Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 119 artiklar og 6 049 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


tid • stad • skulefag • ymse


<< september >>
søn mån tis ons tor fre lau
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930
2014

I dag er det måndag den 1. september 2014. Den 1. september er det kvernknarren etter primstaven.  


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 55323 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 35146 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 19092 g.)
  4. Jødedom (vist 16941 g.)
  5. Pitesamisk (vist 15581 g.)
  6. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 10081 g.)
  7. Islām (vist 9613 g.)
  8. Rein (vist 7434 g.)
  9. Geitbåt (vist 7114 g.)
  10. Det osmanske riket (vist 7003 g.)
  11. Romsdaling (vist 6873 g.)
  12. Glückstadt (vist 6448 g.)
  13. Albrecht Dürer (vist 6076 g.)
  14. David Aaron de Sola (vist 5903 g.)
  15. Fuglsnes (vist 5785 g.)
  16. Hoggorm (vist 5764 g.)
  17. Trondheim kommune (vist 5529 g.)
  18. Island (vist 5493 g.)
  19. Baruch Spinoza (vist 5287 g.)
  20. Langholmen (Aure kommune) (vist 5052 g.)
  21. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 4984 g.)
  22. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 4885 g.)
  23. Rev (vist 4882 g.)
  24. Herjeådalen (vist 4826 g.)
  25. Austrått (vist 4705 g.)
  26. Harar (vist 4577 g.)
  27. Stavkirkje (vist 4524 g.)
  28. Sikhisme (vist 4517 g.)
  29. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4481 g.)
  30. Buddhisme (vist 4446 g.)
  31. Jødar (vist 4442 g.)
  32. Ḥasidisk jødedom (vist 4276 g.)
  33. Bhangṛā (vist 4270 g.)
  34. Der Türkische Tempel (vist 4106 g.)
  35. Ishac Aboab da Fonseca (vist 4030 g.)
  36. Sau (vist 3986 g.)
  37. Lysing (vist 3738 g.)
  38. Esnoga (vist 3715 g.)
  39. Gurmukhī (vist 3672 g.)
  40. Ḥanukká (vist 3603 g.)
  41. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3590 g.)
  42. Gaupe (vist 3557 g.)
  43. Soay-sau (vist 3508 g.)
  44. Kleppfisk (vist 3425 g.)
  45. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3416 g.)
  46. Ovadia Yosef (vist 3391 g.)
  47. Tenákh (vist 3298 g.)
  48. Ekhá (vist 3292 g.)
  49. Harr (vist 3287 g.)
  50. Honing (vist 3278 g.)
  51. Samar (vist 3230 g.)
  52. Birkàt hammazón (vist 3222 g.)
  53. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 3220 g.)
  54. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 3148 g.)
  55. Barokkomponistar (vist 3134 g.)
  56. Nordmør (vist 3105 g.)
  57. Midt-Norge (vist 3065 g.)
  58. Hinduisme (vist 3061 g.)
  59. Grå trøndersau (vist 3056 g.)
  60. Pesaḥ (vist 3045 g.)
  61. Oktant (vist 3018 g.)
  62. Pipeharar (vist 3013 g.)
  63. Pitesamar (vist 2983 g.)
  64. Gurū Nānak Dēv (vist 2976 g.)
  65. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 2958 g.)
  66. Runebomme (vist 2922 g.)
  67. Bryggje (vist 2918 g.)
  68. Skogssamar (vist 2917 g.)
  69. Afroasiatiske språk (vist 2916 g.)
  70. Barokkfiolin (vist 2914 g.)
  71. Sefardím (vist 2893 g.)
  72. Garnbinding (vist 2869 g.)
  73. Lungeemfysem (vist 2856 g.)
  74. Krystallsoda (vist 2805 g.)
  75. Tefillín (vist 2698 g.)
  76. Thomas Tellefsen (vist 2658 g.)
  77. Tallét (vist 2652 g.)
  78. Aḥmadiyyā (vist 2647 g.)
  79. Jul (vist 2617 g.)
  80. Sefer (vist 2600 g.)
  81. Jødisk mat (vist 2590 g.)
  82. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 2571 g.)
