er vanlig mange plassar i Nord-Europa — frå Dei britiske øyane og Frankrike i vest til dei russiske Uralfjella i aust. Han er vanlig i Nord-Norge og Norrland. Lenger sør finst han i enkelte vassdrag i Midt-Norge og på Austlandet (inkl. Glåma) så vel som i Svealand og i Götaland sørover til elva Lagan i Småland. I Skandinavia blir harren opp til kring 60 cm lang og 3,5 kilo.   Les meir …

Ein visent (nyn./bm./sv./da.) eller europeisk bison (nyn./bm./sv.; da.: europæisk bison) (Bison bonasus) er eit oksedyr i slekta Bison og er det tyngste landdyret i Europa. Ein typisk visent blir 2,9 meter lang og innpå 2 meter høg; og vekta er inntil 900 kg. För 2 000 år sidan levde visentane i mestparten av Europa — frå England i vest til Sibir i aust, og frå Spania i sør til Sverige i nord. I Vest-Europa vart visenten utrydda på 1000-talet, anna enn i Ardennane, der han overlevde fram til 1300-talet. Den siste visenten i Transilvania dødde i 1790. I aust haurde visentane til dei polske kongane, dei litauiske storhertugane eller dei russiske tsarane etter loven.   Les meir …

Kystkultur

Ein færing er ein open, spissgatta robåt med to par årar, og ofte òg med segl. Færingar med eit ekstra halvrom mellom de to åreromma blir kalla mêlfæring på Nordmør. I Nord-Norge blir slike færingar gjerne kalla hundromsfæringar.   Les meir …

Garnbinding, eller å binde garn, er kva vi kallar det å laga garn. Vi brukar garnnåler til å binde tråden til maskor. I eldre tid vart garna bundne av hampetråd, men seinare vart bomull vanligare. Både hampe- og bomullsgarn laut impregnerast. I nyare tid har nylontråd, og etterkvart nylonsen, vorte vanlig. Maskevidda varierer etter kva fisk vi skal bruke garnet til — frå småmaska garn för sild og bekkjaaure til stormaska garn för torsk.   Les meir …

Ein styrvol, òg skreve styrevol, er ei stong som er indirekte kopla til roret gjenom ei stong som går tvers gjenom øverenden av roret og som blir bruka til å styre båten med. Ein styrer mot styrbord eller babord ved å dra styrvolen att og fram etter kjølen, i motsetning til rorpinnar, som ein vrid på tvers av båten.   Les meir …

Musikk

Carl Friedrich Abel (f. 22. desember 1723 i Köthen i Tyskland, d. 20. juni 1787 i London i England) var ein tysk bassgambist og komponist. Han er særlig kjent för komposisjonane sine för gambe (viola da gamba). Abel var fødd i Köthen som son ått ein fiolinist og hoffmusikar der. Det blir sagt at han studerte under Johann Sebastian Bach i St. Thomasschule i Leizig, men det finst ikkje noko bevis för det. I perioden 1748 til 1758 var Abel hoffmusikar i Dresden under ledelse av A. Hasse.   Les meir …

Hovenspringa’rn (uttale: ["hɔ:ʋenˌspɾeˌŋɑ.n]) er ein gammel sunndalsspringar som vi kjenner gjenom spelet hans Erik Almhjell. Namnet «Hovenspringa’rn» viser, som «Hovenvalsen», til garden Hoven i Sunndalen. Som i sunndalsspringarar generelt, så er taktslaga relativt jamnlange, og hovudbetoninga i dansespelet ligg på 1 og 2 heller enn på 1 og 3 som i todalspolsen. Slåtten går gjenomført i førsteposisjon i begge streva. Eit kjennspakt sunndalstrekk i Hovenspringa’rn er teknikken å dra over, som vi ser i første takta:   Les meir …

Eit pipeorgel er eit tangentinstrument der tonane blir frambrakt av luft som blir pressa gjenom pipor av tre eller metall — enten ved spalteblåsing på samma viset som på blokkfløyte eller med rørblad på liknande vis som klarinett. Kvar pipe kan gje éi tonehøgd, og eitt sett av éi pipe per tangent i heile omfanget blir kalla ein stemme. Pipeorgla har vanligvis mange stemmar med olik klangfarge, tonehøgd og styrke som kan brukast enkeltvis eller i kombinasjon med hjelp av registertrekk. Det kan vara éin eller fleire manualar (tangentrekkjor), og mange orgel har ei pedalrekkje òg. Pipeorgel er oftast store instrument som er fast plassert i bygningar. I nyare tid er pipeorgel særlig vanlig i kirkjor, men dei blir òg bruka i ein del esnogas (synagogar) og konsertsalar. Repertoaret inkluderer religiøs og verdslig musikk. Ein person som spelar på pipeorgel blir oftast kalla organist.   Les meir …

