Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 128 artiklar og 6 062 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


<< januar >>
søn mån tis ons tor fre lau
123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
2015

I dag er det søndag den 25. januar 2015. Den 25. januar er det pålsmess, nån plassar kalla Pål skyttar eller Pål med bogan, etter primstaven.  


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 68650 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 44820 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 25371 g.)
  4. Jødedom (vist 19929 g.)
  5. Pitesamisk (vist 18325 g.)
  6. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 12954 g.)
  7. Islām (vist 11665 g.)
  8. Rein (vist 8846 g.)
  9. Det osmanske riket (vist 8237 g.)
  10. Geitbåt (vist 8211 g.)
  11. Glückstadt (vist 8071 g.)
  12. Romsdaling (vist 8045 g.)
  13. Albrecht Dürer (vist 7946 g.)
  14. David Aaron de Sola (vist 7809 g.)
  15. Baruch Spinoza (vist 7345 g.)
  16. Fuglsnes (vist 7292 g.)
  17. Island (vist 6942 g.)
  18. Hoggorm (vist 6475 g.)
  19. Langholmen (Aure kommune) (vist 6037 g.)
  20. Trondheim kommune (vist 5935 g.)
  21. Austrått (vist 5931 g.)
  22. Herjeådalen (vist 5848 g.)
  23. Rev (vist 5786 g.)
  24. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 5730 g.)
  25. Ishac Aboab da Fonseca (vist 5513 g.)
  26. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 5365 g.)
  27. Der Türkische Tempel (vist 5314 g.)
  28. Bhangṛā (vist 5025 g.)
  29. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4975 g.)
  30. Ḥasidisk jødedom (vist 4966 g.)
  31. Sikhisme (vist 4949 g.)
  32. Stavkirkje (vist 4899 g.)
  33. Jødar (vist 4898 g.)
  34. Buddhisme (vist 4892 g.)
  35. Harar (vist 4868 g.)
  36. Sau (vist 4388 g.)
  37. Gurmukhī (vist 4132 g.)
  38. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 4127 g.)
  39. Ekhá (vist 4081 g.)
  40. Kleppfisk (vist 4053 g.)
  41. Esnoga (vist 4008 g.)
  42. Soay-sau (vist 4006 g.)
  43. Ovadia Yosef (vist 3987 g.)
  44. Ḥanukká (vist 3943 g.)
  45. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3908 g.)
  46. Gaupe (vist 3905 g.)
  47. Barokkomponistar (vist 3878 g.)
  48. Lysing (vist 3841 g.)
  49. Afroasiatiske språk (vist 3800 g.)
  50. Birkàt hammazón (vist 3754 g.)
  51. Nordmør (vist 3733 g.)
  52. Oktant (vist 3725 g.)
  53. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3687 g.)
  54. Harr (vist 3651 g.)
  55. Honing (vist 3647 g.)
  56. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 3558 g.)
  57. Tenákh (vist 3547 g.)
  58. Pesaḥ (vist 3522 g.)
  59. Samar (vist 3489 g.)
  60. Midt-Norge (vist 3447 g.)
  61. Grå trøndersau (vist 3390 g.)
  62. Hinduisme (vist 3389 g.)
  63. Pitesamar (vist 3323 g.)
  64. Gurū Nānak Dēv (vist 3282 g.)
  65. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 3268 g.)
  66. Runebomme (vist 3248 g.)
  67. Skogssamar (vist 3200 g.)
  68. Bryggje (vist 3191 g.)
  69. Pipeharar (vist 3160 g.)
  70. Garnbinding (vist 3159 g.)
  71. Lungeemfysem (vist 3143 g.)
  72. Barokkfiolin (vist 3100 g.)
  73. Sefardím (vist 3083 g.)
  74. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 3078 g.)
  75. Jul (vist 3071 g.)
  76. Krystallsoda (vist 3066 g.)
  77. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 3040 g.)
  78. Aryeh Kaplan (vist 3015 g.)
  79. Aḥmadiyyā (vist 3015 g.)
  80. Israel (vist 2940 g.)
  81. Tefillín (vist 2917 g.)
  82. Etróg (vist 2897 g.)
  83. Cochinilla (vist 2881 g.)
  84. Charles-Valentin Alkan (vist 2866 g.)
  85. Jødisk mat (vist 2862 g.)
  86. Norge (vist 2859 g.)
  87. Tallét (vist 2836 g.)
  88. Emanuel Mendez da Costa (vist 2818 g.)
  89. Megillàt Estér (vist 2816 g.)
  90. Nymaurisk arkitektur (vist 2812 g.)
  91. Hebraisk (vist 2799 g.)
  92. Blokkbær (vist 2793 g.)
  93. Lappgeit (vist 2777 g.)
  94. Thomas Tellefsen (vist 2743 g.)
  95. Sefer (vist 2736 g.)
