Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 119 artiklar og 6 043 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


tid • stad • skulefag • ymse


<< april >>
søn mån tis ons tor fre lau
12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930
2014

I dag er det fredag den 25. april 2014.


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 47275 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 28404 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 16169 g.)
  4. Jødedom (vist 14440 g.)
  5. Pitesamisk (vist 13208 g.)
  6. Islām (vist 8283 g.)
  7. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 7429 g.)
  8. Romsdaling (vist 6145 g.)
  9. Geitbåt (vist 6105 g.)
  10. Rein (vist 6085 g.)
  11. Det osmanske riket (vist 5878 g.)
  12. Hoggorm (vist 5344 g.)
  13. Glückstadt (vist 5240 g.)
  14. Trondheim kommune (vist 5111 g.)
  15. Langholmen (Aure kommune) (vist 4741 g.)
  16. David Aaron de Sola (vist 4691 g.)
  17. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 4629 g.)
  18. Albrecht Dürer (vist 4590 g.)
  19. Fuglsnes (vist 4517 g.)
  20. Rev (vist 4457 g.)
  21. Island (vist 4403 g.)
  22. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 4357 g.)
  23. Harar (vist 4272 g.)
  24. Sikhisme (vist 4233 g.)
  25. Stavkirkje (vist 4210 g.)
  26. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4185 g.)
  27. Buddhisme (vist 4108 g.)
  28. Herjeådalen (vist 3924 g.)
  29. Jødar (vist 3907 g.)
  30. Ḥasidisk jødedom (vist 3892 g.)
  31. Austrått (vist 3697 g.)
  32. Baruch Spinoza (vist 3657 g.)
  33. Bhangṛā (vist 3619 g.)
  34. Sau (vist 3609 g.)
  35. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3443 g.)
  36. Esnoga (vist 3383 g.)
  37. Gaupe (vist 3318 g.)
  38. Gurmukhī (vist 3293 g.)
  39. Ḥanukká (vist 3254 g.)
  40. Tenákh (vist 3174 g.)
  41. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3141 g.)
  42. Honing (vist 3130 g.)
  43. Kleppfisk (vist 3126 g.)
  44. Samar (vist 3085 g.)
  45. Soay-sau (vist 3046 g.)
  46. Der Türkische Tempel (vist 3005 g.)
  47. Harr (vist 2953 g.)
  48. Ishac Aboab da Fonseca (vist 2936 g.)
  49. Ovadia Yosef (vist 2929 g.)
  50. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 2865 g.)
  51. Midt-Norge (vist 2856 g.)
  52. Grå trøndersau (vist 2840 g.)
  53. Birkàt hammazón (vist 2801 g.)
  54. Nordmør (vist 2795 g.)
  55. Hinduisme (vist 2794 g.)
  56. Pipeharar (vist 2792 g.)
  57. Pitesamar (vist 2792 g.)
  58. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 2779 g.)
  59. Sefardím (vist 2694 g.)
  60. Pesaḥ (vist 2692 g.)
  61. Skogssamar (vist 2679 g.)
  62. Gurū Nānak Dēv (vist 2658 g.)
  63. Krystallsoda (vist 2634 g.)
  64. Garnbinding (vist 2630 g.)
  65. Bryggje (vist 2627 g.)
  66. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 2620 g.)
  67. Runebomme (vist 2610 g.)
  68. Lungeemfysem (vist 2600 g.)
  69. Oktant (vist 2578 g.)
  70. Tefillín (vist 2556 g.)
  71. Thomas Tellefsen (vist 2515 g.)
  72. Tallét (vist 2513 g.)
  73. Ekhá (vist 2504 g.)
  74. Sefer (vist 2462 g.)