  83. Hebraisk (vist 2570 g.)
  84. Etróg (vist 2567 g.)
  85. Nymaurisk arkitektur (vist 2561 g.)
  86. Cochinilla (vist 2561 g.)
  87. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 2550 g.)
  88. Norge (vist 2529 g.)
  89. Blokkbær (vist 2513 g.)
  90. Megillàt Estér (vist 2485 g.)
  91. Portugisarjødiske tengamím (vist 2459 g.)
  92. Israel (vist 2457 g.)
  93. Charles-Valentin Alkan (vist 2434 g.)
  94. Edøy gamle kirkje (vist 2417 g.)
  95. Georg Friedrich Händel (vist 2410 g.)
  96. Indisk mat (vist 2406 g.)
  97. Reinost (vist 2386 g.)
  98. Aryeh Kaplan (vist 2374 g.)
  99. Draft (vist 2364 g.)
  100. Jødisk förnyelse (vist 2328 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Sika Deer, Nara Park 01.jpg
Sikahjort (Cervus nippon) er ein hjortart som hører heime i Aust-Asia. Namnet sikahjort kjem frå japansk 鹿 (shika), som betyder 'hjort'. Sikahjorten skil seg ut frå den europeiske hjorten ved at han er mindre; ved at han har smalare og meir opprett gevir; og ved at vaksne dyr beheld kalvprikkane i pelsen som vaksne. Han er nært nok i slekt med europeisk, sentralasiatisk og nordamerikansk hjort til at han kan hybridisere med dem. I nyare tid har sikahjorten vorte innført til Australia og New Zealand; til USA og Canada i Nord-Amerika; til Marokko i Nord-Afrika; og til mange land i Europa. Sikahjorten vart innført til Danmark kring 1900 og utsleppt på Svenstrup gods. I dag finst det nån få hundre förvilla sikahjortar i Danmark — først og fremst langs austkysten av Jylland.   Les meir …
Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Tz 019 Ki eshmera shabat.png
Sjabbát (hebr. שַׁבָּת šabbāt) eller sabbat (gjenom gresk σαββάτων), òg kalla sabbá (frå eldre sefardisk hebraisk uttale [sa'ba:ð]) og sjabbes (frå jid. שַׁבּת, shabbes), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske vekkå. Sjabbáten, som begynner ved solnergangfredagskvelden og varer til etter solnergang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I det her tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matretter, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnergang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.   Les meir …
Mech 06.jpg
Pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi), eng. Peary Caribou, er den minste underarten av dei nordamerikanske karibuane og lever på dei høgarktiske øyane lengst nord i Nunavut og Northwest Territories. Pearykaribuen er den minste av dei nordamerikanske reinane: Vaksne simlor har ei snittvekt på 60 kg og snittlengd på 1,4 m, og vaksne oksar har ei snittvekt på 110 kg og snittlengd på 1,7 m. Pelsen er på lag skifergrå om somrane og nærmast kvit om vinteren. Karakteristiske drag som dei deler med svalbardreinen er den korte mulen og dei korte føterne. I 1961 fanst det over 40 000 pearykaribuar, men i 2009 var bestanden nere i kring 700 dyr. Hovudgrunnen til den dramatiske nergangen er trulig dei milde vintrane med mykje smelting og frysing, slik at beita låser seg.   Les meir …
Tz 041a Bircat cohanim.png
Birkàt sjalóm er den tredje og siste berakháen i berakhót aḥaronót og den siste berakháen i heile ngamidáen (den ståande bøna). Nesiàt kappájim er den formelle framseiinga av Birkàt kohaním i esnogaen. Sim sjalóm (hebr. שִׂים שָׁלוֹם, ‘gjev fred’ (ordrett: ‘sett fred’) er den andre halvdelen av birkàt kóhaním i den formelle gudstjenesta.   Les meir …