  96. Edøy gamle kirkje (vist 2730 g.)
  97. Portugisarjødiske tengamím (vist 2727 g.)
  98. Abraham Geiger (vist 2676 g.)
  99. Jødisk förnyelse (vist 2654 g.)
  100. Georg Friedrich Händel (vist 2652 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Den første esnogaen i København veit vi ikkje så mykje om. Den første portugisarjødiske gudstjenesta vi faktisk veit om, fann stad i 1695, da Samuel Teixeira og familien hans var i København på grunn av förretningar. Det hade ikkje vorte søkt om tillatelse til å ha gudstjeneste, så Teixeira og andre portugisarjødar vart arrestert. Dei søkte da om lov til å halde gudstjenestor og fikk omgåande slikt løyve. Fastbuande portugisarjødar i København midt i 1690-åra var Jacob Abensur med familie og, frå 1692, Salvador de Palacios. I dei neste åra veit vi at Isak Granada tok borgarskap i København i 1702 og Jakob Franco i 1705. Begge var, som portugisarjødar, fritekne frå leidebrevspåbodet, så vi veit ikkje kva tid dei faktisk busette seg i byen.   Les meir …
Der Ritus der portugiesischen Synagoge. Hamburg, Oct. 1837. Ich danke Ihnen, lieber . . . ., recht herzlich für Ihre Aufforderung, meine Anwesenheit in Hamburg zur nähern Bekanntschaft mit dem portugiesischen Ritus zu benutzen. Meine Bemühung ist reichlich belohnt; ich habe es für Pflicht, Ihnen alles Interessante mitzutheilen, und Sie können es, wenn Sie wollen, weiter veröffentlichen. Denn obgleich ich diesen Bericht durchaus nicht als erschöpfend ansehen kann, so ist es doch eigentlich eine Schande, wie fremd uns in Deutschland dieser Gegenstand ist; so fremd, daß außer Hamburg, Altona und Wien; wo die portugiesischen Synagogen — oder wie sie sie nennen: Esnoga’s — haben, fast Niemand zu finden ist, der von einem Ritus, dem die Mehrzahl unserer Nation in allem Welttheilen huldigt, mehr wüßte, als höchstens, daß er Hülsenfrüchte am Pesach gestattet, die Tefilin in den Festwochen verbietet und schöne rhythmische, uns aber wenig bekannte Pijutim gibt.   Les meir …
Abigail Rebecca Samuda (f. 24. april 1810, d. 2. april 1907 i Heathcroft i London), oftast omtala som A.R. Samuda, Abigail Samuda eller berre Miss Samuda, vart fødd som eldste barnet ått Simha (Joy) de Hananel Lopes Pereira alias Aguilar og Ost- og Vestindia-handlaren Abraham de Samuda. Abigail var ein ivrig kunstmålar. Ho tala fire språk flytande og etterlet seg kring 30 manuskript med omsettingar til engelsk, inkludert dei fleste verka av Heinrich Zschokke, som ho sette særlig høgt. Ho skreiv fleire dikt som vart tonsett av Emanuel Aguilar og andre. Ho dødde den 2. april 1907 i Heathcroft i London, i huset til sin gode ven og svigerson Jose de Sola Pinto, far ått litteraturvitaren Vivian de Sola Pinto.   Les meir …
Moses Ruben Henriques 1757-1823 189.jpg
Moses Ruben Henriques (f. 21. august 1757 i København, d. 6. juni 1823 i København), òg kjent som M.R. Henriques og Mausche Ber, var ein portugisarjødisk kjøpmann frå København i Danmark som budde i Marstrand utaför Göteborg frå 1787 til 1796, da han flytta tilbake til København att. M.R. Henriques dreiv som Silke- & Klædekræmmer / siden och tyghandlare gjenom förretninga M.R. Henriques & Søn, og han var òg förstandar för Den portugisiske Nakskauer Menighed i fleire år.   Les meir …
Den portugisiske Nakskauer Menighed med Henriques-esnogaen i København i Danmark vart oppretta i eller rett före 1750 av Henriques-brørne som arvtakar etter den første esnogaen i København, som hade vore dreva av Isak Granada (d. 1731). Förstandaren kring 1784 var Abraham Henriques. Esnogaen låg da trulig i Snaregade, der Marcus Valentin, Jacob Moses Magnus, Samuel Fraenkel og Moses Bendix Schiff budde med familiane sine. Esnogaen brann ner i den store brannen i 1795. Trulig etablerte menigheita den nye esnogaen i Gammel Mønt, der förstandaren, silke- og klædekræmmer Moses Ruben Henriques budde i mange år.   Les meir …

