Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 119 artiklar og 6 049 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


tid • stad • skulefag • ymse


<< september >>
søn mån tis ons tor fre lau
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930
2014

I dag er det måndag den 1. september 2014. Den 1. september er det kvernknarren etter primstaven.  


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 55353 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 35156 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 19107 g.)
  4. Jødedom (vist 16952 g.)
  5. Pitesamisk (vist 15582 g.)
  6. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 10083 g.)
  7. Islām (vist 9618 g.)
  8. Rein (vist 7435 g.)
  9. Geitbåt (vist 7117 g.)
  10. Det osmanske riket (vist 7005 g.)
  11. Romsdaling (vist 6874 g.)
  12. Glückstadt (vist 6452 g.)
  13. Albrecht Dürer (vist 6086 g.)
  14. David Aaron de Sola (vist 5908 g.)
  15. Fuglsnes (vist 5790 g.)
  16. Hoggorm (vist 5766 g.)
  17. Trondheim kommune (vist 5532 g.)
  18. Island (vist 5498 g.)
  19. Baruch Spinoza (vist 5300 g.)
  20. Langholmen (Aure kommune) (vist 5053 g.)
  21. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 4985 g.)
  22. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 4886 g.)
  23. Rev (vist 4885 g.)
  24. Herjeådalen (vist 4836 g.)
  25. Austrått (vist 4706 g.)
  26. Harar (vist 4578 g.)
  27. Stavkirkje (vist 4526 g.)
  28. Sikhisme (vist 4521 g.)
  29. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4482 g.)
  30. Buddhisme (vist 4447 g.)
  31. Jødar (vist 4443 g.)
  32. Ḥasidisk jødedom (vist 4278 g.)
  33. Bhangṛā (vist 4272 g.)
  34. Der Türkische Tempel (vist 4108 g.)
  35. Ishac Aboab da Fonseca (vist 4032 g.)
  36. Sau (vist 3987 g.)
  37. Lysing (vist 3739 g.)
  38. Esnoga (vist 3717 g.)
  39. Gurmukhī (vist 3681 g.)
  40. Ḥanukká (vist 3606 g.)
  41. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3590 g.)
  42. Gaupe (vist 3558 g.)
  43. Soay-sau (vist 3510 g.)
  44. Kleppfisk (vist 3429 g.)
  45. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3418 g.)
  46. Ovadia Yosef (vist 3392 g.)
  47. Tenákh (vist 3300 g.)
  48. Ekhá (vist 3295 g.)
  49. Harr (vist 3288 g.)
  50. Honing (vist 3279 g.)
  51. Samar (vist 3232 g.)
  52. Birkàt hammazón (vist 3223 g.)
  53. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 3221 g.)
  54. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 3149 g.)
  55. Barokkomponistar (vist 3135 g.)
  56. Nordmør (vist 3107 g.)
  57. Midt-Norge (vist 3066 g.)
  58. Hinduisme (vist 3063 g.)
  59. Grå trøndersau (vist 3057 g.)
  60. Pesaḥ (vist 3046 g.)
  61. Oktant (vist 3019 g.)
  62. Pipeharar (vist 3014 g.)
  63. Pitesamar (vist 2984 g.)
  64. Gurū Nānak Dēv (vist 2980 g.)
  65. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 2959 g.)
  66. Runebomme (vist 2923 g.)
  67. Afroasiatiske språk (vist 2919 g.)
  68. Bryggje (vist 2919 g.)
  69. Skogssamar (vist 2918 g.)
  70. Barokkfiolin (vist 2916 g.)
  71. Sefardím (vist 2894 g.)
  72. Garnbinding (vist 2872 g.)
  73. Lungeemfysem (vist 2857 g.)
  74. Krystallsoda (vist 2807 g.)
  75. Tefillín (vist 2699 g.)
  76. Thomas Tellefsen (vist 2659 g.)
  77. Tallét (vist 2654 g.)
  78. Aḥmadiyyā (vist 2650 g.)
  79. Jul (vist 2621 g.)
  80. Sefer (vist 2601 g.)
  81. Jødisk mat (vist 2591 g.)
  82. Hebraisk (vist 2573 g.)