Religion og livssyn

Ovadia Yosef, 2007.jpg
Ḥakhám Ovadia Yosef, hebr. עובדיה יוסף (f. 1920); òg skreve Ovadia Yossef, er ein ḥaredisk rabbinar, talmúdlærd og posék (anerkjent halakhá-tolkar). Han er tidligare sefardisk risjón leṢijjón (sefardisk overrabbinar i Israel) og novarande åndelig ledar för det politiske partiset Shas i Knesset (det israelske parlamentet). Ḥakhám Yosef sine tesjubót (halakhiske svar) er svært høgt respektert i den ortodokse verda og blir sett på som bindande i mange mizraḥiske samfunn.   Les meir …
Guru Arjun Dev being pronounced fifth guru.jpg
Gurū Rām Dās dji (24. september 15341. september 1581) var den fjerde av de ti sikh-gurūane og vart utnemnt til gurū den 30. august 1574 som etterfølgjar av gurū Amar Dās. Före gurū Rām Dās dødde, utpekte han gurū Ardjan Dev dji, den yngste sonen sin, som den neste sikh-gurūen.   Les meir …
Ali Muhammad Shirazi var den eine av dei to grunnleggarane av bahá’ítrua. Han er mest kjent under tittelen Báb, som han tok i 1844 da han förkynte misjonen sin. Han meinte at han hade to rangar, den første som ein manifestasjon av Gud som tala med Guds stemme, og den andre som eit levande menneske. Han var derför Guds port, som var kommen för å bli den nye vegen som folket kunne nå Gud med. Den her meininga var svært olik den tradisjonelle tydinga av ordet báb og blir ofte misforstått av mange som trur at han hevda at han var ein ny meklar.   Les meir …
Dia7275 Ali Akbar Khan r.jpg
Ustād Ali Akbar Khan (bengali আলী আকবর খাঁ, 19222009), ofte kalla Khansahib, var ein musikar i Maihar-gharānāen av hindustani klassisk musikk som først og fremst var kjent som ein virtuos sarōdspelar. Ustād Ali Akbar Khan spela ein avgjerande rolle i arbeidet för å gjera indisk klassisk musikk populær i Vesten, både som utøvar (ofte i lag med Ravi Shankar) og som lærar. Han grunnla ein musikkskule i Kolkata i 1956, og i 1967 sette han i gang Ali Akbar College of Music, som no har San Rafael i California som hovudsete og ei avdeling i Basel i Sveits. I tillegg til arbeidet sitt som utøvar og komponist innaför det tradisjonelle rāga-systemet er Ali Akbar Khan kjent som filmmusikk-komponist.   Les meir …
Veoy mellomalderkirkje.jpg
Veøy gamle kirkje (nyn. Veøy gamle kyrkje, bm. Veøy gamle kirke) er ei langkirkje av stein på Veøya i Molde kommune i Romsdal. Kirkja er ei mellomalderkirkje og vart bygd kring år 1200. Kirkja er ei romansk rundbogakirkje vigd til St. Peter. Ho har 400 sitteplassar og har vore gjenom ei rekkje ombyggingar og restaureringar. Det novarande interiøret er frå tida etter reformasjonen.   Les meir …

Biologi

Johan Turi Kloevraid.png
Ein raide (sørsam. raajroe, *raajda; pites., rájjdo, lules. rájddo, n.sam. ráidu, skoltes. räidd) er ei rekkje av ihopbundne reinar med pulkar, sledar og/eller kløvlast.   Les meir …
Cladonia rangiferina Graa reinlav.jpg
Reinlav, òg kalla reinmose, er fellesnamnet på fleire olike lavartar i underslekta Cladina av slekta Cladonia. Talluset (plantelekamen) til reinmosen er laust festa til underlaget, og tallushøgda varierer frå ner mot 3 cm og opp mot 15 cm. Reinlaven veks rett frå jordgrunnen og har tilpassa seg ekstrem temperaturvariasjon. Nån av reinlavslaga veks i store mengder i skog, fjell og tundra på den nordlige halvkula. Om vinteren er reinlav hovudnæringa til reinen, som dekkjer opp til 90 % av næringsbehovet sitt med reinlav. Andre bruksområde för reinlaven inkluderer tetting av hus (særlig laven kvitkrull) og, særlig i nyare tid, dekorasjon.   Les meir …
Slubbo (lulesam.; n.sam. šlubbu, pites. slubbok; sørsam. klobpe) eller digital nekrobasillose, òg kalla smittsam klauvsjukdom og fotrote, er ein reinsjukdom forårsaka av bakterien Fusobacterium necophorum og karakterisert ved eit hudsår og diffus betennelse i blautvevet i foten.[1] Ved lengre tids sjukdom går betennelsen i fotknoklane og foten får ei karakteristisk klubbeform. Sjukdommen smittar særlig lett i förbindelse med høg reintettheit under fuktige forhold. I tidligare tider med intensiv reindrift, da reinflokkane var små og dyra gjerne samla til mjølking o.a. på gjørmote plassar, var slubbo relativt vanlig, medan den ekstensive reindrifta med mindre reintettheit over mykje större område gjer at slubbo ikkje smittar så lett.   Les meir …
Sytingsrein, òg kalla alrein eller aktarein (akterein) på norsk og skötesren på svensk, er tamrein som hører til fastbuande og er merkt med reinmerket deras, men som blir passa av fjellsamar enten deler av året eller heile året. Sytingsreinen utgjer ein del av det tradisjonelle verdde-systemet med hopehav og utveksling av materielle gode mellom fastbuande og nomadar i de samiske områda av Midt- og Nord-Norge.   Les meir …
C06623crj Gadus morhua.jpg
Torsk (Gadus morhua) er den økonomisk viktigaste fisken i torskefamilien. Han sym langs heile Norskekysten, det sørlige Barentshavet, Nordsjøen og Skagerrak. Det finst to underartar: vandrande oseanisk torsk eller norsk-arktisk torsk, gjerne kalla skrei; og meir eller mindre stadbunden kysttorsk, òg kalla modd (var. modde, møydde). Fisknamnet torsk er ei samandraging av 'törrfisk'. Det har vorte dreve torskefiske langs Norskekysten sidan steinalderen. Det er kjent at sjyfarande hade med seg tørka torsk på lange utferder, og alt i vikingtida eksporterte nordmenn den tørka fisken til Sør-Europa, særlig til Spania og Italia. Den her handelen har gått för seg i over tusen år utan avbrott og er framleis viktig. Törrfisken blir først og fremst produsert i Lofoten, der fisket etter gytemoden skrei finn stad på seinvinteren kvart år.   Les meir …