Religion og livssyn

Picart sukka.png
Ein sukká (hebr. סֻכָּה el. סוּכָּה; pl. סֻכּוֹת el. סוּכּוֹת sukkót) eller ein cabaña (kastiljansk), ofte kalla lauvhyttenorsk, er ei hytte som blir oppsett kvart år mellom kippúr og sukkót til bruk under den jødiske haustfesten sukkót, som òg blir kalla lauvhyttefesten på norsk.   Les meir …
Karma (sanskrit: कर्म, frå rota kri, ‘å gjera’, ‘gjerning’) er eit omgrep i fleire austlige religionar. Karma er summen av alt eit individ har gjort eller gjer. Karma verkar inn på framtidige hendelsar og gjev individet ansvar för eige liv. I religionar med reinkarnasjon omfattar karma tidligare og framtidige liv òg.   Les meir …
Ali Muhammad Shirazi var den eine av dei to grunnleggarane av bahá’ítrua. Han er mest kjent under tittelen Báb, som han tok i 1844 da han förkynte misjonen sin. Han meinte at han hade to rangar, den første som ein manifestasjon av Gud som tala med Guds stemme, og den andre som eit levande menneske. Han var derför Guds port, som var kommen för å bli den nye vegen som folket kunne nå Gud med. Den her meininga var svært olik den tradisjonelle tydinga av ordet báb og blir ofte misforstått av mange som trur at han hevda at han var ein ny meklar.   Les meir …
Grameen Yunus Dec 04.jpg
Muhammad Yunus (Bengali: মুহাম্মদ ইউনুস [Muhammod Iunus]) (fødd 1940 i Chittagong) er ein muslimsk økonom frå Bangladesh. Han har utvikla omgrepet mikrokreditt — å gje småe lån för å starte opp næringsverksamheit til folk som er för fattige til å få vanlige banklån. Yunus er grunnleggaren av Grameen Bank. Banken og Yunus delte Nobels fredspris i 2006, “för arbeidet deras för å skapa økonomisk og sosial utvikling nedafrå”. Han er den tredje bengalaren som har fått ein nobelpris, etter diktaren Rabindranath Tagore og økonomen Amartya Sen.   Les meir …
Joergen Moe.jpg
Jørgen Moe (18131882) var ein norsk biskop og eventyrsamlar. Han er mest kjent för Asbjørnsen og Moe sine Norske folkeeventyr. Jørgen Engebretsen Moe vart fødd den 22. april 1813 på garden Mo i HoleRingerike. Han er mest kjent som den eine halvdelen av Asbjørnsen og Moe, namneparet som er vorte eit synonym för bokverket Norske folkeeventyr. Det var i ungdommen Moe vart kjent med Peter Christen Asbjørnsen, og de to reiste kring og skreiv ner folkeeventyr folk förtelte ått dem.   Les meir …