  83. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 2571 g.)
  84. Etróg (vist 2568 g.)
  85. Nymaurisk arkitektur (vist 2563 g.)
  86. Cochinilla (vist 2562 g.)
  87. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 2551 g.)
  88. Norge (vist 2532 g.)
  89. Blokkbær (vist 2514 g.)
  90. Megillàt Estér (vist 2486 g.)
  91. Israel (vist 2460 g.)
  92. Portugisarjødiske tengamím (vist 2460 g.)
  93. Charles-Valentin Alkan (vist 2438 g.)
  94. Edøy gamle kirkje (vist 2418 g.)
  95. Georg Friedrich Händel (vist 2412 g.)
  96. Indisk mat (vist 2407 g.)
  97. Reinost (vist 2387 g.)
  98. Aryeh Kaplan (vist 2377 g.)
  99. Draft (vist 2365 g.)
  100. Jødisk förnyelse (vist 2329 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Sika Deer, Nara Park 01.jpg
Sikahjort (Cervus nippon) er ein hjortart som hører heime i Aust-Asia. Namnet sikahjort kjem frå japansk 鹿 (shika), som betyder 'hjort'. Sikahjorten skil seg ut frå den europeiske hjorten ved at han er mindre; ved at han har smalare og meir opprett gevir; og ved at vaksne dyr beheld kalvprikkane i pelsen som vaksne. Han er nært nok i slekt med europeisk, sentralasiatisk og nordamerikansk hjort til at han kan hybridisere med dem. I nyare tid har sikahjorten vorte innført til Australia og New Zealand; til USA og Canada i Nord-Amerika; til Marokko i Nord-Afrika; og til mange land i Europa. Sikahjorten vart innført til Danmark kring 1900 og utsleppt på Svenstrup gods. I dag finst det nån få hundre förvilla sikahjortar i Danmark — først og fremst langs austkysten av Jylland.   Les meir …
Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Tz 019 Ki eshmera shabat.png
Sjabbát (hebr. שַׁבָּת šabbāt) eller sabbat (gjenom gresk σαββάτων), òg kalla sabbá (frå eldre sefardisk hebraisk uttale [sa'ba:ð]) og sjabbes (frå jid. שַׁבּת, shabbes), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske vekkå. Sjabbáten, som begynner ved solnergangfredagskvelden og varer til etter solnergang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I det her tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matretter, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnergang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.   Les meir …
Mech 06.jpg
Pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi), eng. Peary Caribou, er den minste underarten av dei nordamerikanske karibuane og lever på dei høgarktiske øyane lengst nord i Nunavut og Northwest Territories. Pearykaribuen er den minste av dei nordamerikanske reinane: Vaksne simlor har ei snittvekt på 60 kg og snittlengd på 1,4 m, og vaksne oksar har ei snittvekt på 110 kg og snittlengd på 1,7 m. Pelsen er på lag skifergrå om somrane og nærmast kvit om vinteren. Karakteristiske drag som dei deler med svalbardreinen er den korte mulen og dei korte føterne. I 1961 fanst det over 40 000 pearykaribuar, men i 2009 var bestanden nere i kring 700 dyr. Hovudgrunnen til den dramatiske nergangen er trulig dei milde vintrane med mykje smelting og frysing, slik at beita låser seg.   Les meir …
Tz 041a Bircat cohanim.png
Birkàt sjalóm er den tredje og siste berakháen i berakhót aḥaronót og den siste berakháen i heile ngamidáen (den ståande bøna). Nesiàt kappájim er den formelle framseiinga av Birkàt kohaním i esnogaen. Sim sjalóm (hebr. שִׂים שָׁלוֹם, ‘gjev fred’ (ordrett: ‘sett fred’) er den andre halvdelen av birkàt kóhaním i den formelle gudstjenesta.   Les meir …