Kystkultur

Arabolt.png
Arabolt, i formene Arabolten (sg.) og Araboltan (pl.) er stadnamn som blir bruka om skjer, småe holmar eller skjergruppor. Namnet er registrert to plassar i Smøla kommune og éin plass i Aure kommune, begge på Ytre Nordmøre. Arabolten sørvest om Smøla ligg i overgangen mellom Blåsværsvaet og dei oreine farvatna Rotværet/Rotværdraget og Sandskjera. Han er ein langsmal holme med ei NO/SV-lengd på opp mot 200 m og breidd på kring 60 m. Nærme den butte nordaust-enden er det ein rundvorden haug på 13 m, og sørvest-enden går ut i ein spiss. Nørdre og Søre Arabolten i Breisvaet markerer, i hop med Trettholmen, grensa mellom det trygge svaet i aust og dei oreine farvatna kring Langlåtan og Kråkværet i sør og sørvest. Nørdre Arabolten er ein rundvorden holme med ein diameter på kring 30–40 m. Søre Arabolten er flatvorden og avlang med rett nordside og runda sørside; han har ei aust-vest-lengd på i overkant av 100 m og ei nord-sør-breidd på i underkant av 50 m. Araboltan ved Golma, òg registrert med namneformene Hareboltane og Havboltane, avgrensar det oreine farvatnet mellom leida sørom Langholmen i nord og Møyslåttsvaet og leida sørom Møyslåtten mot Linvågen i sør. Araboltan består av relativt mange skjer med variabel form.   Les meir …
Ou1978 Nordlandsmuseet Femboeringen.jpg
Ein fembørding (trulig frå norr. byrðingr) er ein open, spissgatta trebåt med segl og minst fem båtrom. Den her båttypen, som hovudsaklig er ein størrelseskategori, har tradisjonelt vorte bruka i Trøndelag og Nord-Norge. Fembørdingane blir tradisjonelt bygd enten som åfjordsbåtar eller nordlandsbåtar. Sjølv om fembørdingane har minst fem rom, og i praksis ofte minst sju eller åtte, så har dei sjeldan meir enn fem eller seks par tollepinnar — og ofte ner til tre par i storfembørdingane frå sist på 1800-talet.   Les meir …
Salvelinus alpinus (1).jpg
Røye eller røyr (Salvelinus alpinus) er ein fisk av laksfamilien. Røya er den nordligaste av laksfiskane og finst i salt- og ferskvatn kring Nordishavet og Skandinavia, og i tillegg i ferskvatn i høgfjellsområda kring Alpane og Pyrenéane. Røya er ein god matfisk og blir rekna som delikatesse i Nord-Norge. Han blir noko bruka i landbasert fiskoppdrett.   Les meir …
Hjell-oversikt.arj.jpeg
Törrfisk (nyn. turrfisk; nyn./bm. tørrfisk; sv. torrfisk; da. tørfisk) eller stokkfisk (sv. stockfisk; da. stokfisk) er osalta fisk som er naturlig tørka av sol og vind på hjell eller, sjeldnare, tørka inne i eigne tørkeri. Å tørke mat er den eldste kjente konserveringsmetoden i verda, og tørka fisk er haldbar på årsvis. Metoden er billig òg — det kan gjerast av fiskaren sjølv, og det gjer fisken enklare å transportere til marknaden. Tørking av fisk er kjent frå gamle tider i Norge; ordet «torsk» kjem frå det norrøne þurskr, som er ei ihoptrekt form av þurrfiskr (‘törrfisk’). Törrfisken er den vara Norge har eksportert lengst, og han er, attmed råoljen, naturgassen og inntektene frå handelsfloten, den samfunnsøkonomisk mest lønsame eksportvara gjenom hundreåra. Fisk som er salta og flattørka blir kalla kleppfisk.   Les meir …
1893 Jakt Johanna.jpg
En seiltur Kristiansund–Lofoten, en strekning på ca. 100 sjømil, kan ofte være en seilads med forhindringer, på grunn av enten stille eller storm, som i begge tilfeller oftest er ufarbart vær for en seiler. Dessuten har man Folla og Vestfjorden, som betinger noenlunde rimeligt vær. Derfor er det naturligt her, som på enhver befordret veistrekning, at man blir nødt til å passere de forskjellige milepele der gir en reisende anledning til å stanse op og tenke litt tilbake.   Les meir …

