Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 119 artiklar og 6 043 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


tid • stad • skulefag • ymse


<< april >>
søn mån tis ons tor fre lau
12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930
2014

I dag er det onsdag den 16. april 2014. Den 16. april markerer primstaven at Magnús orkneyjajarl vart norsk helgen i 1150.  I jødedommen er det 2. dag av pesaḥ (páscua de las cenceñas).  


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 46843 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 28383 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 16123 g.)
  4. Jødedom (vist 14182 g.)
  5. Pitesamisk (vist 13199 g.)
  6. Islām (vist 8247 g.)
  7. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 7404 g.)
  8. Romsdaling (vist 6143 g.)
  9. Rein (vist 6072 g.)
  10. Geitbåt (vist 6062 g.)
  11. Det osmanske riket (vist 5849 g.)
  12. Hoggorm (vist 5313 g.)
  13. Glückstadt (vist 5199 g.)
  14. Trondheim kommune (vist 5103 g.)
  15. Langholmen (Aure kommune) (vist 4683 g.)
  16. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 4620 g.)
  17. David Aaron de Sola (vist 4618 g.)
  18. Albrecht Dürer (vist 4531 g.)
  19. Fuglsnes (vist 4453 g.)
  20. Rev (vist 4446 g.)
  21. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 4355 g.)
  22. Island (vist 4331 g.)
  23. Harar (vist 4257 g.)
  24. Sikhisme (vist 4227 g.)
  25. Stavkirkje (vist 4201 g.)
  26. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4166 g.)
  27. Buddhisme (vist 4097 g.)
  28. Herjeådalen (vist 3910 g.)
  29. Ḥasidisk jødedom (vist 3861 g.)
  30. Jødar (vist 3860 g.)
  31. Austrått (vist 3681 g.)
  32. Baruch Spinoza (vist 3628 g.)
  33. Bhangṛā (vist 3612 g.)
  34. Sau (vist 3602 g.)
  35. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3420 g.)
  36. Esnoga (vist 3343 g.)
  37. Gaupe (vist 3293 g.)
  38. Gurmukhī (vist 3278 g.)
  39. Ḥanukká (vist 3242 g.)
  40. Tenákh (vist 3166 g.)
  41. Honing (vist 3126 g.)
  42. Kleppfisk (vist 3115 g.)
  43. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3115 g.)
  44. Samar (vist 3070 g.)
  45. Soay-sau (vist 3038 g.)
  46. Der Türkische Tempel (vist 2976 g.)
  47. Harr (vist 2914 g.)
  48. Ishac Aboab da Fonseca (vist 2912 g.)
  49. Ovadia Yosef (vist 2898 g.)
  50. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 2864 g.)
  51. Midt-Norge (vist 2844 g.)
  52. Grå trøndersau (vist 2822 g.)
  53. Birkàt hammazón (vist 2796 g.)
  54. Pipeharar (vist 2788 g.)
  55. Pitesamar (vist 2788 g.)
  56. Hinduisme (vist 2787 g.)
  57. Nordmør (vist 2768 g.)
  58. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 2762 g.)
  59. Sefardím (vist 2693 g.)
  60. Pesaḥ (vist 2688 g.)
  61. Skogssamar (vist 2672 g.)
  62. Gurū Nānak Dēv (vist 2648 g.)
  63. Krystallsoda (vist 2629 g.)
  64. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 2616 g.)
  65. Garnbinding (vist 2614 g.)
  66. Bryggje (vist 2608 g.)
  67. Runebomme (vist 2601 g.)
  68. Lungeemfysem (vist 2589 g.)
  69. Oktant (vist 2566 g.)
  70. Tefillín (vist 2548 g.)
  71. Tallét (vist 2511 g.)