  75. Barokkomponistar (vist 2442 g.)
  76. Jødisk mat (vist 2425 g.)
  77. Nymaurisk arkitektur (vist 2389 g.)
  78. Hebraisk (vist 2318 g.)
  79. Etróg (vist 2311 g.)
  80. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 2293 g.)
  81. Aḥmadiyyā (vist 2293 g.)
  82. Indisk mat (vist 2255 g.)
  83. Cochinilla (vist 2244 g.)
  84. Norge (vist 2241 g.)
  85. Reinost (vist 2240 g.)
  86. Blokkbær (vist 2238 g.)
  87. Megillàt Estér (vist 2231 g.)
  88. Portugisarjødiske tengamím (vist 2222 g.)
  89. Jul (vist 2210 g.)
  90. Lysing (vist 2196 g.)
  91. Edøy gamle kirkje (vist 2194 g.)
  92. Sjabungót (vist 2173 g.)
  93. Afroasiatiske språk (vist 2164 g.)
  94. Georg Friedrich Händel (vist 2159 g.)
  95. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 2144 g.)
  96. Draft (vist 2143 g.)
  97. David Nieto (vist 2105 g.)
  98. Israel (vist 2086 g.)
  99. Bleikvassli Gruber (vist 2084 g.)
  100. Jødisk förnyelse (vist 2082 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Tz 019 Ki eshmera shabat.png
Sjabbát (hebr. שַׁבָּת šabbāt) eller sabbat (gjenom gresk σαββάτων), òg kalla sabbá (frå eldre sefardisk hebraisk uttale [sa'ba:ð]) og sjabbes (frå jid. שַׁבּת, shabbes), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske vekkå. Sjabbáten, som begynner ved solnergangfredagskvelden og varer til etter solnergang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I det her tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matretter, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnergang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.   Les meir …
Mech 06.jpg
Pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi), eng. Peary Caribou, er den minste underarten av dei nordamerikanske karibuane og lever på dei høgarktiske øyane lengst nord i Nunavut og Northwest Territories. Pearykaribuen er den minste av dei nordamerikanske reinane: Vaksne simlor har ei snittvekt på 60 kg og snittlengd på 1,4 m, og vaksne oksar har ei snittvekt på 110 kg og snittlengd på 1,7 m. Pelsen er på lag skifergrå om somrane og nærmast kvit om vinteren. Karakteristiske drag som dei deler med svalbardreinen er den korte mulen og dei korte føterne. I 1961 fanst det over 40 000 pearykaribuar, men i 2009 var bestanden nere i kring 700 dyr. Hovudgrunnen til den dramatiske nergangen er trulig dei milde vintrane med mykje smelting og frysing, slik at beita låser seg.   Les meir …
Tz 041a Bircat cohanim.png
Birkàt sjalóm er den tredje og siste berakháen i berakhót aḥaronót og den siste berakháen i heile ngamidáen (den ståande bøna). Nesiàt kappájim er den formelle framseiinga av Birkàt kohaním i esnogaen. Sim sjalóm (hebr. שִׂים שָׁלוֹם, ‘gjev fred’ (ordrett: ‘sett fred’) er den andre halvdelen av birkàt kóhaním i den formelle gudstjenesta.   Les meir …
Edeyfjorden (NASA WW) med namn.png
Edøyfjorden er den delen av Trondheimsleia som ligg mellom Tustna, Solskjelsøya, Stabblandet, Ertvågsøya, Grisvågøya og Lesundøya mot fastlandet og Edøya og dei andre øyane og holmane innom Smøla mot havet.   Les meir …