Musikk

Anders Rensvik (f. 1973) er ein bratsjist frå RensvikFreiNordmør. Han er son ått organisten og dirigenten Peder Rensvik (f. 1937) frå Frei og pianolæraren Frøydis Rensvik (f. Foss) (f. 1940) frå Oslo. Anders Rensvik studerte ved Trøndelag musikkonservatorium i Trondheim, der hovudinstrumentlærarane hans var Bjarne Fiskum og Are Sandbakken. Studieåret 1998/99 hade han austerriksk statsstipend og studerte ved Mozarteum i Salzburg med Peter Langgartner. Anders Rensvik har bl.a. vore solist med trondheimsensembla Trondheimssolistene og Trondheim symfoniorkester, og dessutan med Bergen filharmoniske orkester.   Les meir …
Ingvald Glomstad (18981988) var ein småbrukar, fyrvaktar og spelmann frå Glomstad (Geilan) under Storsetra på Tustna i novarande Aure kommuneNordmør. Ingvald Theodor Glomstad vart fødd den 2. oktober 1898 av föreldra Edvard Torstenson Glomstad, opprinnelig frå Stemshaug, og Lovise Larsdotter Inderberg. Han var gift med Gudrun Glomstad (19001988). Ingvald spela ein del tyskfele til dans kring på Tustna.   Les meir …
Ketil Haugsand (f. 1947) er ein cembalist og dirigent frå Straumen i Inderøy kommuneInnherred. Ketil Are Haugsand vart fødd fredag den 13. juni 1947. Han tok utdanelsen sin i Trondheim og Oslo, og etterkvart i Praha og Haarlem. Seinare studerte han med Gustav Leonhardt i Amsterdam og mottok Prix d’Excellence ved konservatoriet der i 1975. Frå 1974 til 1995 underviste Ketil Haugsand ved Norges Musikkhøgskole i Oslo, og frå hausten 1994 av har han vore professor i cembalo ved Hochschule für Musik i Köln i Tyskland.   Les meir …
Klezmermusikk (med stemt s i klezmer) er den tradisjonelle austasjkenaziske instrumentelle folkemusikken. Det finst mange olike stilar av klezmermusikk, men i hovudtrekk kan vi seie at klezmermusikken har ein kompleks tonalitet som er kjennetekna av mykje bruk av molltoneartar, kromatikk, förstørra sekundar og sterkt ekspressiv intonasjon. Rytmisk sett er klezmermusikken enklare: Mesta all klezmermusikk kan grupperast i to- og tredelt takt. Innaför todelt takt er det mykje bruk av synkopar.   Les meir …
Arktikum i Rovaniemi Runebomme.jpg
Ei runebomme (sørsam. gievrie, pitesam. gåbdes, lulesam. goabdes), òg stundom kalla trolltromme eller (samisk) sjamantromme, er eit samisk musikkinstrument bruka i förbindelse med sjamanisme og til akkompagnement av joik. Gievrien blir halden med eine handa og består av eit dekorert reinskinn spent på ei ramme. Noaiden, den samiske sjamanen, slær på gievrien med ein karakteristisk T-forma hammar av reinhorn, og ein «visar» forma som ein ring, ein trekant eller ein frosk. Frå Norge finst det berre tre kjente originaleksemplar att, ettersom de fleste vart øydelagt da samisk kultur vart undertrykt i tidligare tider.   Les meir …