  72. Thomas Tellefsen (vist 2508 g.)
  73. Ekhá (vist 2488 g.)
  74. Sefer (vist 2457 g.)
  75. Jødisk mat (vist 2414 g.)
  76. Barokkomponistar (vist 2389 g.)
  77. Nymaurisk arkitektur (vist 2387 g.)
  78. Hebraisk (vist 2315 g.)
  79. Etróg (vist 2295 g.)
  80. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 2288 g.)
  81. Aḥmadiyyā (vist 2269 g.)
  82. Indisk mat (vist 2249 g.)
  83. Reinost (vist 2239 g.)
  84. Norge (vist 2235 g.)
  85. Cochinilla (vist 2233 g.)
  86. Megillàt Estér (vist 2226 g.)
  87. Blokkbær (vist 2224 g.)
  88. Portugisarjødiske tengamím (vist 2220 g.)
  89. Lysing (vist 2188 g.)
  90. Edøy gamle kirkje (vist 2187 g.)
  91. Jul (vist 2184 g.)
  92. Sjabungót (vist 2173 g.)
  93. Georg Friedrich Händel (vist 2154 g.)
  94. Draft (vist 2119 g.)
  95. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 2115 g.)
  96. Afroasiatiske språk (vist 2113 g.)
  97. David Nieto (vist 2104 g.)
  98. Jødisk förnyelse (vist 2078 g.)
  99. Israel (vist 2065 g.)
  100. Borecas (vist 2054 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Tz 019 Ki eshmera shabat.png
Sjabbát (hebr. שַׁבָּת šabbāt) eller sabbat (gjenom gresk σαββάτων), òg kalla sabbá (frå eldre sefardisk hebraisk uttale [sa'ba:ð]) og sjabbes (frå jid. שַׁבּת, shabbes), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske vekkå. Sjabbáten, som begynner ved solnergangfredagskvelden og varer til etter solnergang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I det her tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matretter, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnergang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.   Les meir …
Mech 06.jpg
Pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi), eng. Peary Caribou, er den minste underarten av dei nordamerikanske karibuane og lever på dei høgarktiske øyane lengst nord i Nunavut og Northwest Territories. Pearykaribuen er den minste av dei nordamerikanske reinane: Vaksne simlor har ei snittvekt på 60 kg og snittlengd på 1,4 m, og vaksne oksar har ei snittvekt på 110 kg og snittlengd på 1,7 m. Pelsen er på lag skifergrå om somrane og nærmast kvit om vinteren. Karakteristiske drag som dei deler med svalbardreinen er den korte mulen og dei korte føterne. I 1961 fanst det over 40 000 pearykaribuar, men i 2009 var bestanden nere i kring 700 dyr. Hovudgrunnen til den dramatiske nergangen er trulig dei milde vintrane med mykje smelting og frysing, slik at beita låser seg.   Les meir …
Tz 041a Bircat cohanim.png
Birkàt sjalóm er den tredje og siste berakháen i berakhót aḥaronót og den siste berakháen i heile ngamidáen (den ståande bøna). Nesiàt kappájim er den formelle framseiinga av Birkàt kohaním i esnogaen. Sim sjalóm (hebr. שִׂים שָׁלוֹם, ‘gjev fred’ (ordrett: ‘sett fred’) er den andre halvdelen av birkàt kóhaním i den formelle gudstjenesta.   Les meir …
Edeyfjorden (NASA WW) med namn.png
Edøyfjorden er den delen av Trondheimsleia som ligg mellom Tustna, Solskjelsøya, Stabblandet, Ertvågsøya, Grisvågøya og Lesundøya mot fastlandet og Edøya og dei andre øyane og holmane innom Smøla mot havet.   Les meir …