Mat

Sjeḥitá (hebr. שְׁחִיטָה [šəḥī'ṭā]) eller schächting (gjenom tysk frå jid. שׁעכטן shechtn) vil seie slakting etter jødiske religiøse förskrifter og blir normalt utført av ein spesialutdana sjoḥét. Slaktemåten liknar mykje på dhabiḫa (muslimsk ḥalāl-slakting); og i tillegg har sjeḥitá fellestrekk med det ein finn såvel blant tradisjonelle reindriftssamar som blant tradisjonelle norske bønder og småbrukarar. Det er såleis ein tradisjon med djupe røter i skandinavisk kultur heller enn eit frammundelement her til lands.   Les meir …

Ekte sukatar (gjenom fra. succade frå it. succada) er småe terningar av salta, gjæra og kandisert albedo av etróg (søtsitron, Citrus medica). I krigsgenerasjonen blir ofte sukat bruka som tilsetting i kringlor og julekake. I Norge blir sukatar produsert av Freia, som no blir eigd av det multinasjonale selskapet Kraft Foods. Ein billigare, men mindre velsmakande variant av sukat blir laga av graskar i staden för etróg. Det finst fleire olike hypotesar om namnet «sukat», som heter succade på engelsk, sukade på nederlandsk og stundom Succade/Sukkade (men oftare Zitronat i moderne tid) på tysk. Ein hypotese er at namnet kjem frå latin succidus. Andre hypotesar er at namnet har opphav i arabisk سكر (/sukkar/, ‘sukker’). Den tredje hypotesen sett namnet i förbindelse med hebraisk סֻכָּה (/sukkā/, ‘hytte’), ettersom frukta etróg, som sukatar blir produsert frå, blir bruka under den jødiske høgtida sukkót (lauvhyttefesten).   Les meir …

Törrfisk (nyn. turrfisk; nyn./bm. tørrfisk; sv. torrfisk; da. tørfisk) eller stokkfisk (sv. stockfisk; da. stokfisk) er osalta fisk som er naturlig tørka av sol og vind på hjell eller, sjeldnare, tørka inne i eigne tørkeri. Å tørke mat er den eldste kjente konserveringsmetoden i verda, og tørka fisk er haldbar på årsvis. Metoden er billig òg — det kan gjerast av fiskaren sjølv, og det gjer fiskjen enklare å transportere til marknaden. Tørking av fisk er kjent frå gamle tider i Norge; ordet «torsk» kjem frå det norrøne þurskr, som er ei ihoptrekt form av þurrfiskr (‘törrfisk’). Törrfiskjen er den vara Norge har eksportert lengst, og han er, attmed råoljen, naturgassen og inntektene frå handelsfloten, den samfunnsøkonomisk mest lønsame eksportvara gjenom hundreåra. Fisk som er salta og flattørka blir kalla kleppfisk.   Les meir …

Språk

Solitreo eller soletreo (djudeospanjol, frå portugisisk soletrar eller asturiansk soletrear/solitrear, ‘(å) stava’) er lykkjeskrift-utgåva av hebraisk skrift som tradisjonelt blir bruka blant osmanske sefardím för å skrive djudeospanjol, ladino og hebraisk. Skrifta er visuelt sétt snarlik asjkenazisk lykkjeskrift, men er olik nok til at dei ikkje er innbyrdes förståelige. Skrifta var i vanlig bruk blant sefardím i Det osmanske riket, inkludert i det jødiske samfunnet i Ereṣ Jisraél (hovudsaklig tilsvarande vår tids Israel, Vestbredda og Gaza) langt opp mot våre dagar. I og med at Israel har gjenomført asjkenazisk lykkjeskrift som einaste standard, har antalet folk som kan lesa og skrive solitreo gått markant ner sidan begynnelsen av 1900-talet.   Les meir …

Personar