Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 119 artiklar og 6 055 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


tid • stad • skulefag • ymse


<< november >>
søn mån tis ons tor fre lau
1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30
2014

I dag er det torsdag den 27. november 2014.


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 62619 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 39211 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 21883 g.)
  4. Jødedom (vist 18558 g.)
  5. Pitesamisk (vist 17043 g.)
  6. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 12186 g.)
  7. Islām (vist 10737 g.)
  8. Rein (vist 8165 g.)
  9. Det osmanske riket (vist 7860 g.)
  10. Geitbåt (vist 7835 g.)
  11. Romsdaling (vist 7578 g.)
  12. Albrecht Dürer (vist 7427 g.)
  13. David Aaron de Sola (vist 7286 g.)
  14. Glückstadt (vist 7097 g.)
  15. Fuglsnes (vist 6742 g.)
  16. Baruch Spinoza (vist 6718 g.)
  17. Island (vist 6202 g.)
  18. Hoggorm (vist 6031 g.)
  19. Trondheim kommune (vist 5800 g.)
  20. Austrått (vist 5575 g.)
  21. Langholmen (Aure kommune) (vist 5405 g.)
  22. Herjeådalen (vist 5401 g.)
  23. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 5352 g.)
  24. Rev (vist 5229 g.)
  25. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 5084 g.)
  26. Der Türkische Tempel (vist 4884 g.)
  27. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4862 g.)
  28. Ishac Aboab da Fonseca (vist 4802 g.)
  29. Stavkirkje (vist 4774 g.)
  30. Sikhisme (vist 4749 g.)
  31. Buddhisme (vist 4731 g.)
  32. Jødar (vist 4711 g.)
  33. Harar (vist 4707 g.)
  34. Bhangṛā (vist 4693 g.)
  35. Ḥasidisk jødedom (vist 4609 g.)
  36. Sau (vist 4206 g.)
  37. Gurmukhī (vist 3933 g.)
  38. Esnoga (vist 3859 g.)
  39. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 3852 g.)
  40. Lysing (vist 3805 g.)
  41. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3791 g.)
  42. Ḥanukká (vist 3784 g.)
  43. Ekhá (vist 3775 g.)
  44. Soay-sau (vist 3772 g.)
  45. Gaupe (vist 3731 g.)
  46. Kleppfisk (vist 3679 g.)
  47. Ovadia Yosef (vist 3655 g.)
  48. Barokkomponistar (vist 3584 g.)
  49. Birkàt hammazón (vist 3565 g.)
  50. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3563 g.)
  51. Afroasiatiske språk (vist 3516 g.)
  52. Nordmør (vist 3487 g.)
  53. Tenákh (vist 3467 g.)
  54. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 3429 g.)
  55. Harr (vist 3416 g.)
  56. Samar (vist 3367 g.)
  57. Honing (vist 3359 g.)
  58. Oktant (vist 3353 g.)
  59. Pesaḥ (vist 3296 g.)
  60. Midt-Norge (vist 3251 g.)
  61. Grå trøndersau (vist 3247 g.)
  62. Hinduisme (vist 3232 g.)
  63. Pitesamar (vist 3152 g.)
  64. Runebomme (vist 3145 g.)
  65. Gurū Nānak Dēv (vist 3142 g.)
  66. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 3139 g.)
  67. Bryggje (vist 3115 g.)
  68. Pipeharar (vist 3105 g.)
  69. Skogssamar (vist 3057 g.)
  70. Garnbinding (vist 3043 g.)
  71. Barokkfiolin (vist 3028 g.)
  72. Lungeemfysem (vist 3015 g.)
  73. Sefardím (vist 2988 g.)
  74. Krystallsoda (vist 2973 g.)
  75. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 2901 g.)