Religion og livssyn

RabbiJackieTabick.jpg
Jacqueline («Jackie») Tabick (f. 1949) er rabbinar i North West Surrey Synagogue i England, som er tilknytt Movement for Reform Judaism. Jacqueline [?] vart fødd i Dublin i Irland i 1949, men budde i England det meste av barndommen. Etter å ha lese mellomalderhistorie för graden sin ved Kings College London, begynte ho å studere ved Leo Baeck College. Ho vart ordinert derifrå som den første kvinnelige rabbinaren i Storbritannia i 1975.   Les meir …
Gurū Tēgh Bahādur djī (1. april 162111. november 1675) var den niande av de ti sikh-gurūane og vart gurū den 20. mars 1665 som etterfølgjar etter grandnevøen sin, gurū Hari Krisjan. Före gurū Tēgh Bahādur dødde, utpekte han sonen sin Gōbindh Rāi — som seinare fikk namnet gurū Gōbindh Singh — som den tiande (og, som det skulle vise seg, siste) av sikh-gurūane i menneskelig form.   Les meir …
Bahá’u’lláh (f. 12. november 1817; d. 29. mai 1892) var grunnleggaren av bahá’ítrua. Det opprinnelige namnet hans var Mirza Husayn-Ali Núri, men han tok det arabiske namnet Bahá’u’lláh som betyder ‘Guds herligheit’. I bahá’ítrua blir Bahá’u’lláh rekna för å vara Guds bodberar för menneska i dag. Mirza Husayn-Ali Núri var fødd i Tehrān (Teheran) i Iran. Han var ein tilhengar av Báben, som grunnla religionen babisme. Ei av læresetningane i religionen var at «han som Gud skal vise fram» skal föreine alle menneske og religionar. I 1863 i Bagdad openberra Bahá’u’lláh seg som den utvelte, som babismen, og etter hans syn alle andre tidligare religionar, hade lova. Han skreiv brev til kongar og presidentar og förmana dem om å legge bort konfliktar og oeinigheit og minske skattebyrda för dei fattige. Han bad dem komma ihop til ein stor konferanse för å legge grunnlaget for «den störste freden».   Les meir …
Ahmadiyya mosque Oslo.jpg
Aḥmadiyyā (urdū احمدیہ‎ [aḥmadiyyā]) er den religiøse rørsla som vart starta av Mirza Ghulam Aḥmad frå Qadian i Pandjāb i India. Mirza Ghulam Aḥmad var ein muslim som hevda å ha oppfylt kristne og islamske profeti og som erklærte seg för å vara mudjaddiden (reformatoren) av islām för den moderne tida. Aḥmadiyyāene reknar seg som muslimar, og Mirza Ghulam Aḥmad kalla rørsla si Aḥmadiyyā muslim djamāt (samfunn) og såg ho som ei revitalisering av, heller enn ei erstatning för, islām.   Les meir …
1967KvernesStaveChurch.JPG
Kvernes stavkirkjeKvernes i Averøy kommuneNordmør er ei stavkirkje av møretypen med mellomstavar i ytterveggene og tverrgåande bjelkar. Ein trur at kirkja kan ha vorte bygd sist på 1300-talet. Karakteristisk för den her kirkja og Rødven stavkirkje er dei utvendige skordone. Kirkja vart omfattande ombygd blant anna med lafta kor i 1633. I 1776 vart kirkja ombygd att, og i 1810 vart det påsett ein takryttar.   Les meir …

Biologi

Bieszczady Flora.jpg
Blåbær (Vaccinium myrtillus) er ein dvergbusk som tilhører lyngfamilien. Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantote greiner som blir brunaktige og vedote etterkvart, med tynne, elliptiske, takkote, lysegrøne blad som blir felt om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlige, krukkeforma blomstrar. Dei her blomstrane utviklar seg vidare til saftige bær som varierer i farge frå mörkeblåe til svarte bær på den eine sida til kvitaktig blåe bær på den andre. Bæra er tradisjonelt ettertrakta til safting og sylting, og ho var ei viktig råvare i matauken i Skandinavia i tidligare tider. Næringsverdien var lenge rekna som moderat, men nyare forsking har vist at bæra er svært rik på antioksidantar.   Les meir …
Cochineal drawing.jpg
Cochinilla (Dactylopius cocchus) (sp.), òg skreve cochenille (fra.) og koskenille, er ei skjoldlus frå México, Mellom-Amerika og tropiske og subtropiske deler av Sør-Amerika som lever på kaktusar i Opuntia-familien. Kroppen og egga av cochinilla-lusa blir tørka og oppmolne til fargestoffet karmin — ein varig raudfarge som blant anna blir bruka i kunstmåling, tekstilfarging og sminke. Karmin (E120) blir bruka i matproduksjon òg, men sidan råvara er eit insekt, blir karmin generelt rekna som olovlig/oetande i jødedommen og i deler av islām så vel som blant vegetarianarar og veganar. Karmin kan i sjeldne fall gje alvorlige allergiske reaksjonar.   Les meir …
C04364 jamtget.jpg
Jamtgeit (sv. jämtget) er ein gammel geitrase frå Jamtland og Herjedalen. Jamtgeita er den minste skandinaviske geitrasen. På let er jamtgeita oftast kvit; gjerne med mörk ryggål og mörk maske og føter. Dei kan òg vara brokote eller brun/viltfarga. Både geiterne og bukkane har oftast horn. Rasen er utryddingstruga. I 2007 var det registrert 387 jamtgeiter i genbanken.   Les meir …
Headwaters of the Garbh Uisge. - geograph.org.uk - 50951.jpg
Reindrifta i Skottland vart igangsett i 1952 av reinsamen Mikel Utsi (òg skreve Mikkel Utsi; d. 1979) frå Jokkmokk og kona hans, den USA-fødde antropologen Ethel John Lindgren (d. 23. mars 1988). Dei to var på bryllaupsreise til Aviemore våren 1947, og Mikel la merke til at landskapet minte om reinbeita i Lappland. I 1949 etablerte Mikel og Ethel rådgjevings- og forskingsrådet the Reindeer Council of the United Kingdom, og ei stund etter etablerte dei the Reindeer Company Limited — begge med adresse i Cambridge. I 1952 fikk dei importert dei første reinane — alle kom frå flokken hans Mikel i Jokkmokk, og dei fikk i første omgang eit 300 acres (ca 1200 mål) inngjerda område til beite.   Les meir …
11110cr skahppo.jpg
Reinost (nyn./bm.; bm./sv. renost; sørsam. bovtsenvuasta; pites. buhttsuvuässtá -st-; lules. boahttsuvuosstá -st-) er ein ost som tradisjonelt er basert på reinmjølk sprengt med det mörke feittet kring tarmane på ferskvassfisken harr (Thymallus thymallus). Osten blir gjerne forma til flatvordne, runde ostar i kring 10–25 cm vide og 3–5 cm djupe ostformer av fletta/sydde rottæger (sørsam. deajvoe, pites. dæjjvo -jv-, lules. dæjvvo -jv-) eller utskore tre (sørsam. skaahpoe, skaahpa; pites./lules. skáhppo -hp-) og tørka. Reinosten blir tradisjonelt blant anna skava tynt og bruka som ost i kaffen.   Les meir …