Religion og livssyn

Volozhin yeshiva.jpg
Jesjibàt Ngeṣ ḥajjím i Valozjyn (hebr. ישיבת עץ חיים בוולוזין), kjent på jiddisch som Eits chaiem jeshive eller Valozhin jeshive, var ein jesjibá i byen Valozjyn i det novarande Belarus. Jesjibáen vart grunnlagt i 1803 av rebbí Ḥajjim Volozhin, ein elev av Vilner Góen, og med verksamheita gjenom det meste av 1800-talet og nån år inn på 1900-talet kom den her jesjibáen til å spela ein sentral rolle i utviklinga av asjkenazisk ortodoks jødedom.   Les meir …
Gurū Hari Rāi dji (26. februar 163030. mai 1661) var den sjuande av dei ti sikh-gurūane og vart guru den 8. mars 1644 som etterfølgjar etter bestefar sin, gurū Hari Gōbindh dji. Före gurū Hari Rāi dji dødde, utnemnte han gurū Hari Krisjan dji, sonen sin, som den neste sikh-gurūen.   Les meir …
Ali Muhammad Shirazi var den eine av dei to grunnleggarane av bahá’ítrua. Han er mest kjent under tittelen Báb, som han tok i 1844 da han förkynte misjonen sin. Han meinte at han hade to rangar, den første som ein manifestasjon av Gud som tala med Guds stemme, og den andre som eit levande menneske. Han var derför Guds port, som var kommen för å bli den nye vegen som folket kunne nå Gud med. Den her meininga var svært olik den tradisjonelle tydinga av ordet báb og blir ofte misforstått av mange som trur at han hevda at han var ein ny meklar.   Les meir …
Abraham Geiger.jpg
Abraham Geiger (18101874) var ein tysk-asjkenazisk rabbinar og religionshistorikar med jødedom og islām som hovudfelt som var ein av ledarane i etableringa av den tyske reformjødedommen. Han arbeidde for å fjerne alle nasjonalistiske elementa — og da særlig trua på at jødane er det utvelte folket. Han la elles vekt på at jødedommen er ei religion i utvikling og endring.   Les meir …
0611 Soer-Tustna kapell.jpg
Sør-Tustna kapell eller Sør-Tustna bedehus er ei lita langkirkje av tre med 75 sitteplassar på Sør-Tustna i Aure kommuneNordmør. Kirkja vart bygd i 1907 og ombygd i 1952. Det finst ikkje nån gravlund ved kapellet. Kapellet blir bruka av Sør-Tustna bedehus. Kontaktperson (2006) er Else Halsbog.   Les meir …

Biologi

Caribou.jpg
Karibu (innlånt til engelsk som caribou kring 1665, trulig frå mi'kmaq kaleboo), eller nordamerikansk rein, er fellesnamnet på fleire underartar av rein (Rangifer tarandus) som har sitt naturlige utbredelsesområde i Nord-Amerika og på Grønland. Dei nolevande underartane av karibuen er skogskaribu (Rangifer tarandus caribou), grønlandsrein (Rangifer tarandus groenlandicus) og pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi). I tillegg blir alaskakaribu (Rangifer tarandus granti) medrekna, men det er osikkert om alaskakaribuen eigentlig bør reknast som ein eigen underart eller som populasjonar av grønlandsrein.   Les meir …
Johan Turi Kloevraid.png
Ein raide (sørsam. raajroe, *raajda; pites., rájjdo, lules. rájddo, n.sam. ráidu, skoltes. räidd) er ei rekkje av ihopbundne reinar med pulkar, sledar og/eller kløvlast.   Les meir …
11110cr skahppo.jpg
Reinost (nyn./bm.; bm./sv. renost; sørsam. bovtsenvuasta; pites. buhttsuvuässtá -st-; lules. boahttsuvuosstá -st-) er ein ost som tradisjonelt er basert på reinmjølk sprengt med det mörke feittet kring tarmane på ferskvassfisken harr (Thymallus thymallus). Osten blir gjerne forma til flatvordne, runde ostar i kring 10–25 cm vide og 3–5 cm djupe ostformer av fletta/sydde rottæger (sørsam. deajvoe, pites. dæjjvo -jv-, lules. dæjvvo -jv-) eller utskore tre (sørsam. skaahpoe, skaahpa; pites./lules. skáhppo -hp-) og tørka. Reinosten blir tradisjonelt blant anna skava tynt og bruka som ost i kaffen.   Les meir …
STN Cow.jpg
Sidot trønderfe og nordlandsfe (nyn. sidut t.; nyn./bm. sidet t., sidete t.; ofte förkorta til STN), ofte kalla rørosfe, er ein svartsidot og kollot, mellomstor storferase frå Midt- og Nord-Norge med offisielt avgrensa opphav i Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag fylke og Nordland. Det tilsvarande tradisjonelle svartsidote og kollote storfeet på Nordmør vart derimot — av amts- og fylkesadministrative grunnar? — definert inn under vestlandsk fjordfe da rasane vart definert mot slutten av 1800-talet og utover 1900-talet. I Norrland i Sverige finst òg liknande dyr, som der blir kalla fjällkor eller svensk fjällras.   Les meir …
Slubbo (lulesam.; n.sam. šlubbu, pites. slubbok; sørsam. klobpe) eller digital nekrobasillose, òg kalla smittsam klauvsjukdom og fotrote, er ein reinsjukdom forårsaka av bakterien Fusobacterium necophorum og karakterisert ved eit hudsår og diffus betennelse i blautvevet i foten.[1] Ved lengre tids sjukdom går betennelsen i fotknoklane og foten får ei karakteristisk klubbeform. Sjukdommen smittar særlig lett i förbindelse med høg reintettheit under fuktige forhold. I tidligare tider med intensiv reindrift, da reinflokkane var små og dyra gjerne samla til mjølking o.a. på gjørmote plassar, var slubbo relativt vanlig, medan den ekstensive reindrifta med mindre reintettheit over mykje större område gjer at slubbo ikkje smittar så lett.   Les meir …