  76. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 2887 g.)
  77. Aḥmadiyyā (vist 2859 g.)
  78. Jul (vist 2829 g.)
  79. Tefillín (vist 2813 g.)
  80. Cochinilla (vist 2776 g.)
  81. Charles-Valentin Alkan (vist 2768 g.)
  82. Tallét (vist 2759 g.)
  83. Aryeh Kaplan (vist 2755 g.)
  84. Jødisk mat (vist 2754 g.)
  85. Thomas Tellefsen (vist 2718 g.)
  86. Norge (vist 2713 g.)
  87. Hebraisk (vist 2711 g.)
  88. Israel (vist 2708 g.)
  89. Etróg (vist 2705 g.)
  90. Blokkbær (vist 2688 g.)
  91. Nymaurisk arkitektur (vist 2684 g.)
  92. Sefer (vist 2676 g.)
  93. Megillàt Estér (vist 2634 g.)
  94. Edøy gamle kirkje (vist 2580 g.)
  95. Portugisarjødiske tengamím (vist 2568 g.)
  96. Georg Friedrich Händel (vist 2547 g.)
  97. Jødisk förnyelse (vist 2523 g.)
  98. Indisk mat (vist 2516 g.)
  99. Draft (vist 2497 g.)
  100. Abraham Geiger (vist 2493 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Tora rollen Portugees-Israëlietische Synagoge Amsterdam.jpg
Sjeminí ngaṣéret eller simḥàt Torá er enten den åttande eller den åttande og niande dagen frå begynnelsen av sukkót. I Israel og i progressiv jødedom blir den her høgtida markert som éin dag, medan tradisjonell jødedom utaför Israel elles markerer høgtida som to dagar og kallar den første dagen sjeminí ngaṣéret og den andre simḥàt Torá.   Les meir …
C01375 Numida meleagris.jpg
Perlehøns (Numididae) er ein familie av hønsfuglar som hører heime i det vestlige, sentrale og sørlige Afrika. Det finst fire slekter av perlehøns og totalt seks artar. Arten Numida meleagris (hjelmperlehøns) har vorte innført som tamfugl mange stader og finst förvilla i Frankrike så vel som i Vestindia.   Les meir …
Sika Deer, Nara Park 01.jpg
Sikahjort (Cervus nippon) er ein hjortart som hører heime i Aust-Asia. Namnet sikahjort kjem frå japansk 鹿 (shika), som betyder 'hjort'. Sikahjorten skil seg ut frå den europeiske hjorten ved at han er mindre; ved at han har smalare og meir opprett gevir; og ved at vaksne dyr beheld kalvprikkane i pelsen som vaksne. Han er nært nok i slekt med europeisk, sentralasiatisk og nordamerikansk hjort til at han kan hybridisere med dem. I nyare tid har sikahjorten vorte innført til Australia og New Zealand; til USA og Canada i Nord-Amerika; til Marokko i Nord-Afrika; og til mange land i Europa. Sikahjorten vart innført til Danmark kring 1900 og utsleppt på Svenstrup gods. I dag finst det nån få hundre förvilla sikahjortar i Danmark — først og fremst langs austkysten av Jylland.   Les meir …
Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Tz 019 Ki eshmera shabat.png
Sjabbát (hebr. שַׁבָּת šabbāt) eller sabbat (gjenom gresk σαββάτων), òg kalla sabbá (frå eldre sefardisk hebraisk uttale [sa'ba:ð]) og sjabbes (frå jid. שַׁבּת, shabbes), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske vekkå. Sjabbáten, som begynner ved solnergangfredagskvelden og varer til etter solnergang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I det her tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matretter, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnergang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.   Les meir …