Mat

Jødekakor (nyn.; nyn./bm. jødekaker; da. jødekager; sv. judekakor) eller jødebrød (sv. judebröd) er det vanlige namnet på ei gruppe småkakor med sefardisk opphav i skandinavisk kokekunst. Da sefardiske kryptojødar fann vegen frå Spania og Portugal til Nord-Europa kring 1600- og 1700-talet, tok dei med seg element av iberisk sefardisk kultur — inkludert sefardisk (jødisk) og arabisk (muslimsk) kokekunst med sin bruk av sukker i tillegg til meir utbreidde søtstoff som honing og ymse typar fruktsirup. Eitt av dei elementa var småkakor baka med piska egg, sukker og vegetabilsk olje (för eksempel olivenolje) som basis. Karakteristisk för dei her sefardiske småkakone er òg at det er minimalt med væske i dem.   Les meir …
0214 pesahmat ris mais.jpg
Kva matvaror som er tillatne under pesaḥ (jødisk påske) varierer en del mellom olike jødiske gruppor. Det grunnleggande trekket som er felles för alle er at all ḥaméṣ — det vil seie syrna eller gjæra mat av dei fem kornslaga (kveite, spelt, vanlig bygg, toradsbygg og rug — er förboden både å eiga og å eta alle de sju eller åtte dagane pesaḥ varer. De fleste tradisjonelle asjkenazím, og i seinare hundreår mange europeiske sefardím òg, avstår frå å eta kitnijjót (belgvekstar, særlig i tørka tilstand) under pesaḥ på grunn av at mjøl frå dei her belgvekstane (slik som ertermjøl) kan komma til å bli förveksla med mjøl frå dei fem kornslaga. Meiningane om ris er delte. Dei fleste sefardím et ris under pesaḥ, men asjkenazím reknar ris til kitnijjót, som dei avstår frå å eta.   Les meir …
3026 blandaball.jpg
Saltfiskball (utt. ["sɑļ:hƫfɪskˌbɑļ:] el. ["sɑļ:hƫfeskˌbɑļ:]) er ein fiske- og potetrett frå Romsdal, Ytre Nordmør og Fosen. Hovudingrediensane i blandaballen er saltfisk (gjerne hyse eller lyr), potet og grynmjøl og/eller kveitemjøl. Saltfiskball er spesielt populær mat på SmølaNordmør.   Les meir …