Kystkultur

C09495cr sildgarnnaaler.jpg
Ei garnnål (sv. nätnål, da. bødenål) er eit skyttelliknande redskap som blir bruka til binding og bøting av fiskgarn. Garnnåler blir tradisjonelt laga av tre, bein, horn eller metall; og i nyare tid blir plastik ein del bruka òg. Det finst to tradisjonelle hovudtypar etter forma: flate garnnåler med lukka spiss og tunge — særlig bruka blant samar og generelt frå Nordmør og Østerdalen og nordover; og «sunnmørsnåler», som er tjukkare garnnåler med open spiss, relativt høge sidor og spole — generelt bruka i Sør-Norge nord til Nordmør.   Les meir …
C01878crj Glomstadgeita.jpg
Omgrepet geitbåt viser vanligvis til den tradisjonelle opne og oftast spissgatta ro- og seglbåttypen frå Nordmør og Romsdalen — og i eldre tid Fosen og området kring Trondheimsfjorden òg. Geitbåten hører typologisk sett med til dei rundstamna vestlandsbåtane heller enn til dei i nyare tid mykje meir rettstamna åfjordsbåtane og nordlandsbåtane. Geitbåten skil seg ut frå dei andre tradisjonelle opne båttypane frå Vestlandet og nordover ved den korte og relativt djupe kjølen, den halvplanande skrogforma og den veldig langstrakte overgangen frå kjøl til stamn — eigenskapar som gjer den her båten til ein djerv havseglar og god bidevindsseglar.   Les meir …
Snedbetning,faering.jpg
Nordvestlandsbåtar, som snarare burde bli kalla midtnorske båtar etter det historiske utbreidingsområdet, er de opne, oftast spissgatta, ro- og seglbåttypane frå Møre og Romsdal fylke, og tidligare òg Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag. Nordvestlandsbåtane er kjennetekna ved fyldig framstamn, smekker atterstamn, og ofte éin eller fleire ekstra bordgangar mot framstamnen. De fleste nordvestlandsbåtane har vore rigga med lårsegl. Det finst to hovudtypar av nordvestlandsbåtar: sunnmørsbåten og geitbåten.   Les meir …
Chapman 1768 Schooner.jpg
Ein skonnert er eit sneiseglrigga seglskip med minst to mastrer. De tomastra skonnertane skil seg ut frå galeasar ved å ha stormastra som aktermaster. Skonnerten som skipstype vart utvikla på 1600-talet. De to- og tremastra skonnertane skil seg ut frå briggar og barkskip ved at stormastra primært er sneiseglrigga. Skonnerten kan seiast å representere overgangen frå råsegl til gaffelsegl.   Les meir …
Skuldelev II.jpg
«Skuldelev 2» er det andre skipet som vart funne ved Skuldelevsperringa i Roskilde Fjord. Det var det lengste vikingskipet som var funne til da, sjølv om de berre kunne gjette på lengda i den tidlige fasen. Faktisk er det så langt at de først trudde at akterenden var eit anna skip, og det fikk arbeidsnamnet «Skuldelev 4». Dermed blir «Skuldelev 2» òg kalla «Skuldelev 2–4».   Les meir …