Religion og livssyn

Synagoge Neve Shalom Altona.jpg
Kahal Kados Newe Salom, eller Esnogaen i Altona, vart bygd etter løyve av 22. mars 1771 frå kong Christian VII av Danmark-Norge og innvigd den 6. september samma året. Esnogaen, som låg i bakgården til Bäckerstraße 12–14 (novarande Hoheschulstraße), vart bruka av det portugisarjødiske samfunnet i Altona fram til det vart oppløyst i 1882. Bygninga vart selt til Det høgtysk-israelittiske samfunnet i Altona i 1887. I 1940 vart bygninga ekspropriert til Hamborg by og reva.   Les meir …
GuruGranthSahib-HarimandirSahib.jpg
Gurmukhī (ਗੁਰਮੁਖੀ) er skrifta som oftast blir bruka til å skrive på språket pandjābī. Skrifta er utvikla frå den seine sjāradāskrifta, som i sin tur har opphav i brāhmīskrifta, og vart standardisert av den andre sikh-gurūen, gurū Angād Dēv, på 1500-talet. Alle dei 1430 sidone av Gurū Granth Sāhib er skrevne i gurmukhī. Sjølve namnet gurmukhī, klassisk pandjābī guramukhī, betyder ‘frå gurū-munnen’.   Les meir …
Bahá’íar må, i følgje Bahá’u’lláh, seie minst éi av tre openberra obligatoriske bøner (salāt på arabisk). I boka Kitáb-i-Aqdas pålegg Bahá’u’lláh bahá’íloven om ei obligatorisk daglig bøn som blir lesa av kvar bahá’í åleine. I Kitáb-i-Aqdas skriv han òg at den obligatoriske bøna fanst nerskreva på ein anna tavle. Tavla som inneheldt den her obligatoriske bøna vart ikkje frigjeva til bahá’íane i Bahá’u’lláh sine dagar, og den her bøna vart utbytt med tre obligatoriske bøner av Bahá’u’lláh. Etter at Bahá’u’lláh dødde, vart teksten ått den opprinnelige bøna teken av Mírzá Muhammad `Alí.   Les meir …
Dia7275 Ali Akbar Khan r.jpg
Ustād Ali Akbar Khan (bengali আলী আকবর খাঁ, 19222009), ofte kalla Khansahib, var ein musikar i Maihar-gharānāen av hindustani klassisk musikk som først og fremst var kjent som ein virtuos sarōdspelar. Ustād Ali Akbar Khan spela ein avgjerande rolle i arbeidet för å gjera indisk klassisk musikk populær i Vesten, både som utøvar (ofte i lag med Ravi Shankar) og som lærar. Han grunnla ein musikkskule i Kolkata i 1956, og i 1967 sette han i gang Ali Akbar College of Music, som no har San Rafael i California som hovudsete og ei avdeling i Basel i Sveits. I tillegg til arbeidet sitt som utøvar og komponist innaför det tradisjonelle rāga-systemet er Ali Akbar Khan kjent som filmmusikk-komponist.   Les meir …
Grip kirkje.jpg
Grip kirkje er ei stavkirkje frå andre halvdelen av 1400-talet som ligg på øya Grip i Kristiansund kommune på Nordmør. Kirkja har enda mellomalderkjernen, men mange bygningsdeler er förnya. Skipet og koret har samma breidda, 6,5 meter. I 1621 vart veggene i koret skifta og dei nye veggene vart måla. I 1870-åra vart det innsett nye vindaugsopningar, og ytter- og innerveggene vart panelt og kvitmåla.   Les meir …