Biologi

25453 Empetrum nigrum.jpg
Krekling eller krækjebær (Empetrum nigrum) er ei lita, eviggrøn plante i kreklingslekta i lyngfamilien. Ho er kjent för dei blåsvarte, etande bæra sine. Planta trivst i myrområde, høgfjell og i gran- og furuskog. I Norge er arten svært utbreidd heilt opp til 1 800 moh. I Nord-Norge er bæra til krekling kjent som krøyk, krøkebær eller krykkjebær. Bæra har lite smak, men eignar seg godt til å laga saft eller gelé.   Les meir …
Tipula paludosa.jpg
Myhank (lat. Tipulidae) (nyn./bm. myhank, dial. mygghank, mehank, mohank o.a.), òg kalla stankelbein (nyn./bm. stankelbein, bm./da. stankelben) er ei gruppe store og tynne insekt med lange bein og karakteristisk lang snute. Dei er dei störste dyra i gruppa myggar og er utbreidd over store deler av verda. Dei blir rekna som ein av dei mest primitive familiane innaför tovengene, men myhankane med sine kring 10 500 skildra artar er likevel blant dei störste og mest suksessfulle delgruppone. I Norge er det kjent 93 artar.   Les meir …
0823 geiter ryddar gravfeltet v Hakadal krk.jpg
Norsk mjølkgeit (bm./nyn. n. mjølkegeit, bm. n. melkegeit, n. melkegjet; sv. norsk mjölkget; da. norsk mælkeged) er ein nyare samlerase för dei tidligare norske mjølkgeitrasane. Opphavsrasane var først og fremst telemarksgeit (finbygd, kvit, oftast kolla), dølageit, vestlandsgeit og nordlandsgeit, og i tillegg noko innslag av saanengeit. Rasane vart ikkje offisielt ihopslegen före tidlig i 1990-åra, og den norske mjølkgeita varierer enno mykje i størrelse og utsjånad. Både bukkane og geiterne kan vara horna eller kolla.   Les meir …
STN Cow.jpg
Sidot trønderfe og nordlandsfe (nyn. sidut t.; nyn./bm. sidet t., sidete t.; ofte förkorta til STN), ofte kalla rørosfe, er ein svartsidot og kollot, mellomstor storferase frå Midt- og Nord-Norge med offisielt avgrensa opphav i Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag fylke og Nordland. Det tilsvarande tradisjonelle svartsidote og kollote storfeet på Nordmør vart derimot — av amts- og fylkesadministrative grunnar? — definert inn under vestlandsk fjordfe da rasane vart definert mot slutten av 1800-talet og utover 1900-talet. I Norrland i Sverige finst òg liknande dyr, som der blir kalla fjällkor eller svensk fjällras.   Les meir …
Wisent.jpg
Ein visent (nyn./bm./sv./da.) eller europeisk bison (nyn./bm./sv.; da.: europæisk bison) (Bison bonasus) er eit oksedyr i slekta Bison og er det tyngste landdyret i Europa. Ein typisk visent blir 2,9 meter lang og innpå 2 meter høg; og vekta er inntil 900 kg. För 2 000 år sidan levde visentane i mestparten av Europa — frå England i vest til Sibir i aust, og frå Spania i sør til Sverige i nord. I Vest-Europa vart visenten utrydda på 1000-talet, anna enn i Ardennane, der han overlevde fram til 1300-talet. Den siste visenten i Transilvania dødde i 1790. I aust haurde visentane til dei polske kongane, dei litauiske storhertugane eller dei russiske tsarane etter loven.   Les meir …