Musikk

Dia7275 Ali Akbar Khan r.jpg
Ustād Ali Akbar Khan (bengali আলী আকবর খাঁ, 19222009), ofte kalla Khansahib, var ein musikar i Maihar-gharānāen av hindustansk klassisk musikk som først og fremst var kjent som ein virtuos sarōdspelar. Ustād Ali Akbar Khan spela ein avgjerande rolle i arbeidet för å gjera indisk klassisk musikk populær i Vesten, både som utøvar (ofte i lag med med Ravi Shankar) og som lærar. Han grunnla ein musikkskule i Kolkata i 1956, og i 1967 sette han i gang Ali Akbar College of Music, som no har San Rafael i California som hovudsete og ei avdeling i Basel i Sveits. I tillegg til arbeidet sitt som utøvar og komponist innaför det tradisjonelle rāga-systemet er Ali Akbar Khan kjent som filmmusikk-komponist.   Les meir …
Jean-Baptiste Reinhardt (19101953), mest kjent som «Django Reinhardt», var ein belgisk-fransk jazzgitarist som var kjent för virtuos sigöynarjazz. Han blir rekna som ein av dei mest innflytelsesrike jazzmusikarane, og han var òg ein av de første gitarsolistane innaför jazzen.   Les meir …
Emanuele d’Astorga (16801757) var ein barokkomponist frå Sicilia. Han skreiv mange kantatar. Hans Stabat Mater (1707) for fire stemmer og strykeorkester var framleis svært kjent og mykje oppført på 1800-talet, men er sjeldnare oppført i moderne tid.   Les meir …
MS Subbulakshmi.jpg
Madurai Shanmukhavadivu Subbulakshmi (16. september 191611. desember 2004) var ein berømt indisk karnatisk songar. Ho er best kjent under kortnamnet M.S. Subbulakshmi eller berre M.S.. M.S. kom frå ein musikalsk familie i den gamle tempelbyen Madurai i Tamil Nadu. Ho begynte å synge svært tidlig, og opptredde offentlig første gongen da ho var tretten i lag med mor si, som spela vina. Ho lærte karnatisk musikk under Semmangudi Srinivasa Iyer og seinare hindustanimusikk under Pandit Narayan Rao Vyas.   Les meir …
Sjem Tob ben Joséf Falaquera (ca 1225–ca 1295) var ein sefardisk diktar, omsettar og förmidlande filosof i den nyplatonske skulen. Sjem Tob ben Joséf Falaquera vart fødd i Provence eller Nord-Spania kring 1225. Han dødde trulig ca 1295. Generelt var han, i pakt med sitt eige mål, meir ein förmidlar enn ein nyskapar, og han omsette fleire nyplatonske tekstar. I dei to verka Resjít ḥokhmá (‘Visdommens begynnelse’) og Séfer Hammebakkésj (‘Den søkjandes bok’) tek han blant anna för seg musikk. I Resjít ḥokhmá tek han för seg klassifikasjon av greiner av musikken.   Les meir …