Religion og livssyn

Franz Reinhold 001.jpg
Der Türkische Tempel (hty.), eller Det tyrkiske tempelet, låg i Zirkusgasse 22 i 2. Wiener Gemeindebezirk Leopoldstadt. Han vart oppført i 18851887 i nymaurisk stil etter tekningar av arkitekten Hugo von Wiedenfeld og innvigd i 1888. Der Türkische Tempel var esnogaen för det sefardiske samfunnet i Wien fram til han vart rasert av austerrikske pøblar under Krystallnatta den 9. november 1938.   Les meir …
GuruGranthSahib-HarimandirSahib.jpg
Ādi Granth, oftast omtala som Sri Gurū Granth Sāhib dji, er den helige boka i sikhismen. Boka vart samla i 1604 av gurū Ardjan, den femte sikh-gurūen. Sidan 1708, da boka vart den ellevte gurūen deras, har sikhar sétt på ho som den levande kroppsleggjeringa av dei tidligare gurūane. Namnet «Gurū Granth Sāhib» innheld tre ord som har spesielle tydingar her. «Gurū», som i opphav er eit sanskrit-ord, tyder ‘lærar’, særleg religiøs lærar. Sikhane og hinduane meiner at gu tyder ‘mørk’ og tyder ‘ljøs’. Ordet viser derfor at boka leier menneska frå eit liv av mørk fåkunne til Guds ljøs. «Granth» på hindi og sanskrit tyder berre ‘bok’, men sikhane tolkar det som ‘den helige boka av gurduārāene’. «Sāhib» tyder ‘venn’, ‘eigar’ eller ‘herre’ og viser her at boka er leiaren som sikhar må følgje.   Les meir …
Ali Muhammad Shirazi var den eine av dei to grunnleggarane av bahá’ítrua. Han er mest kjent under tittelen Báb, som han tok i 1844 da han förkynte misjonen sin. Han meinte at han hade to rangar, den første som ein manifestasjon av Gud som tala med Guds stemme, og den andre som eit levande menneske. Han var derför Guds port, som var kommen för å bli den nye vegen som folket kunne nå Gud med. Den her meininga var svært olik den tradisjonelle tydinga av ordet báb og blir ofte misforstått av mange som trur at han hevda at han var ein ny meklar.   Les meir …
Grameen Yunus Dec 04.jpg
Muhammad Yunus (Bengali: মুহাম্মদ ইউনুস [Muhammod Iunus]) (fødd 1940 i Chittagong) er ein muslimsk økonom frå Bangladesh. Han har utvikla omgrepet mikrokreditt — å gje småe lån för å starte opp næringsverksamheit til folk som er för fattige til å få vanlige banklån. Yunus er grunnleggaren av Grameen Bank. Banken og Yunus delte Nobels fredspris i 2006, “för arbeidet deras för å skapa økonomisk og sosial utvikling nedafrå”. Han er den tredje bengalaren som har fått ein nobelpris, etter diktaren Rabindranath Tagore og økonomen Amartya Sen.   Les meir …
Skjerstad kirkje.jpg
Den novarande Skjerstad kirkje vart tekna av arkitekt Arnstein Arneberg og bygd i betong i 1959 etter at den tidligare kirkja brann ner etter eit lynnedslag kring 1950. Kirkja har 500 sitteplassar.   Les meir …

Biologi

Vaccinium uliginosum (Sinikas2 2008-2).jpg
Blokkbær (nyn./bm. blokkebær) eller skinntryte (Vaccinium uliginosum) er ein dvergbusk i samma slekta som blåbær, tyttebær og tranebær. Blokkbær liknar mykje på blåbær, men skil seg blant anna ut med at busken har brun bark heller enn grøn, at blada har glatte kantar og tydelig bleikare underside, og at fruktkjøttet er fargelaust til kvitaktig heller enn raudlilla til svart.   Les meir …
Caribou.jpg
Karibu (innlånt til engelsk som caribou kring 1665, trulig frå mi'kmaq kaleboo), eller nordamerikansk rein, er fellesnamnet på fleire underartar av rein (Rangifer tarandus) som har sitt naturlige utbredelsesområde i Nord-Amerika og på Grønland. Dei nolevande underartane av karibuen er skogskaribu (Rangifer tarandus caribou), grønlandsrein (Rangifer tarandus groenlandicus) og pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi). I tillegg blir alaskakaribu (Rangifer tarandus granti) medrekna, men det er osikkert om alaskakaribuen eigentlig bør reknast som ein eigen underart eller som populasjonar av grønlandsrein.   Les meir …
20070818-0001-strolling reindeer.jpg
Rein eller reinsdyr (Rangifer tarandus), òg kalla karibu (caribou) i Nord-Amerika, er eit hjortdyr (Cervidae) i ordenen partåa hovdyr (Artiodactyla). Reinen lever i dei nordligaste landområda på jorda og greier seg fint i ekstrem kulde og djup sny. Reinen skil seg frå resten av hjortdyra med at hodyra òg har gevir. Den eurasiske reinen skil seg òg ut med å vara det einaste av hjortdyra som tradisjonelt blir utnytta som husdyr — hovudsaklig blant samar i Skandinavia og Nordvest-Russland så vel som blant fleire urfolk kring Uralfjella og i det nordlige Sibir. Reinen er ein art som først og fremst utmerker seg med det store geviret — både blant bukkar og simlor. Det finst fleire underartar som varierer i størrelse og utbredelse. Hovudtendensen er at dei sørlige underartane er fysisk större enn dei nordlige.   Les meir …
Reindeer herding.jpg
Reindrift er ei tradisjonell naturbruksform som er vanlig i fleire kulturar i dei nordligaste områda av Eurasia. I Skandinavia og Nordvest-Russland vestom Kvitsjyen er reindrift ein i all hovudsak samisk leveveg, sjølv om utveksling av tjenestor gjenom bl.a. sytingsrein og sytingsgeiter («lappgeiter») har bunde reindriftssamar og bufaste, inkludert både samar og ikkje-samar, ihop på tvers av næringsvegar og kulturar. Austom Kvitsjyen og heilt aust til Aust-Sibir er reindrift vanlig i mange kulturar, frå nenetsar («samojedar») i området austom Arkhangel’sk og kring Uralfjella, til чавчывав (čavčyvav, den reindriftsbaserte gruppa blant korjakane ved Beringhavet og nordom Kamtsjatkahalvøya.   Les meir …
11110cr skahppo.jpg
Reinost (nyn./bm.; bm./sv. renost; sørsam. bovtsenvuasta; pites. buhttsuvuässtá -st-; lules. boahttsuvuosstá -st-) er ein ost som tradisjonelt er basert på reinmjølk sprengt med det mörke feittet kring tarmane på ferskvassfisken harr (Thymallus thymallus). Osten blir gjerne forma til flatvordne, runde ostar i kring 10–25 cm vide og 3–5 cm djupe ostformer av fletta/sydde rottæger (sørsam. deajvoe, pites. dæjjvo -jv-, lules. dæjvvo -jv-) eller utskore tre (sørsam. skaahpoe, skaahpa; pites./lules. skáhppo -hp-) og tørka. Reinosten blir tradisjonelt blant anna skava tynt og bruka som ost i kaffen.   Les meir …