Språk

Jevanisk, òg kalla jødegresk, er ein gresk dialekt som tradisjonelt har vorte tala og skreven av romaniotes. Dialekten har opphav i koiné (Ελληνική Κοινή) med hebraiske innslag og har tradisjonelt vorte skreven med ein variant av hebraisk skrift. Dialekten er no utdøydd som morsmål.   Les meir …
Johan Austboe.jpg
Johan Austbø (fødd 23. oktober 1879 i Lavik i Høyanger kommune i Ytre Sogn, død 22. desember, 1945Hokksund i Øvre Eiker kommune) var lærar, dansar, diktar, komponist, songar og målmann. Han vart utdana ved lærarseminaret på Elverum, var tilsett som lærar i Frønningen og Fresvik, og flytta seinare til Lepsøy i Os i Hordaland, före han etablerte seg i Skotselv i Buskerud fylke. Der var han lærar ved Hæreskolen og Skotselv skole i fleire tiår. Austbø spela ei sentral rolle i etableringa av Den norske folkeviseringen tidlig i 1920-åra I boka Folkedansen i 20 år 1903-1923 skildrar han ei reise til Færøyane i 1911, der ein delegasjon på 70 nordmenn reiste för å hente impulsar frå færøysk sogedans.   Les meir …
Orden de las bendiciones Hilhoth Sehita 042 (crop).jpg
Ladino er namnet på ei språkform som er bruka i ordrette omsettingar av religiøse tekster frå hebraisk og arameisk til kastiljansk (spansk) eller djudíospanjol (jødespansk). Karakteristisk för ladino er at kvart ord blir omsett direkte, og at setningsstrukturen dermed fölgjer den hebraiske eller arameiske originalen. Dessutan blir det ofte bruka lånord, eller endatil heile lånte frasar, frå hebraisk og arameisk i teksten. Verbet för sjølve omsettingsprosessen på både kastiljansk (spansk) og djudeospanjol er ladinar.   Les meir …
Lulesamisk (julevsámegiella) er eit samisk språk som ligg geografisk og språklig mellom nordsamisk i nordaust og pitesamisk i sørvest. Språket blir tradisjonelt tala blant lulesamar i Nord-Salten (særlig Sørfold, Hamarøy og Tysfjord kommunar) i Nordland fylke så vel som i sørlige Gällivare, i Jokkmokk og i deler av Arjeplog kommunar i Norrbottens län. Tysfjord kommune (Divtasvuona suohkan), som utgjer kjerneområdet för lulesamisk språk i Norge, vart innlemma i Sametingets språkforvaltningsområde den 1. januar 2006, og lulesamisk og norsk er likestilte språk i kommunen.   Les meir …
Det finst fleire olike nynorske leksikon. Det første av dem var Norsk Allkunnebok, som kom med første bandet i 19481949. Sidan siste bandet av Norsk Allkunnebok kom ut med siste heftet i 1966, kom det ikkje noko större leksikonprosjekt på nynorsk att på førti år, men sidan 2006 har det vorte meir aktivitet att.   Les meir …
Otto Jespersen (18601943) var ein dansk språkforskar. Otto Jespersen vart fødd måndag den 16. juli 1860 i Randers i Danmark som son ått herredsfoged og justitsråd Jens Bloch Jespersen (død 1870) og Sophie Caroline, f. Bentzien. Han vart dimittert frå Frederiksborg Skole i 1877. I tida 18931925 var han professor i engelsk språk ved Københavns Universitet. Forskinga hans heldt så høgt nivå at bøkerne hans om engelsk språk og grammatikk vart bruka ved dei engelske universiteta. Boka Fonetik (1897–1899) blir stadig rekna som ein milepåle innaför den europeiske språkvitskapen.   Les meir …

Personar

Marta Steinsvik, f. Tonstad (18771950) var ein kontroversiell norsk författar, omsettar, målkvinne og første kvinna uteksaminert som teolog ved Menighetsfakultetet. Marta Tonstad vart fødd på garden Skjeggestad i Bakke sokn ved Flekkefjord den 23. mars 1877. Faren Torkell Tonstad var fødd i Sirdal, men var lærar i Flekkefjord på den tida. Han eigde garden Skjeggestad òg, og her var Marta til ho var tre år gammel. Mora Ingeborg var frå Tonstad òg, og begge kom frå gamle bondeætter. I 1894 tok ho til å skrive i avisa Den 17de Mai, som hade teke til å komma ut samma året. I 1910 vart ho redaktør for tidsskriftet Kringsjaa. Ho var språkmektig og omsette mange bøker til nynorsk. Blant anna omsette ho Jean d’Arc av Louis de Conte frå 1905 og Quo vadis? (Kvar gjeng du?) av Henryk Sienkiewicz frå 1903. Ho markerte seg sterkt som antisemitt og anti-katolikk og reiste på foredragsturnear för å fremme syna sine.   Les meir …
Oskar Fiske Pettersen (f. 1970) er ein diktar frå FreiNordmør, no busett på Nøtterøy. Han har gjeve ut to diktsamlingar, Lillebrors Kastanje (1993) og Det brenner en engel i gresset (2001).   Les meir …
Reb Zalman 2005.jpg
Reb Zalman Schachter-Shalomi (f. 28. august 1924) er ein asjkenazisk rabbinar med bakgrunn i Ḥabad-ḥasidismen som først og fremst er kjent som grunnleggar av og hovudperson attom jødisk förnyelse-rørsla. Zalman Schachter-Shalomi vart fødd i Zholkve i det davarande Polen (no i Ukraina) torsdagen den 28. august 1924 og vaks opp i Wien. Under andre verdskrigen var han internert i konsentrasjonsleirar under Vichy-regimet. I 1941 kom han seg over til USA. Han vart ordinert som rabbinar under Ḥabad-rørsla i Brooklyn i New York i 1947.   Les meir …

Personlige verkty