Kystkultur

Arabolt.png
Arabolt, i formene Arabolten (sg.) og Araboltan (pl.) er stadnamn som blir bruka om skjer, småe holmar eller skjergruppor. Namnet er registrert to plassar i Smøla kommune og éin plass i Aure kommune, begge på Ytre Nordmøre. Arabolten sørvest om Smøla ligg i overgangen mellom Blåsværsvaet og dei oreine farvatna Rotværet/Rotværdraget og Sandskjera. Han er ein langsmal holme med ei NO/SV-lengd på opp mot 200 m og breidd på kring 60 m. Nærme den butte nordaust-enden er det ein rundvorden haug på 13 m, og sørvest-enden går ut i ein spiss. Nørdre og Søre Arabolten i Breisvaet markerer, i hop med Trettholmen, grensa mellom det trygge svaet i aust og dei oreine farvatna kring Langlåtan og Kråkværet i sør og sørvest. Nørdre Arabolten er ein rundvorden holme med ein diameter på kring 30–40 m. Søre Arabolten er flatvorden og avlang med rett nordside og runda sørside; han har ei aust-vest-lengd på i overkant av 100 m og ei nord-sør-breidd på i underkant av 50 m. Araboltan ved Golma, òg registrert med namneformene Hareboltane og Havboltane, avgrensar det oreine farvatnet mellom leida sørom Langholmen i nord og Møyslåttsvaet og leida sørom Møyslåtten mot Linvågen i sør. Araboltan består av relativt mange skjer med variabel form.   Les meir …
Jacobstaff.JPG
Ein jakobsstav (vanlig namn i förbindelse med navigasjon) eller ein radius astronomicus (som måleinstrument i förbindelse med astronomi) er eit enkelt måleinstrument som blir bruka til å måle vinkelavstanden mellom to objekt. I förbindelse med navigasjon galdt dét i all hovudsak måling av høgda til sola eller polarstjerna over horisonten. Andre namn på jakobsstaven inkluderer gradboga og baculus Jacob. Den opprinnelige jakobsstaven vart utvikla som ein enkel redskap med éin tverrstav på 1300-talet og vart bruka til å gjera astronomiske målingar. Jakobsstaven vart først skildra av den jødiske matematikaren, astronomen og filosofen Leví ben Geresjón («Gersonides»).   Les meir …
6310 lyrodd.jpg
Ein lyrodd (norr. hlýr (‘baug’) + odd), òg kalla hyrodd i Hemne, nyrodd i Åfjorden og ljørodd ein del plassar i Nord-Norge, er eit bordkne som danar ein runda overgang mellom ripa og stamnen på geitbåtar og nordlandsbåtar. I eldre tid har lyroddar vore vanlige på fleire andre tradisjonelle båttypar i Norge òg.   Les meir …
Statsraad Lehmkuhl in Oslo 7jun2005.jpg
SS «Statsraad Lehmkuhl» er Bergen sitt skuleskip. Seglskipet vart bygd av Joh.C. Tecklenborg i Geestemünde i Bremerhaven i 1914 under namnet «Grossherzog Friedrich August» som skuleskip för den tyske handelsfloten. Etter første verdskrigen vart skipet teke av Storbritannia som krigserstatning. I 1921 vart skipet kjøpt av Norges Rederforbund på initiativ frå tidligare statsråd Kristofer Lehmkuhl. Skipet vart da oppkalla etter Lehmkuhl.   Les meir …
Segleaattring1.jpg
Sunnmørsbåt er fellesnemninga för den gamle bruksbåten på Sunnmør og tildels Romsdal. Som havbåt var han i bruk fram til kring 1880. Mindre båtar vart bygd inn på 1900-talet. Sunnmørsbåtane er klinkbygd og har både årar og segl. De er særlig kjennetekna av skroget, som er snidbetna, og lårseglet. De eldste fysiske spora etter sunnmørsbåten har vore å finne på gamle hus – på naust, lødor og andre uthus. Båtmaterialane har vorte bruka på nytt etter at båten ikkje lenger kunne brukast på sjyen. Rekonstruksjon og oppmåling av båtdeler viser lita endring i byggjemåte og skrogform fram mot de siste båtane som vart bygd. Båtbord og innved frå gamle hus har vorte bruka til å byggje oppatt båtar.   Les meir …