Kystkultur

Ou1994 Moskenes Fiskhjell ved Toerrfiskmuseet.jpg
Ein hjell eller fiskhjell, òg stundom kalla ei fiskhesje, er eit stativ som blir bruka til å henge fisk på utadörs til törking til törrfisk. Hjellar har trulig vore bruka i törrfisktilverkinga sidan mellomalderen, og dei er framleis mykje bruka til törking av skrei — og i nyare tid sei òg, sjå nedaför. Tidligare var det berre mulig å henge fisk på hjell i vinterhalvåret, sidan det lett gikk mark i fisken om sommaren. Dermed var det ikkje lett å utnytte seifisket om sommaren til fulle. Men i 1912 fann Jens Eriksen frå Bø i Vesterålen opp den trekanta seihesja. Ho var oppbygd slik at fisken hang mykje luftigare, og dessutan vart dei to halvdelene av kvar fisk haldne lenger frå kvarandre. Dermed vart forholda för luftige til at marken kunne gjera noko særlig skade.   Les meir …
6310 lyrodd.jpg
Ein lyrodd (norr. hlýr (‘baug’) + odd), òg kalla hyrodd i Hemne, nyrodd i Åfjorden og ljørodd ein del plassar i Nord-Norge, er eit bordkne som danar ein runda overgang mellom ripa og stamnen på geitbåtar og nordlandsbåtar. I eldre tid har lyroddar vore vanlige på fleire andre tradisjonelle båttypar i Norge òg.   Les meir …
15571 sildball.jpg
Sildball (lokal uttale sillbaill), òg kalla sildeball nån plassar, er ein matrett som hovudsaklig blir bruka kring Ytre Nordmør og Fosen, men som òg blir noko bruka elles i Midt-Norge. Hovudingrediensane i sildball er sild (fersk sild eller spekesild), potet, løk og mjøl (oftast byggmjøl). Ingrediensane blir hakka eller ihopmolne til ein tjukk farse som så blir forma til kulor med ca 5–8 cm diameter og koka — ofte i lag med kålrabi og gulrøter — til dei flyt opp.   Les meir …
Shnyaka.gif
Sjnjaka (russ. шняка, шнека el. шнек) er ein tradisjonell nordvestrussisk og austsamisk open, spissgatta fiskebåt med årar og segl. Eit karakteristisk trekk ved sjnjakaen så vel som med eldre skoltebaskar og liknande båtar, er at borda er sauma heller enn klinka. Sjnjakaen som vi kjenner han frå 1800-talet hade normalt ei totallengd på 7–12 m, førte éi master med råsegl eller sprisegl og hade mannskap på fire. Lasteevnen var normalt 2,5–4 tonn. Dei störste fartya hade òg mesanmaster med gaffelsegl, så vel som baugspryt med fokk.   Les meir …
10699 straumbaat (Saltstraumen Museum).jpg
Ein straumbåt (lokal uttale: ["strøʊmˌbɔ.t]) er ein lokal variant av saltværingsbåten. Straumbåtane, som normalt har to fulle rom og eit halvrom i midten og to til tre par årar, vart tradisjonelt bygd på Evensgård og KvælRøkland i Saltdalen för bruk i den ekstreme straumen (opptil 16 knop) kring Saltstraumen i Bodø. Karakteristiske drag ved straumbåten er den grunne kjølen og relativt flatbotna skrogforma så vel som at sjølve kjølen er kort og går over, via ein knekk, i lett skrånande understemne ved skottane. Straumbåtane har ikkje tollpinnar (som lett kan knekkje ved stor belastning), men naturlig vaksne heiltre-keipar med solide hammelband av sauma dyrehud. Resultatet er ein gruntgåande båt med breid base og lite motstand under vasslinja — ein kombinasjon som er gunstig för å komma seg fram i sterk straum, men til gjengjeld osikker når både straumen og vinden er sterk.   Les meir …