Biologi

Thymallus thymallus by Christian Maier.jpg
Harr (Thymallus spp.; nyn./bm./sv. harr; nyn. horr; da. stalling; sørsam. haerrie; pites./lules. hár’re -rr-; n.sam. hárri/soavvil; enares. suávvil; fi. harjus/harri) er ein ferskvassfisk av laksfamilien som har ein karakteristisk, høg ryggfinne. Den europeiske harren (Thymallus thymallus) hører heime i den palearktiske klimasonen og er vanlig mange plassar i Nord-Europa — frå Dei britiske øyane og Frankrike i vest til dei russiske Uralfjella i aust. Han er vanlig i Nord-Norge og Norrland. Lenger sør finst han i enkelte vassdrag i Midt-Norge og på Austlandet (inkl. Glåma) så vel som i Svealand og i Götaland sørover til elva Lagan i Småland. I Skandinavia blir harren opp til kring 60 cm lang og 3,5 kilo.   Les meir …
Headwaters of the Garbh Uisge. - geograph.org.uk - 50951.jpg
Reindrifta i Skottland vart igangsett i 1952 av reinsamen Mikel Utsi (òg skreve Mikkel Utsi; d. 1979) frå Jokkmokk og kona hans, den USA-fødde antropologen Ethel John Lindgren (d. 23. mars 1988). Dei to var på bryllaupsreise til Aviemore våren 1947, og Mikel la merke til at landskapet minte om reinbeita i Lappland. I 1949 etablerte Mikel og Ethel rådgjevings- og forskingsrådet the Reindeer Council of the United Kingdom, og ei stund etter etablerte dei the Reindeer Company Limited — begge med adresse i Cambridge. I 1952 fikk dei importert dei første reinane — alle kom frå flokken hans Mikel i Jokkmokk, og dei fikk i første omgang eit 300 acres (ca 1200 mål) inngjerda område til beite.   Les meir …
Iceland reindeer 1.jpg
På siste delen av 1700-talet vart det gjort forsøk på å sette i gang reindrift på Island, og i åra 17711787 så vel som kring 1850 vart det utsett rein fleire plassar der, inkludert sørvest, nord og aust på Island. Reinane vart innført frå Norge, og blant dem som stilte dyr til rådigheit veit vi i alle fall om fjellfinnen Peder Jansen, som selte seks reinar til kongen og förærte enda tretti til för det formålet. Peder Jansen vart prisa av amtmann Ole Hannibal Sommerfelt på vintertinget i Alta i 1789, og skriftet Et Par Ord (1790) byggjer på den her talen.   Les meir …
STN Cow.jpg
Sidot trønderfe og nordlandsfe (nyn. sidut t.; nyn./bm. sidet t., sidete t.; ofte förkorta til STN), ofte kalla rørosfe, er ein svartsidot og kollot, mellomstor storferase frå Midt- og Nord-Norge med offisielt avgrensa opphav i Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag fylke og Nordland. Det tilsvarande tradisjonelle svartsidote og kollote storfeet på Nordmør vart derimot — av amts- og fylkesadministrative grunnar? — definert inn under vestlandsk fjordfe da rasane vart definert mot slutten av 1800-talet og utover 1900-talet. I Norrland i Sverige finst òg liknande dyr, som der blir kalla fjällkor eller svensk fjällras.   Les meir …
Svalbardrein pho.jpg
Svalbardrein (Rangifer tarandus platyrhynchus), òg kalla spitsbergenrein, er ein underart av rein som har sin naturlige utbredelse på Svalbard. Svalbardreinen skil seg frå den nærmaste slektningen sin, den hovudsaklig midt- og nordskandinaviske fjellreinen, blant anna ved at han er mindre og tettare bygd, ved det korte og relativt runde haudet, og ved vinterpelsen, som er heilt lys. Underarten har vore freda sidan 1925, og i 2000 vart bestanden anslege til kring 11 000 dyr.   Les meir …