Musikk

Herman Fischer (f. 1. januar 1893 i Litauen; d. 2. januar 1943 i Auschwitz) var ein förretningsmann og cellist i Kristiansund. Han dreiv förretninga Beklædningsmagasinet Fix og var cellist i Kristiansund Symfoniorkester og ledar av orkesteret.   Les meir …
Israel Gottlieb Wernicke (1755-1836) var ein musikar, komponist og musikklærar frå Bergen som blant anna skreiv oratoria Ramdeo Rhator (eit indisk susjett) og Furius Camillus. Israel Gottlieb Wernicke vart fødd den 2. februar 1755 i Bergen som son ått den tyskfødde Johan Gottlieb Wernicke (d. 1775), organist ved Domkirkja i Bergen, og kona Justina, f. Rhode, ho òg av tysk slekt frå Rostock. Han vart dimittert frå Bergens Kathedralskole i 1771. Etter det reiste han til København og vart ein svært flink student, men musikken vart tidlig det viktigaste för honom.   Les meir …
Johan Henrich Berlin (17411807) var ein organist og produktiv klassisistisk komponist frå Trondheim. Johan Henrich Berlin vart fødd i 1741 i Trondheim som son ått Dorothea Berlin og komponisten Johan Daniel Berlin og døpt i Nidarosdomen søndag den 1. september samma året. Johan Henrich fikk musikkundervisning av far sin og fikk tidlig vikariat som organist. Han fikk stilling som organist ved Hospitalskirkja alt 17 år gammel, og i 1772 vart han tilsett ved Vår Frue kirkje.   Les meir …
Klezmermusikk (med stemt s i klezmer) er den tradisjonelle austasjkenaziske instrumentelle folkemusikken. Det finst mange olike stilar av klezmermusikk, men i hovudtrekk kan vi seie at klezmermusikken har ein kompleks tonalitet som er kjennetekna av mykje bruk av molltoneartar, kromatikk, förstørra sekundar og sterkt ekspressiv intonasjon. Rytmisk sett er klezmermusikken enklare: Mesta all klezmermusikk kan grupperast i to- og tredelt takt. Innaför todelt takt er det mykje bruk av synkopar.   Les meir …
Kr. Halse (1907) Folkemusik fra Nordmoere s. 01 (omslag).jpg
Kristian Halse (18581939) var ein lærar, kirkjesongar og tradisjonsinnsamlar frå Halsa, seinare òg busett i Todalen i Stangvik i novarande Surnadal kommune. Han er kjent för å ha samla inn folketonar frå Nordmør, blant anna etter Gråvinn (Ola Kvande). Kristian Halse var far ått læraren, författaren og spelmannen Leif Halse.   Les meir …