Mat

Cochineal drawing.jpg
Cochinilla (Dactylopius cocchus) (sp.), òg skreve cochenille (fra.) og koskenille, er ei skjoldlus frå México, Mellom-Amerika og tropiske og subtropiske deler av Sør-Amerika som lever på kaktusar i Opuntia-familien. Kroppen og egga av cochinilla-lusa blir tørka og oppmolne til fargestoffet karmin — ein varig raudfarge som blant anna blir bruka i kunstmåling, tekstilfarging og sminke. Karmin (E120) blir bruka i matproduksjon òg, men sidan råvara er eit insekt, blir karmin generelt rekna som olovlig/oetande i jødedommen og i deler av islām så vel som blant vegetarianarar og veganar. Karmin kan i sjeldne fall gje alvorlige allergiske reaksjonar.   Les meir …
Quince.jpg
Ein kvede (Cydonia oblonga; nyn., bm. kvede, da. kvæde, sv. kvitten) eller eit kvedetre er eit lauvfellande tre i rosefamilien og den einaste arten i slekta Cydonia. Kveden kan bli opp til sju meter høg og blomstrar i mai med 5 cm store ljøsraude til kvite blomstrar. Den etterfölgjande frukta er gul og velduftande, men har eit tree, knapt etande, fruktkjøtt. Frukta kan kokast til syltetøy, marmelade eller gelé. I Sør-Europa, slik som i Italia og Spania, lagar de kvedebrød (italiensk cotognata og kastiljansk carne de membrillo), eit slags marmelade-snop av like vektdeler sukker og kvedemos som får koke i langkok og som så stivnar til geléaktig konsistens.   Les meir …
Samosa 1.jpg
Samōsā (hindī समोसा [sɐ'mo:sɑ:], marāṭhī सामोसा [sɑ:'mo:sɑ:]) er ein indisk matrett som består av trekanta, frityrsteikte porsjonspaiar med grønsaks- eller kjøttfyll, særlig med potet, løk og erter. Retten oppstod trulig i Uttar Pradesh og er no vanlig i India, Pakistan, Burma og nordetter til Uzbekistan. I tillegg kjenner vi han i andre land med indiske eller pakistanske innvandrarmiljø.   Les meir …

Språk

Eilert Moe (18791936) var ein lærar, dialektforskar og målmann frå Rindal kommuneNordmør. Eilert Pedersen Moe vart fødd fredag 3. januar 1879 og døpt i Rindal kirkje søndag 2. februar samma året som son ått skulelærar Peder Magnussen Moe (f. 1854), som opprinnelig var frå Stjørdalen), og Marit Evensdtr., f. Onsøyen, som opprinnelig kom frå Buvika i Skaun kommune. Eilert utdana seg til lærar ved Tromsø seminar og tok deretter skulepostar i Soknedalen og Meldalen före han fikk lærarpost i Romundstad krets i Rindal kommune, der han vart varande resten av livet.   Les meir …
Ganander Grammatica Lapponica (1743).png
Henrik Johansson Ganander (f. i Åbo (Turku) i Finland, d. 1752 i Sjundeå (Siuntio) i Finland), òg skreve Henricus Ganander Abœnsis, var ein finlandsk prest som er mest kjent för verket Grammatica Lapponica (1743) — ein samisk grammatikk med grunnlag i tornesamisk, den sørvestligaste hovuddialekten av nordsamisk. Frå 1731 til 1744 var Henrik Ganander kapellan i Karesuando ved det som i dag er grensa mellom Sverige og Finland. Frå 1743 til han dødde i 1752 var han kyrkoherde i Sjundeå (Siuntio) i Sør-Finland, kring 4 mil vestom Helsingfors.   Les meir …
Johan Austboe.jpg
Johan Austbø (fødd 23. oktober 1879 i Lavik i Høyanger kommune i Ytre Sogn, død 22. desember, 1945Hokksund i Øvre Eiker kommune) var lærar, dansar, diktar, komponist, songar og målmann. Han vart utdana ved lærarseminaret på Elverum, var tilsett som lærar i Frønningen og Fresvik, og flytta seinare til Lepsøy i Os i Hordaland, före han etablerte seg i Skotselv i Buskerud fylke. Der var han lærar ved Hæreskolen og Skotselv skole i fleire tiår. Austbø spela ei sentral rolle i etableringa av Den norske folkeviseringen tidlig i 1920-åra I boka Folkedansen i 20 år 1903-1923 skildrar han ei reise til Færøyane i 1911, der ein delegasjon på 70 nordmenn reiste för å hente impulsar frå færøysk sogedans.   Les meir …
Orden de las bendiciones Hilhoth Sehita 042 (crop).jpg
Ladino er namnet på ei språkform som er bruka i ordrette omsettingar av religiøse tekster frå hebraisk og arameisk til kastiljansk (spansk) eller djudíospanjol (jødespansk). Karakteristisk för ladino er at kvart ord blir omsett direkte, og at setningsstrukturen dermed fölgjer den hebraiske eller arameiske originalen. Dessutan blir det ofte bruka lånord, eller endatil heile lånte frasar, frå hebraisk og arameisk i teksten. Verbet för sjølve omsettingsprosessen på både kastiljansk (spansk) og djudeospanjol er ladinar.   Les meir …
Lulesamisk (julevsámegiella) er eit samisk språk som ligg geografisk og språklig mellom nordsamisk i nordaust og pitesamisk i sørvest. Språket blir tradisjonelt tala blant lulesamar i Nord-Salten (særlig Sørfold, Hamarøy og Tysfjord kommunar) i Nordland fylke så vel som i sørlige Gällivare, i Jokkmokk og i deler av Arjeplog kommunar i Norrbottens län. Tysfjord kommune (Divtasvuona suohkan), som utgjer kjerneområdet för lulesamisk språk i Norge, vart innlemma i Sametingets språkforvaltningsområde den 1. januar 2006, og lulesamisk og norsk er likestilte språk i kommunen.   Les meir …
Norsk Allkunnebok er eit 10-bands nynorsk leksikon som vart utgjeve på Fonna Forlag i tida frå 1948 til 1966. I tillegg kom det ut eit eige atlasband. Redaktør för verket var Arnulv Sudmann. I redaksjonen elles satt Peder Galdal, Sivert Langholm, Kåre Tveito, Ragnar Øvrelid og Jostein Øvrelid. I alt bidrog kring 350 medarbeidarar med artiklar til allkunneboka. Norsk Allkunnebok var det første norske leksikonet som vart utgjeve med signerte artiklar, der författaren står til ansvar för opplysningane.   Les meir …