Kystkultur

Specialkart over stroget om Engelvaer, Lovovaer, og Valsvaer...(1882).jpg
Eit draft eller eit sjykart er eit kart over sjyområde med tilgrensande kyst der landdelen av kartet er lite detaljert, men med markering av landskapsformasjonar som er karakteristiske sétt frå sjyen. Eit hovudpoeng ved drafta, i tillegg til å vise konturen av land, holmar og skjer, er å oppgje detaljerte opplysningar om djupner ved full fjøro; tidligare vart djupnene oppgjevne i famner, men frå innpå 1900-talet har norske draft gradvis gått over til å vise djupner i meter.   Les meir …
MB «Vega» var ein rutebåt som vart dreven av Albert Dahle (1898–1994) frå Ytre Breivika under Leirå på Tustna og som gikk i rute mellom Kristiansund og både yttersida og innersida av Tustna frå han vart kjøpt i 1947 eller 1948 og heilt fram til ferjeruta Kristiansund–Tømmervåg vart sett i drift i 1960. Albert Dahle og far hans, Edvard E. Dahle (1869–1939), begynte med privat rutebåt mellom Kristiansund og yttersida av Tustna med MB «Fram» i 1938. Albert Dahle fortsette drifta da far hans dødde og dreiv ruta gjenom krigen og fram til han kjøpte ny båt. I 1947 eller 1948 kjøpte Albert Dahle MB «Vega» av Knut Eide, som hade dreve rutekjøring med båten ein stad i Moldedistriktet.   Les meir …
Milnbrygga Kristiansund.jpg
Norsk klippfiskmuseum ligg i Kristiansund og er etablert som ein del av Nordmøre Museum. Museet held til i Milnbrygga, ei autentisk kleppfiskbryggje frå midt på 1700-talet. Museet viser kossen kleppfiskproduksjonen har gått för seg i Norge gjenom meir enn 250 år. Til bryggja hører kleppfiskberg og vaskeplass för fisk. Anlegget ligg sentralt ved hamna, midt i bybildet i Kristiansund. Kvart år blir det arrangert bacalaofestival der, der firma og kleppfiskentusiastar konkurrerer om å laga den beste bacalaoen. På norsk blir ordet bacalao bruka om ein gryterett av kleppfisk.   Les meir …
Salvelinus alpinus (1).jpg
Røye eller røyr (Salvelinus alpinus) er ein fisk av laksfamilien. Røya er den nordligaste av laksfiskane og finst i salt- og ferskvatn kring Nordishavet og Skandinavia, og i tillegg i ferskvatn i høgfjellsområda kring Alpane og Pyrenéane. Røya er ein god matfisk og blir rekna som delikatesse i Nord-Norge. Han blir noko bruka i landbasert fiskoppdrett.   Les meir …
10699 straumbaat (Saltstraumen Museum).jpg
Ein straumbåt (lokal uttale: ["strøʊmˌbɔ.t]) er ein lokal variant av saltværingsbåten. Straumbåtane, som normalt har to fulle rom og eit halvrom i midten og to til tre par årar, vart tradisjonelt bygd på Evensgård og KvælRøkland i Saltdalen för bruk i den ekstreme straumen (opptil 16 knop) kring Saltstraumen i Bodø. Karakteristiske drag ved straumbåten er den grunne kjølen og relativt flatbotna skrogforma så vel som at sjølve kjølen er kort og går over, via ein knekk, i lett skrånande understemne ved skottane. Straumbåtane har ikkje tollpinnar (som lett kan knekkje ved stor belastning), men naturlig vaksne heiltre-keipar med solide hammelband av sauma dyrehud. Resultatet er ein gruntgåande båt med breid base og lite motstand under vasslinja — ein kombinasjon som er gunstig för å komma seg fram i sterk straum, men til gjengjeld osikker når både straumen og vinden er sterk.   Les meir …