Musikk

Erik Almhjell (18811963) var ein notekunnig spelmann frå SunndalenNordmør. Erik heldt seg til tyskfela og la stor vekt på å förmidle tradisjonen nøyaktig heller enn å satse på moteriktig kappleiksspel. Opptaka av Erik Almhjell åleine og i fleirstemt samspel med sambygdingen Tore Hoås, så vel som notenerskriftene Erik gjorde, utgjer sentrale kjeldor för sunndalstradisjonen av folkemusikken på Nordmør. Særlig interessante er opptaka av sunndalsspringaren.   Les meir …
Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Nils Bakke (18871967) var ein felespelar av romanifolket og ein av dei viktigaste tradisjonsberarane av folkemusikken på Nordmør kring midten av 1900-talet. Nils Fredriksen Bakke vart fødd på Oppdal i Sør-Trøndelag i 1887. Nils var god ven med Erik Almhjell og Magnhild Havdal Almhjell og spela mykje i lag med honom Erik og med honom Hallvard Ørsal. NRK gjorde nån få lydopptak av honom Nils Bakke, deriblant ein halling og ein springar.   Les meir …
Soṟkaṭṭu (tamiḷ சொறஂக்கட்டு), òg skreve solkattu, eller sollukkaṭṭu (tamiḷ சொல்லுக்கட்டு) er eit system av vokale stavingar som representerer rytmar og slagteknikk i den karnatiske musikken i Sør-India og på Sri Lanka. Soṟkaṭṭu blir bruka både til innlæring av rytmar på slaginstrument som mridangam og ghatam og som vokalkunst i seg sjølv. Konsertforma av soṟkaṭṭu blir oftast kalla koṉṉakkōl (tamiḷ கொன்னக்கோல்).   Les meir …
Surabahar 2.jpg
Ein surbahār (hindī सुर बहार, urdū سربہار, /sur bahār/) eller bass-sitār er eit klimpreinstrument med åtte overstrenger og 15–17 understrenger som blir bruka i nordindisk klassisk musikk. Instrumentet blir spela med mizrāb (मिज़राब, fingerplekter) og liknar på sitār, men er vanligvis stemt kring ein kvart til ein oktav djupare. Surbahāren er over 130 cm lang og har eit tørka graskar som ekstra resonator øvst på halsen. Halsen er laga av edeltre (enten Cedrela tuna eller teak) og har svært lange og høge tverrband som gjer glissandoar på opptil ein oktav mulig med å dra strengen innaför samma grepet.   Les meir …