Mat

Cochineal drawing.jpg
Cochinilla (Dactylopius cocchus) (sp.), òg skreve cochenille (fra.) og koskenille, er ei skjoldlus frå México, Mellom-Amerika og tropiske og subtropiske deler av Sør-Amerika som lever på kaktusar i Opuntia-familien. Kroppen og egga av cochinilla-lusa blir tørka og oppmolne til fargestoffet karmin — ein varig raudfarge som blant anna blir bruka i kunstmåling, tekstilfarging og sminke. Karmin (E120) blir bruka i matproduksjon òg, men sidan råvara er eit insekt, blir karmin generelt rekna som olovlig/oetande i jødedommen og i deler av islām så vel som blant vegetarianarar og veganar. Karmin kan i sjeldne fall gje alvorlige allergiske reaksjonar.   Les meir …
7859cr pepparkakor.jpg
Pepparkakor (sv.; nyn. peparkakor, peparkaker; bm. pepperkaker; da. peberkager) er ein sort tynne, sprøde kakor som får den krydra smaken sin frå ingefær og minst eitt anna krydder, men ikkje allveg peppar. Frå tidlig på 1800-talet har pepparkakor særlig vorte assosiert med jula i Skandinavia, men dei blir etne i andre samenhengar og på andre tider av året òg. Den 9. desember er «pepparkakans dag» i Sverige. Den første dokumenterte bakinga og etinga av pepparkakor i Skandinavia fann stad seinhausten 1335, trulig på Båhus festning på den davarande grensa mellom Norge og Sverige: Reknskapa för råvareinnkjøpa til bryllaupet mellom kong Magnus Eriksson av Sverige, Norge og Skåne og Blanca av Namur opplyser tydelig at dei baka pepparkakor.   Les meir …
Økokasjrút er læra om kva mat som er lovlig og etisk å eta ut frå både halakhá og ut frå eit breidare hensyn til økologi og berekraftig utvikling. Uttrykket økokasjrút vart først teke i bruk av Renewal-rabbinaren Zalman Schachter-Shalomi.   Les meir …

Språk

Eilert Moe (18791936) var ein lærar, dialektforskar og målmann frå Rindal kommuneNordmør. Eilert Pedersen Moe vart fødd fredag 3. januar 1879 og døpt i Rindal kirkje søndag 2. februar samma året som son ått skulelærar Peder Magnussen Moe (f. 1854), som opprinnelig var frå Stjørdalen), og Marit Evensdtr., f. Onsøyen, som opprinnelig kom frå Buvika i Skaun kommune. Eilert utdana seg til lærar ved Tromsø seminar og tok deretter skulepostar i Soknedalen og Meldalen före han fikk lærarpost i Romundstad krets i Rindal kommune, der han vart varande resten av livet.   Les meir …
Johan Austboe.jpg
Johan Austbø (fødd 23. oktober 1879 i Lavik i Høyanger kommune i Ytre Sogn, død 22. desember, 1945Hokksund i Øvre Eiker kommune) var lærar, dansar, diktar, komponist, songar og målmann. Han vart utdana ved lærarseminaret på Elverum, var tilsett som lærar i Frønningen og Fresvik, og flytta seinare til Lepsøy i Os i Hordaland, före han etablerte seg i Skotselv i Buskerud fylke. Der var han lærar ved Hæreskolen og Skotselv skole i fleire tiår. Austbø spela ei sentral rolle i etableringa av Den norske folkeviseringen tidlig i 1920-åra I boka Folkedansen i 20 år 1903-1923 skildrar han ei reise til Færøyane i 1911, der ein delegasjon på 70 nordmenn reiste för å hente impulsar frå færøysk sogedans.   Les meir …
Kappóres (jid. כַּפָּרות), frå hebr. kapparót (כַּפָּרוֹת, ‘soningar’), er eit gammelt, omstridd soningsritual som først og fremst er vanlig i deler av asjkenazisk jødedom, særlig i ḥasidisk jødedom. Kjerna i ritualet er at ein svingar ein hane (för menn) eller ei høne (för kvinnor) tre gonger kring haudet medan ein les erklæringa: “Det her er bytet mitt, det her er erstatninga mi, det her er soninga mi. Den her hanen/høna går til dauden sin, medan eg kjem inn og går vidare til eit godt, langt liv og til fred.” Fuglen blir så tradisjonelt slakta eller gjeven til fattige. Helst skal han etast under måltidet rett före jonkipper (kippúr). Ei mildare utgåve av skikken er å bruke pengar i staden för levande dyr. Skikken har vorte sterkt fordømt av dei sentrale sefardiske autoritetane, inkludert Mosjé ben Maimón (HaRaMBaM, Moses Maimonides), Mosjé ben Naḥmán Girondi (RaMBaN, Nachmanides), Sjelomó ibn Adéret (RaSJBA) og Joséf Caro.   Les meir …
Eilif Peterssen-Arne Garborg.jpg
Midlandsnormalen er ei midlandsmål-basert normering av landsmål som vart inkludert i 1901-rettskrivinga. Midlandsnormalen markerte eit tydelig brott med den meir vestlandske Aasen-linja. Blant dei mest kjennspake trekka ved midlandsnormalen kan nemnast kløyvd infinitiv, i-mål og eigne fleirtalsendingar för svake hokjønsord. Det er mykje bruk av dei høge vokalane i og u i endingane, og den stumme t-en i bestemt form av nøytrumsord blir oftast ikkje notert. Den andre normeringa, den vestlandsmål-baserte hægstadnormalen, skulle vara offisiell landsmålsrettskriving i skule og administrasjon, medan midlandsnormalen var tillaten som sideform för dei skulane som företrekte det.   Les meir …
Norsk Allkunnebok er eit 10-bands nynorsk leksikon som vart utgjeve på Fonna Forlag i tida frå 1948 til 1966. I tillegg kom det ut eit eige atlasband. Redaktør för verket var Arnulv Sudmann. I redaksjonen elles satt Peder Galdal, Sivert Langholm, Kåre Tveito, Ragnar Øvrelid og Jostein Øvrelid. I alt bidrog kring 350 medarbeidarar med artiklar til allkunneboka. Norsk Allkunnebok var det første norske leksikonet som vart utgjeve med signerte artiklar, der författaren står til ansvar för opplysningane.   Les meir …
Det finst fleire olike nynorske leksikon. Det første av dem var Norsk Allkunnebok, som kom med første bandet i 19481949. Sidan siste bandet av Norsk Allkunnebok kom ut med siste heftet i 1966, kom det ikkje noko större leksikonprosjekt på nynorsk att på førti år, men sidan 2006 har det vorte meir aktivitet att.   Les meir …