Musikk

Stainer-fiolin (1658).jpg
Ein barokkfiolin er, etter vanlig bruk av ordet, ein fiolin der halsen, gripebrettet, stolen og strengehaldaren er utforma slik de typisk sett var under barokken og til dels klassisismen. Barokkfiolinen i sine olike variantar er éin av fleire historiske variantar av strykeinstrument som no står sentralt i rørsla för historisk oppføringspraksis som gradvis har vorte vanligare frå tidlig på 1900-talet av. Barokkfiolinen kom inn seinare enn cembalo, gambe og blokkfløyte, men kring 1980 begynte han å bli vanligare òg.   Les meir …
WP Johan Daniel Berlin.jpg
Johan Daniel Berlin (17141787) var ein komponist, organist og bymusikar i Trondheim. Berlin vart fødd den 12. mai 1714 i den prøyssiske byen Memel, i det novarande Litauen. Han reiste til København i 1730 og lærte med bymusikaren Andreas Berg de neste sju åra. Frå 1737 til 1767 var han bymusikar (stadsmusikant) i Trondheim. Berlin var òg organist i Nidarosdomen (1741–1787) og Vår Frue kirkje i Trondheim (1752–1761).   Les meir …
Ketil Haugsand (f. 1947) er ein cembalist og dirigent frå Straumen i Inderøy kommuneInnherred. Ketil Are Haugsand vart fødd fredag den 13. juni 1947. Han tok utdanelsen sin i Trondheim og Oslo, og etterkvart i Praha og Haarlem. Seinare studerte han med Gustav Leonhardt i Amsterdam og mottok Prix d’Excellence ved konservatoriet der i 1975. Frå 1974 til 1995 underviste Ketil Haugsand ved Norges Musikkhøgskole i Oslo, og frå hausten 1994 av har han vore professor i cembalo ved Hochschule für Musik i Köln i Tyskland.   Les meir …
Ole Mørk Sandvik (18751976), mest kjent som O.M. Sandvik, var ein teolog, musikkvitar og folkemusikksamlar frå Nes i Ringsaker kommune i Hedmark fylke. Ole Mørk Sandvik vart fødd den 9. mai 1875 som son ått kordirigenten, organisten og læraren Paul Knutssøn Barstad Sandvik, som opprinnelig var frå Sunnmør, men som busette seg i Hamarområdet i 1869. Ole M. vaks opp der og lærte musikk av far sin. I 1895 tok han lærareksamen, og i 1902 tok han teologisk embetseksamen. I 1922 vart han dr.philos. med avhandlinga Norsk folkemusikk, særlig Østlandsmusikken.   Les meir …
Spanish Synagogue Prague CZ 02.jpg
Eit pipeorgel er eit tangentinstrument der tonane blir frambrakt av luft som blir pressa gjenom pipor av tre eller metall — enten ved spalteblåsing på samma viset som på blokkfløyte eller med rørblad på liknande vis som klarinett. Kvar pipe kan gje éi tonehøgd, og eitt sett av éi pipe per tangent i heile omfanget blir kalla ein stemme. Pipeorgla har vanligvis mange stemmar med olik klangfarge, tonehøgd og styrke som kan brukast enkeltvis eller i kombinasjon med hjelp av registertrekk. Det kan vara éin eller fleire manualar (tangentrekkjor), og mange orgel har ei pedalrekkje òg. Pipeorgel er oftast store instrument som er fast plassert i bygningar. I nyare tid er pipeorgel særlig vanlig i kirkjor, men dei blir òg bruka i ein del esnogas (synagogar) og konsertsalar. Repertoaret inkluderer religiøs og verdslig musikk. Ein person som spelar på pipeorgel blir oftast kalla organist.   Les meir …