Personar

Aryeh Kaplan (19341983) var ein amerikansk ortodoks rabbinar og författar av opprinnelig osmansk-sefardisk bakgrunn som var kjent för den inngåande kunnskapen sin om både fysikk og kabbalá. Han var kjent som ein original tenkjar og produktiv författar — frå studiar kring Torá, Talmúd og mystikk til introduksjonspamflettar om jødisk tru og filosofi retta mot ikkje-religiøse og nylig-religiøse jødar. Verka hans blir rekna som ein vesentlig faktor i framveksten av bangal tesjubá-bevegelsen. Innaför sefardisk jødedom blir han særlig hugsa för omsettinga til engelsk av Mengám longéz.   Les meir …
Ingvar Hestnes (19041990) var ein spelmann frå Valsøyfjorden i Halsa kommuneNordmør. Ingvar Hestnes vart fødd den 30. mars 1904 ått föreldra Nils Johansen Hestnes (f. 1860, bonde og stortingsmann) og Anne Jørgensdt. Skogset (f. 1867). Han vart interessert i felespel som 8-åring, men den første tida spela han berre på ei fjølfele som ein eldre bror hade laga ått honom, og seinare i barndommen vart det mest spel på tyskfele (flatfele, vanlig fele). Da han Ingvar var 19 år gammel, kjøpte faren ei hardingfele ått honom gjenom kristiansundsspelemannen Nils Bakke, og det var hardingfela som kom til å stå hjarta hans nærmast.   Les meir …
Sigurd Einbu (18661946) (fødd Enebue), var ein norsk sjølvlært astronom frå Lesjaskog, kjent for å ha funne ein nova i stjernebildet Gemini den 12. mars i 1912. Novaen fikk namnet Nova Geminorum 2. Han skreiv etternamnet sitt Enebo i store deler av den vitskaplige karrieren sin. Sigurd Enebue vart fødd den 5. november 1866 på Lesjaskog. Han gikk på Hamar offentlige lærerskole og arbeidde som lærar i Øyer, Vågå og Sel före han vendte heim ått Dombås. Han vart tidlig interessert i astronomi, men han kunne ikkje ofre seg fullt for den astronomiske verksamheita före han vart statsstipendiat i 1908.   Les meir …

Personlige verkty