Kystkultur

MB «Vega» var ein rutebåt som vart dreven av Albert Dahle (1898–1994) frå Ytre Breivika under Leirå på Tustna og som gikk i rute mellom Kristiansund og både yttersida og innersida av Tustna frå han vart kjøpt i 1947 eller 1948 og heilt fram til ferjeruta Kristiansund–Tømmervåg vart sett i drift i 1960. Albert Dahle og far hans, Edvard E. Dahle (1869–1939), begynte med privat rutebåt mellom Kristiansund og yttersida av Tustna med MB «Fram» i 1938. Albert Dahle fortsette drifta da far hans dødde og dreiv ruta gjenom krigen og fram til han kjøpte ny båt. I 1947 eller 1948 kjøpte Albert Dahle MB «Vega» av Knut Eide, som hade dreve rutekjøring med båten ein stad i Moldedistriktet.   Les meir …
Ei nautisk mil (= 1 bogaminutt), forkorta nm, tidligare òg kalla kvartmil, er eit lengdemål som blir bruka til sjøs, i lufta og i meteorologi. Ei nautisk mil er 1 852 meter, som òg er omtrentlig lengd på eit breiddeminutt.Ei nautisk mil blir underdelt i ti kabellengder på 185,2 meter. I tidligare tider svara ei nautisk mil, òg kalla kvartmil, til ¼ sjømil.   Les meir …
Peder Clauſſøn (Friis): «Beſkriffuelſe. Om Siøfinnerne i beſynderlighed.»
  Siøfinnerne boe altid ved Fiørde / der ſom Fyrreſkouff oc Granneskouff nock ere / paa det de kunde hafue Brænde / Ved oc Tømmer til at bygge Skib aff / oc boe de udi ſmaa Huſe oc Hytter / huilcke halff parten ere i Jorden / dog ſomme hafue ſkiøne Huus oc Stufuer / oc naar de hafue udhugget Skoufuene paa et ſted / ſaa drage de fra deris Hus / oc til en anden Fiord / ſom ſkouff er / oc boe der / oc gifue til Kongen en liden rettighed om Aaret for ſamme Skoufue oc Vaaning / oc de bevare ſig intet met Jorden at forarbeide / derfor ſkeer det ſommeſteds ſønder i Nordland / at der ſom Finden drager fra / oc hafuer affhugget Skoufuen / der drage Norsk Folck til igien / oc pløye oc ſaae / oc giøre der ſkiønne Jorder aff. De hafue ſynderlig gaffn aff deris Skibbygning / fordi de ere gode Tømmermænd / oc bygge alle Nordfar Jacter oc Skibe hiemme hos dennem ſielfue ...   Les meir …
Chapman 1768 Schooner.jpg
Ein skonnert er eit sneiseglrigga seglskip med minst to mastrer. De tomastra skonnertane skil seg ut frå galeasar ved å ha stormastra som aktermaster. Skonnerten som skipstype vart utvikla på 1600-talet. De to- og tremastra skonnertane skil seg ut frå briggar og barkskip ved at stormastra primært er sneiseglrigga. Skonnerten kan seiast å representere overgangen frå råsegl til gaffelsegl.   Les meir …
Segleaattring1.jpg
Sunnmørsbåt er fellesnemninga för den gamle bruksbåten på Sunnmør og tildels Romsdal. Som havbåt var han i bruk fram til kring 1880. Mindre båtar vart bygd inn på 1900-talet. Sunnmørsbåtane er klinkbygd og har både årar og segl. De er særlig kjennetekna av skroget, som er snidbetna, og lårseglet. De eldste fysiske spora etter sunnmørsbåten har vore å finne på gamle hus – på naust, lødor og andre uthus. Båtmaterialane har vorte bruka på nytt etter at båten ikkje lenger kunne brukast på sjyen. Rekonstruksjon og oppmåling av båtdeler viser lita endring i byggjemåte og skrogform fram mot de siste båtane som vart bygd. Båtbord og innved frå gamle hus har vorte bruka til å byggje oppatt båtar.   Les meir …