Mat

Fishandchips.jpg
Fish and chips eller fish ’n’ chips (ofte kalla fishan i Kristiansund), eller deigdyppa og frityrkokt fisk med frityrkokt potet, er ein populær gatekjøkenmattype av engelsk opphav og med irske og portugisarjødiske røter. Utom England er fish and chips populær elles på Dei britiske øyane, i Australia, på New Zealand, i Canada og i nokre kystbyar i Nederland og Norge. I seinare år har òg fish and chips begynt å bli svært vanlig i USA og mange andre plassar.   Les meir …
Koeh-061.jpg
Hing (Ferula assa-foetida) eller dyvelsdrek (frå lågty. Düwelsdreck) er ein plante i Ferula-slekta som opprinnelig kjem frå Iran. Heile den råe planten har ei intens, obehagelig lukt og smak, men hing som blir bruka som krydder og gjenomkoka eller steikt gjev ein mild og avrunda, noko purre-aktig smak. Hing har ein antimikrobiell og antiviral effekt, og både i folkemedisin og skulemedisin blir hing særlig bruka mot problem med fördøyelsen. I folkemedisin blir dessutan hing bruka mot akutte og kroniske problem med luftvegane, inkludert förkjølelse og influensa.   Les meir …
Dvorah latkes.gif
Latkes (jid. לאַטקעס), eller frityrsteikte potetlappar, er ein asjkenazisk matrett. För de fleste asjkenazím er latkes den erketypiske ḥanukkámaten. I våre dagar blir latkes vanligvis laga av raspa potetar, løk og egg og frityrsteikt i vegetabilsk olje. Ein serverer gjerne eplesaus (eplemos) og/eller rømme (evt. yoghurt) til.   Les meir …

Språk

Hebraisk (frå hebraisk עִבְרִית [ʕib'ri:t]) er eit vest-semittisk språk som er nært i slekt med arameisk og arabisk. Bibelsk hebraisk er hovudspråket i Tenákh, eller den hebraiske Bibelen. Seinare utviklingsstadium inkluderer misjnaisk hebraisk og rabbinsk hebraisk. Israelsk hebraisk eller moderne hebraisk er, ved sida av arabisk, Israels offisielle språk. Hebraisk blir skreve med det hebraiske alfabetet.   Les meir …
Kappóres (jid. כַּפָּרות), frå hebr. kapparót (כַּפָּרוֹת, ‘soningar’), er eit gammelt, omstridd soningsritual som først og fremst er vanlig i deler av asjkenazisk jødedom, særlig i ḥasidisk jødedom. Kjerna i ritualet er at ein svingar ein hane (för menn) eller ei høne (för kvinnor) tre gonger kring haudet medan ein les erklæringa: “Det her er bytet mitt, det her er erstatninga mi, det her er soninga mi. Den her hanen/høna går til dauden sin, medan eg kjem inn og går vidare til eit godt, langt liv og til fred.” Fuglen blir så tradisjonelt slakta eller gjeven til fattige. Helst skal han etast under måltidet rett före jonkipper (kippúr). Ei mildare utgåve av skikken er å bruke pengar i staden för levande dyr. Skikken har vorte sterkt fordømt av dei sentrale sefardiske autoritetane, inkludert Mosjé ben Maimón (HaRaMBaM, Moses Maimonides), Mosjé ben Naḥmán Girondi (RaMBaN, Nachmanides), Sjelomó ibn Adéret (RaSJBA) og Joséf Caro.   Les meir …
Dei følgjande utdraga frå innleidingsdelen av lensmann Jens Nielsen Nærrebø si dagbok (1677–1704) er svært interessante fördi dei hører med til dei tidligaste utførlige skildringane av jødisk liv og tru i eit dokument frå Norge. Teksten er, såvidt det kan dømmast, skreven av frå ei anna kjelde — kanskje eit trykt verk, men meir trulig eit otrykt manuskript; og mesta heilt sikkert opprinnelig författa av ein dansk luthersk prest eller ein annan velutdana danske med heller ojamne hebraiskkunnskapar men desto betre kjennskap til datidas kristne syn på jødedommen. Mange av detaljane er presise — slik som omsettinga av dei tretten aspekta, medan andre av dem er mykje overdrevne eller förvridd av polemiske grunnar — den opprinnelige författaren sine sterkt anti-jødiske haldningar, som er typiske för mange av dei lutherske teologane på den tida med sin ofte meir eller mindre antisemittiske erstatningsteologi, skin tydelig gjenom mange stader.   Les meir …
Eilif Peterssen-Arne Garborg.jpg
Midlandsnormalen er ei midlandsmål-basert normering av landsmål som vart inkludert i 1901-rettskrivinga. Midlandsnormalen markerte eit tydelig brott med den meir vestlandske Aasen-linja. Blant dei mest kjennspake trekka ved midlandsnormalen kan nemnast kløyvd infinitiv, i-mål og eigne fleirtalsendingar för svake hokjønsord. Det er mykje bruk av dei høge vokalane i og u i endingane, og den stumme t-en i bestemt form av nøytrumsord blir oftast ikkje notert. Den andre normeringa, den vestlandsmål-baserte hægstadnormalen, skulle vara offisiell landsmålsrettskriving i skule og administrasjon, medan midlandsnormalen var tillaten som sideform för dei skulane som företrekte det.   Les meir …
Rommani eller rommani rakripa, òg kalla norsk romani og svensk romani, er eit språk med hovudsaklig skandinavisk grammatikk og indisk-basert ordforråd som tradisjonelt blir bruka av romanifolket (tavringar, reisande, tatrar, romanoar, romanisæl) i det vestlige Sverige, på Austlandet og i Trøndelag. Etter eit vedtak i den svenske Riksdagen den 2. desember 1999 fikk romani i alle sine variantar (i lag med samisk, finsk, tornedalsfinsk og jiddisch) offisiell status som nasjonalt minoritetsspråk i Sverige.   Les meir …
C04018 Snaaasen gaerjagaaetie.jpg
Sørsamisk er eit samisk språk med tre nolevande hovuddialektar som blir snakka blant sørsamar. Det tradisjonelle utbredelsesområdet til sørsamisk er sørom Korgen i Norge og Umeälven i Sverige. Hovuddialektane av sørsamisk er vefsnsamisk (i Sverige: vilhelminasamiska), jamtlandssamisk og rørossamisk (i Sverige: härjedalssamiska eller sydlig jämtlandssamiska). Umesamisk blir òg ofte rekna til sørsamisk, men ligg med sin kombinasjon av omlyd og stadieveksling nært opp til pitesamisk. I Norge blir samiske stadnamn i det tradisjonelt umesamiske området offisielt normert til sørsamisk.   Les meir …