Mat

0214 pesahmat ris mais.jpg
Kva matvaror som er tillatne under pesaḥ (jødisk påske) varierer en del mellom olike jødiske gruppor. Det grunnleggande trekket som er felles för alle er at all ḥaméṣ — det vil seie syrna eller gjæra mat av dei fem kornslaga (kveite, spelt, vanlig bygg, toradsbygg og rug — er förboden både å eiga og å eta alle de sju eller åtte dagane pesaḥ varer. De fleste tradisjonelle asjkenazím, og i seinare hundreår mange europeiske sefardím òg, avstår frå å eta kitnijjót (belgvekstar, særlig i tørka tilstand) under pesaḥ på grunn av at mjøl frå dei her belgvekstane (slik som ertermjøl) kan komma til å bli förveksla med mjøl frå dei fem kornslaga. Meiningane om ris er delte. Dei fleste sefardím et ris under pesaḥ, men asjkenazím reknar ris til kitnijjót, som dei avstår frå å eta.   Les meir …
Pakoras.jpg
Pakōṛā (hindī पकोड़ा, urdū پکوڑا ; kannaḍa ಪಕೋಡ [pakodā], telugu పకోడీ [pakōḍī]) eller bhaddji (marāṭhī भजी [bhadjī], gudjarātī ભજિયા [bhadjiyā], tamiḷ பஜ்ஜி [paddji]) er ein indisk matrett som består av hakka grønsaker, løk eller panīr (ost) som er dyppa i røre av kikertermjøl og frityrkoka. Pakōṛā blir gjerne bruka som smårett eller forrett. I Europa blir pakōṛā bruka ein del som gatekjøkenmat og take-out attmed matretter som chips og kebab.   Les meir …
Bautahaugen Samlinger, Bergsrud.jpg
Eit stabbur (stav-bur), òg kalla bur, stolpehus og stolpebu, er ei lita bygning som står på stavar av tre eller stabbar av stein i staden för å stå over ein kjellar, på grunnmur eller rett på bakkan. Visse typar toetasjes stabbur blir kalla stabbursloft eller loft mange stader. Primærfunksjonen til eit stabbur er å vara lagerplass för mat (oftast korn- og kjøttmat, men òg frukt nokre plassar), kledor og andre ting ein ikkje vil at mus, rottor og andre dyr skal nå i. Somme plassar brukar ein òg stabbura til overnattingsrom. Stabbur er svært vanlige i nordskandinavisk, samisk, austersjøfinsk og nordvest-russisk kultur, men finst òg blant anna i Valais i Sveits (raccard), i Asturias og Galicia i det nordvestlige Spania (hórreo, panera), i det nordlige Portugal (espigueiro) og blant indianarar i Alaska.   Les meir …