Personar

Magnhild Havdal Almhjell (f. 11. juni 1894, d. 13. mai 1985) var ein folkesongar frå TingvollNordmør. Magnhild Havdal vart fødd den 11. juni 1894 i Oppigarden i Havdalen inst i Tingvoll kommune på Nordmør. Mora, Karen Havdal, dødde i 1895, berre 23 år gammel. Etter at Magnhild miste mor si, voks ho opp med besteforeldra på Havdal. Ho fikk mykje tradisjonsstoff frå morfaren, Kristoffer Knutson Havdal (18221912), og av mormora, Magnhild Eriksdotter Havdal, f. Valset (Ålvundeid) (18411942), lærte ho mange gamle tonar. Mormora vaks opp med far sin, Erik Larsson, f. Brandstad.   Les meir …
Olav Aukrust (fødd 21. januar 1883, død 3. november 1929 var ein lyrikar og diktar frå Lom kommune i Gudbrandsdalen i Oppland fylke. Han skreiv på sitt eige nynorsknære talemål. Aukrust bruka gjerne lokalområdet som inspirasjon för de nasjonalromantiske dikta sine.   Les meir …
Uriel Acosta (1585-1640) var ein portugisisk filosof av jødisk opphav. Acosta vart fødd i Oporto i Portugal i 1585 som Gabriel da Costa. Familien hans var jødisk, men hade konvertert til katolisismen. Uriel Acosta overtydde familien til å gå tilbake til jødedommen, og de måtte flytte til Amsterdam. På grunn av sin heretiske filosofi vart han (som òg Baruch Spinoza) bannlyst av den jødiske menigheita.   Les meir …

Personlige verkty