Personar

KJJ-outdoors-06-for-Wiki.jpg
Dr. Kattassery Joseph Yesudas (f. 10. januar 1940), mest kjent som Yesudas, er ein kjent sør-indisk songar. Yesudas er ein malayaḷisk songar og representant för den karnatiske musikken. Han vart påmeldt musikkakademiet i Thirupunithura og vann ein gullmedalje för musikk i ei lokal tevling i Fort Kochi berre sju år gammel. I karrieren sin har han sunge meir enn 30 000 songar för tusenvis av indiske filmar på mange språk — inkludert tamiḷ, kannada, gudjarati, telugu og bengali.   Les meir …
Ole Andreas Lindeman.jpg
Ole Andreas Lindeman (17691857) var ein organist, pianist og musikkpedagog frå SurnadalenNordmør. Han var fødd den 17. januar 1769Øye i Surnadal av föreldra Anne Christine Tangen og den fløyte- og fiolinspelande amatørmusikaren Jacob Madsen Lindeman (17351822) som var sorenskrivarNordmør. Lindeman tok eksamen artium ved Trondhjems Latinskole före han reiste til København i 1788 för å studere ved Universitet i København. Den første tida der studerte han juss og arbeidde som kopist ved Rentekammeret. Etter kvart bruka han stadig meir av tida på musikk. Ole Andreas Lindeman vart elev av kapellmeister Israel Gottlieb Wernicke i harmonilære og komposisjon og studerte elles klavér og fiolin.   Les meir …
Uriel Acosta (1585-1640) var ein portugisisk filosof av jødisk opphav. Acosta vart fødd i Oporto i Portugal i 1585 som Gabriel da Costa. Familien hans var jødisk, men hade konvertert til katolisismen. Uriel Acosta overtydde familien til å gå tilbake til jødedommen, og de måtte flytte til Amsterdam. På grunn av sin heretiske filosofi vart han (som òg Baruch Spinoza) bannlyst av den jødiske menigheita.   Les meir …

Personlige verkty