Musikk

Erik Almhjell (18811963) var ein notekunnig spelmann frå SunndalenNordmør. Erik heldt seg til tyskfela og la stor vekt på å förmidle tradisjonen nøyaktig heller enn å satse på moteriktig kappleiksspel. Opptaka av Erik Almhjell åleine og i fleirstemt samspel med sambygdingen Tore Hoås, så vel som notenerskriftene Erik gjorde, utgjer sentrale kjeldor för sunndalstradisjonen av folkemusikken på Nordmør. Særlig interessante er opptaka av sunndalsspringaren.   Les meir …
Ou1996 Todalen 5 (minnesmerke Halvor Orsal).jpg
Hallvard Ørsal (18761943) var ein spelmann frå Todalen i Stangvik i novarande Surnadal kommuneNordmør. Hallvard spela tyskfele de første åra, men vart rådd til å gå over til hardingfele etter at mange meinte han vart orettferdig vurdert under landskappleiken i Kristiansund i 1905. Frå 1906 til 1924 bruka han mesta berre hardingfela, men med landskappleiken i Molde i 1924 vann han premie på vanlig fele, og han spela mykje på tyskfela att de siste par tiåra av livet sitt.   Les meir …
Sagai Muittalægje.jpg
«Same soga laula» (moderne nordsamisk: «Sámi soga lávlla») er eit dikt författa av Isak Saba og først utgjeve i Sagai Muittalægje den 1. april 1906. Diktet vart tonesett av Arne Sørum og vedteke som samisk nasjonalsong i 1986. «Same soga laula» er omsett til dei fleste samiske språka.   Les meir …
«Portugisarjødisk synagogemusikk» av dr. Martin M. Rodrigues Pereira z"l
     De mange sefardiske samfunna som vart etablert i Vest-Europa og Amerika etter år 1600 fikk dei fleste skikkane og tradisjonane sine frå «modersamfunnet» sitt — den portugisarjødiske menigheita i Amsterdam. Eksempel på det er dei sefardiske samfunna i: Den Haag, Maarssen og Naarden i Nederland; Hamborg og Altona i Tyskland; London og Manchester i England; New York og Philadelphia i USA; Paramaribo i Surinam; og Curaçao, St. Thomas og mange andre plassar i Karibia.   Les meir …
Martini bologna mozart 1777.jpg
Wolfgang Amadeus Mozart (17561791) var ein klassisistisk komponist og pianist frå Austerrike. Han er kjent som vidunderbarn og komponist av mange olike musikkstykke i klassisistisk stil. Han skreiv nån av høgdepunkta innaför opera, symfoniar, instrumentkonsertar og kor-, piano- og kammermusikk. Mozart var fødd den 27. januar 1756 i Salzburg, i det sjølvstendige erkebispedømmet Salzburg, og vart døpt Johannes Chrysostomus Wolfgangus Teophilus (Gottlieb) Mozart dagen etter at han vart fødd. Mora var Anna Maria Pertl Mozart, og faren var Leopold Mozart, ein ledande europeisk musikkpedagog. Leopold tok til å undervise sonen i klaver- og seinare fiolinspel frå han viste musikalsk talent som treåring.   Les meir …