Språk

Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising»
  Overskrifta på denne artikkelen føresett at den fins noko som heiter ei trøndersk line i den norske målreisinga og at den har hatt sine representantar her i landsdelen opp gjennom den nyare språkhistoria, og at dei har vori dominerande i målrørsla her. Ein kan sjølvsagt innvende mot ei slik framstilling at ein i Trøndelag som i andre landsdelar har hatt representantar for ulike syn på korleis det nynorske skriftmålet skulle utvikle seg, og vi har hatt både dei som har hørt heime blant dei nasjonale puristane og dei som har stått for ei liberal folkemålsline. Det gir likevel meining å tale om ei trøndersk line i denne samanhengen dersom ein dreg fram dei trønderske målmennene — og det er nok her berre snakk om menn — som har markert seg tydelegast i arbeidet for norsk mål, og denne lina kan ein seie er prega av eit demokratisk, jordnært og udogmatisk målsyn.   Les meir …
Dativ er det kasuset som blir bruka i förbindelse med omsynsledd — særlig i dei indoeuropeiske språka som enno har morfologiske kasus. I mange språk har dativ teke over funksjonen til andre kasus òg — inkludert lokativ (påstadskasus), ablativ (fråstadskasus) og instrumentalis (redskapskasus). I tillegg til rein syntaktisk styring, kan dativ bli styrt av verb, preposisjonar og adjektiv.   Les meir …
Dei følgjande utdraga frå innleidingsdelen av lensmann Jens Nielsen Nærrebø si dagbok (1677–1704) er svært interessante fördi dei hører med til dei tidligaste utførlige skildringane av jødisk liv og tru i eit dokument frå Norge. Teksten er, såvidt det kan dømmast, skreven av frå ei anna kjelde — kanskje eit trykt verk, men meir trulig eit otrykt manuskript; og mesta heilt sikkert opprinnelig författa av ein dansk luthersk prest eller ein annan velutdana danske med heller ojamne hebraiskkunnskapar men desto betre kjennskap til datidas kristne syn på jødedommen. Mange av detaljane er presise — slik som omsettinga av dei tretten aspekta, medan andre av dem er mykje overdrevne eller förvridd av polemiske grunnar — den opprinnelige författaren sine sterkt anti-jødiske haldningar, som er typiske för mange av dei lutherske teologane på den tida med sin ofte meir eller mindre antisemittiske erstatningsteologi, skin tydelig gjenom mange stader.   Les meir …
Lulesamisk (julevsámegiella) er eit samisk språk som ligg geografisk og språklig mellom nordsamisk i nordaust og pitesamisk i sørvest. Språket blir tradisjonelt tala blant lulesamar i Nord-Salten (særlig Sørfold, Hamarøy og Tysfjord kommunar) i Nordland fylke så vel som i sørlige Gällivare, i Jokkmokk og i deler av Arjeplog kommunar i Norrbottens län. Tysfjord kommune (Divtasvuona suohkan), som utgjer kjerneområdet för lulesamisk språk i Norge, vart innlemma i Sametingets språkforvaltningsområde den 1. januar 2006, og lulesamisk og norsk er likestilte språk i kommunen.   Les meir …
Olav Jakobsen Høyem (18301899), mest kjent som O.J. Høyem, var ein lærar, telegrafist, seddeltrykkingsinspektør og lingvist frå Byneset ved Trondheim i Sør-Trøndelag. Far hans var Jakob Høyem og mor hans var Karen Olsdatter Prestegaard Høyem. Som lingvist kjempa han, som den yngre bror sin, Ivar J. Høyem òg, för ein nynorsk skriftnormal som låg nærmare trøndsk enn Ivar Aasen sin skriftnormal gjorde.   Les meir …
C04018 Snaaasen gaerjagaaetie.jpg
Sørsamisk er eit samisk språk med tre nolevande hovuddialektar som blir snakka blant sørsamar. Det tradisjonelle utbredelsesområdet til sørsamisk er sørom Korgen i Norge og Umeälven i Sverige. Hovuddialektane av sørsamisk er vefsnsamisk (i Sverige: vilhelminasamiska), jamtlandssamisk og rørossamisk (i Sverige: härjedalssamiska eller sydlig jämtlandssamiska). Umesamisk blir òg ofte rekna til sørsamisk, men ligg med sin kombinasjon av omlyd og stadieveksling nært opp til pitesamisk. I Norge blir samiske stadnamn i det tradisjonelt umesamiske området offisielt normert til sørsamisk.   Les meir …

Personar

Cristiano Giuseppe Lidarti (17301793), òg kjent som Christian Joseph Lidarti, var ein austerriksk komponist av italiensk opphav som i vår tid særlig er kjent för det hebraiske oratoriet Ester. Christiano Giuseppe Lidarti vart fødd den 23. februar 1730. Han gikk på skule ved cisterciensarklosteret i Klagenfurt og studerte vidare ved jesuittseminariet i Leoben.   Les meir …
Gurū Tēgh Bahādur djī (1. april 162111. november 1675) var den niande av de ti sikh-gurūane og vart gurū den 20. mars 1665 som etterfølgjar etter grandnevøen sin, gurū Hari Krisjan. Före gurū Tēgh Bahādur dødde, utpekte han sonen sin Gōbindh Rāi — som seinare fikk namnet gurū Gōbindh Singh — som den tiande (og, som det skulle vise seg, siste) av sikh-gurūane i menneskelig form.   Les meir …
Ivar J. Høyem (18431896) var ein lærar og sokneprest frå Byneset ved Trondheim i Sør-Trøndelag. Frå 1871 arbeidde han som lærar i Trondheim, og han fikk Cand.Theol.-graden i 1876. Han gav ut to nynorske grammatikkar i 1880: Norsk mållære og Ei lita mållære. Som den eldre bror sin, han Olav Jakobsen Høyem, kjempa han för ein nynorsk skriftnormal som låg vesentlig nærmare trønder enn kva Ivar Aasen sin skriftnormal gjorde. I 1883 vart han sokneprest i Bremanger prestgjeld.   Les meir …

Personlige verkty