Mat

Saupsuppe eller kjernemjølkssuppe er ei skandinavisk suppe med saup (kjernemjølk) som basis. Ein lagar jamning i gryta av mjøl og mjølk. Set det over varmen, og vispar godt til det kokar opp.   Les meir …
15571 sildball.jpg
Sildball (lokal uttale sillbaill), òg kalla sildeball nån plassar, er ein matrett som hovudsaklig blir bruka kring Ytre Nordmør og Fosen, men som òg blir noko bruka elles i Midt-Norge. Hovudingrediensane i sildball er sild (fersk sild eller spekesild), potet, løk og mjøl (oftast byggmjøl). Ingrediensane blir hakka eller ihopmolne til ein tjukk farse som så blir forma til kulor med ca 5–8 cm diameter og koka — ofte i lag med kålrabi og gulrøter — til dei flyt opp.   Les meir …
8027cr sukatar.jpg
Ekte sukatar (gjenom fra. succade frå it. succada) er småe terningar av salta, gjæra og kandisert albedo av etróg (søtsitron, Citrus medica). I krigsgenerasjonen blir ofte sukat bruka som tilsetting i kringlor og julekake. I Norge blir sukatar produsert av Freia, som no blir eigd av det multinasjonale selskapet Kraft Foods. Ein billigare, men mindre velsmakande variant av sukat blir laga av graskar i staden för etróg. Det finst fleire olike hypotesar om namnet «sukat», som heter succadeengelsk, sukadenederlandsk og stundom Succade/Sukkade (men oftare Zitronat i moderne tid) på tysk. Ein hypotese er at namnet kjem frå latin succidus. Andre hypotesar er at namnet har opphav i arabisk سكر (/sukkar/, ‘sukker’). Den tredje hypotesen sett namnet i förbindelse med hebraisk סֻכָּה (/sukkā/, ‘hytte’), ettersom frukta etróg, som sukatar blir produsert frå, blir bruka under den jødiske høgtida sukkót (lauvhyttefesten).   Les meir …

Språk

Dativ er det kasuset som blir bruka i förbindelse med omsynsledd — særlig i dei indoeuropeiske språka som enno har morfologiske kasus. I mange språk har dativ teke over funksjonen til andre kasus òg — inkludert lokativ (påstadskasus), ablativ (fråstadskasus) og instrumentalis (redskapskasus). I tillegg til rein syntaktisk styring, kan dativ bli styrt av verb, preposisjonar og adjektiv.   Les meir …
Hans Ross by L Szacinski.png
Hans Ross (18331914) var ein teolog, ordboksredaktør, målmann og statsstipendiat frå Mandal. Hans Matthias Elisæus Ross vart fødd søndag den 14. april 1833 i Holum i Mandal. Han var presteson og vart student i 1849, etter å ha vore elev av blant andre lektor Ole Kristian Thistedahl ved Kristiansand katedralskole. I 1852 vart han cand.theol. Han arbeidde deretter som lærarvikar, studerte tysk i Tyskland 1856–57, engelsk i England 1859–60 og underviste i språk ved skular i Christiania. Etter sitt første møte med Ivar Aasen i 1857, fann Ross livsoppgåva si i å vidareføre og utvide Aasen sitt ordboksverk.   Les meir …
Hebraisk (frå hebraisk עִבְרִית [ʕib'ri:t]) er eit vest-semittisk språk som er nært i slekt med arameisk og arabisk. Bibelsk hebraisk er hovudspråket i Tenákh, eller den hebraiske Bibelen. Seinare utviklingsstadium inkluderer misjnaisk hebraisk og rabbinsk hebraisk. Israelsk hebraisk eller moderne hebraisk er, ved sida av arabisk, Israels offisielle språk. Hebraisk blir skreve med det hebraiske alfabetet.   Les meir …
Israel Ruong (19031986) var ein pitesamisk språkforskar, politikar og professor i samisk språk og kultur ved Uppsala universitet. Israel Ruong vart fødd i Arjeplog i 1903. Föreldra var kateketar og bufaste i Harrok ved innsjyen Labbas. Föreldra og fleire sysken omkom i spanskesjuka som ramma Arjeplog i 1920. Oppveksten i Harrok blir utførlig skildra i artikkelen «Harrok : ett samiskt nybygge i Pite Lappmark», som er utgjeven i Kultur på karrig jord : festskrift til Asbjørn Nesheim. Han tok lærarutdaning i Luleå og arbeidde som lærar ved Nomadskolan i Jukkasjärvi. Faglig sétt arbeidde Ruong elles med olike aspekt av samiske språk òg, og særlig med morfologien.   Les meir …
Kappóres (jid. כַּפָּרות), frå hebr. kapparót (כַּפָּרוֹת, ‘soningar’), er eit gammelt, omstridd soningsritual som først og fremst er vanlig i deler av asjkenazisk jødedom, særlig i ḥasidisk jødedom. Kjerna i ritualet er at ein svingar ein hane (för menn) eller ei høne (för kvinnor) tre gonger kring haudet medan ein les erklæringa: “Det her er bytet mitt, det her er erstatninga mi, det her er soninga mi. Den her hanen/høna går til dauden sin, medan eg kjem inn og går vidare til eit godt, langt liv og til fred.” Fuglen blir så tradisjonelt slakta eller gjeven til fattige. Helst skal han etast under måltidet rett före jonkipper (kippúr). Ei mildare utgåve av skikken er å bruke pengar i staden för levande dyr. Skikken har vorte sterkt fordømt av dei sentrale sefardiske autoritetane, inkludert Mosjé ben Maimón (HaRaMBaM, Moses Maimonides), Mosjé ben Naḥmán Girondi (RaMBaN, Nachmanides), Sjelomó ibn Adéret (RaSJBA) og Joséf Caro.   Les meir …
Eilif Peterssen-Arne Garborg.jpg
Midlandsnormalen er ei midlandsmål-basert normering av landsmål som vart inkludert i 1901-rettskrivinga. Midlandsnormalen markerte eit tydelig brott med den meir vestlandske Aasen-linja. Blant dei mest kjennspake trekka ved midlandsnormalen kan nemnast kløyvd infinitiv, i-mål og eigne fleirtalsendingar för svake hokjønsord. Det er mykje bruk av dei høge vokalane i og u i endingane, og den stumme t-en i bestemt form av nøytrumsord blir oftast ikkje notert. Den andre normeringa, den vestlandsmål-baserte hægstadnormalen, skulle vara offisiell landsmålsrettskriving i skule og administrasjon, medan midlandsnormalen var tillaten som sideform för dei skulane som företrekte det.   Les meir …

Personar

Rabbinar Amy Eilberg (f. 12. oktober 1954) vart i 1985 den første kvinna som vart ordinert som rabbinar ved Jewish Theological Seminary of America, det viktigaste rabbinske seminaret innaför masorti jødedom. Ho var den første kvinna som vart medlem av Rabbinical Assembly sin Committee on Jewish Law and Standards i 1986. Fram til 2004 hade JTS ordinert over 150 kvinnelige rabbinarar og Ziegler School of Rabbinic Studies hade ordinert kring 30.   Les meir …
Cicignon.jpg
Johan Caspar de Cicignon (f.ca 1625 i Oberwampach i Luxembourg, d. 1696) var ein dansk-norsk general, ingeniør og byplanleggar. Han var av adelig byrd. I 1657 vart Cicignon dansk offiser. I 1660-åra vart han utnemnt til kommandant ved Bergenhus festning. Seinare kom han over i stridande tjeneste. Han laut tola kritikk for svak taktisk ledelse etter eit slag ved Lund i Skåne i desember 1676 og vart etter eige ønskje stasjonert i Fredrikstad. Her gikk han med iver og dyktigheit inn for å utvikle festningsanlegga og skaffa seg etter kvart ry som ingeniør og byplanleggar. I 1681 vart Cicignon sendt til Trondhjem for å lede attoppbygginga av byen etter bybrannen.   Les meir …
Marcus Melchior (18971969) var ein rabbinar frå København som blant anna er kjent som fungerande overrabbinar i Danmark under berginga av dei danske jødane i 1943. Marcus Melchior kom frå ein framtredande jødisk familie i Danmark. Etter nån få år som rabbinar i Tyskland, vart han rabbinar för Det mosaiske Troessamfund i København i 1934.   Les meir …

Personlige verkty