Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 119 artiklar og 6 049 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.


tid • stad • skulefag • ymse


<< september >>
søn mån tis ons tor fre lau
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930
2014

I dag er det torsdag den 18. september 2014.


Populære sidor

  1. Geirfugl (vist 56604 g.)
  2. Portugisarjødar (vist 35896 g.)
  3. Kristiansund kommune (vist 19886 g.)
  4. Jødedom (vist 17265 g.)
  5. Pitesamisk (vist 15709 g.)
  6. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 10559 g.)
  7. Islām (vist 9847 g.)
  8. Rein (vist 7580 g.)
  9. Geitbåt (vist 7359 g.)
  10. Det osmanske riket (vist 7200 g.)
  11. Romsdaling (vist 6906 g.)
  12. Glückstadt (vist 6642 g.)
  13. Albrecht Dürer (vist 6381 g.)
  14. David Aaron de Sola (vist 6069 g.)
  15. Fuglsnes (vist 6042 g.)
  16. Hoggorm (vist 5830 g.)
  17. Island (vist 5662 g.)
  18. Trondheim kommune (vist 5603 g.)
  19. Baruch Spinoza (vist 5581 g.)
  20. Langholmen (Aure kommune) (vist 5073 g.)
  21. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 5070 g.)
  22. Herjeådalen (vist 5027 g.)
  23. Rev (vist 4938 g.)
  24. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 4913 g.)
  25. Austrått (vist 4888 g.)
  26. Harar (vist 4599 g.)
  27. Stavkirkje (vist 4566 g.)
  28. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 4562 g.)
  29. Sikhisme (vist 4555 g.)
  30. Jødar (vist 4535 g.)
  31. Buddhisme (vist 4484 g.)
  32. Bhangṛā (vist 4353 g.)
  33. Ḥasidisk jødedom (vist 4323 g.)
  34. Der Türkische Tempel (vist 4184 g.)
  35. Ishac Aboab da Fonseca (vist 4167 g.)
  36. Sau (vist 4015 g.)
  37. Lysing (vist 3758 g.)
  38. Esnoga (vist 3741 g.)
  39. Gurmukhī (vist 3731 g.)
  40. Ḥanukká (vist 3632 g.)
  41. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3614 g.)
  42. Gaupe (vist 3574 g.)
  43. Soay-sau (vist 3543 g.)
  44. Kleppfisk (vist 3489 g.)
  45. Norsk-engelsk temaordliste (vist 3447 g.)
  46. Ovadia Yosef (vist 3419 g.)
  47. Ekhá (vist 3384 g.)
  48. Tenákh (vist 3318 g.)
  49. Birkàt hammazón (vist 3302 g.)
  50. Harr (vist 3296 g.)
  51. Honing (vist 3292 g.)
  52. Aasmund Olavsson Vinje: «Våren» (vist 3267 g.)
  53. Samar (vist 3260 g.)
  54. Barokkomponistar (vist 3237 g.)
  55. Nordmør (vist 3176 g.)
  56. Den helige Birgittas kapell (Tustna) (vist 3163 g.)
  57. Midt-Norge (vist 3095 g.)
  58. Hinduisme (vist 3093 g.)
  59. Grå trøndersau (vist 3080 g.)
  60. Pesaḥ (vist 3077 g.)
  61. Oktant (vist 3064 g.)
  62. Afroasiatiske språk (vist 3057 g.)
  63. Pipeharar (vist 3030 g.)
  64. Gurū Nānak Dēv (vist 3014 g.)
  65. Pitesamar (vist 2999 g.)
  66. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 2972 g.)
  67. Runebomme (vist 2963 g.)
  68. Bryggje (vist 2943 g.)
  69. Skogssamar (vist 2939 g.)
  70. Barokkfiolin (vist 2939 g.)
  71. Sefardím (vist 2907 g.)
  72. Garnbinding (vist 2900 g.)
  73. Lungeemfysem (vist 2877 g.)
  74. Krystallsoda (vist 2843 g.)
  75. Tefillín (vist 2717 g.)
  76. Aḥmadiyyā (vist 2699 g.)
  77. Thomas Tellefsen (vist 2673 g.)
  78. Jul (vist 2669 g.)
  79. Tallét (vist 2667 g.)
  80. Jødisk mat (vist 2621 g.)
  81. Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 2621 g.)
  82. Sefer (vist 2607 g.)
  83. Cochinilla (vist 2601 g.)
  84. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 2600 g.)
  85. Hebraisk (vist 2596 g.)
  86. Etróg (vist 2582 g.)
  87. Nymaurisk arkitektur (vist 2574 g.)
  88. Blokkbær (vist 2570 g.)
  89. Norge (vist 2564 g.)
  90. Israel (vist 2514 g.)
  91. Megillàt Estér (vist 2511 g.)
  92. Charles-Valentin Alkan (vist 2511 g.)
  93. Portugisarjødiske tengamím (vist 2470 g.)
  94. Aryeh Kaplan (vist 2462 g.)
  95. Edøy gamle kirkje (vist 2445 g.)
  96. Georg Friedrich Händel (vist 2445 g.)
  97. Indisk mat (vist 2419 g.)
  98. Reinost (vist 2403 g.)
  99. Draft (vist 2380 g.)
  100. Jødisk förnyelse (vist 2368 g.)


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

C01375 Numida meleagris.jpg
Perlehøns (Numididae) er ein familie av hønsfuglar som hører heime i det vestlige, sentrale og sørlige Afrika. Det finst fire slekter av perlehøns og totalt seks artar. Arten Numida meleagris (hjelmperlehøns) har vorte innført som tamfugl mange stader og finst förvilla i Frankrike så vel som i Vestindia.   Les meir …
Sika Deer, Nara Park 01.jpg
Sikahjort (Cervus nippon) er ein hjortart som hører heime i Aust-Asia. Namnet sikahjort kjem frå japansk 鹿 (shika), som betyder 'hjort'. Sikahjorten skil seg ut frå den europeiske hjorten ved at han er mindre; ved at han har smalare og meir opprett gevir; og ved at vaksne dyr beheld kalvprikkane i pelsen som vaksne. Han er nært nok i slekt med europeisk, sentralasiatisk og nordamerikansk hjort til at han kan hybridisere med dem. I nyare tid har sikahjorten vorte innført til Australia og New Zealand; til USA og Canada i Nord-Amerika; til Marokko i Nord-Afrika; og til mange land i Europa. Sikahjorten vart innført til Danmark kring 1900 og utsleppt på Svenstrup gods. I dag finst det nån få hundre förvilla sikahjortar i Danmark — først og fremst langs austkysten av Jylland.   Les meir …
Frode Fjellheim.jpg
Frode Fjellheim (fødd i Mosjøen 27. august 1959) er ein sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik), utdana ved Trøndelag Musikkonservatorium (198084) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane. Han har skreve bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Norge (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamer rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestvekka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006)   Les meir …
Tz 019 Ki eshmera shabat.png
Sjabbát (hebr. שַׁבָּת šabbāt) eller sabbat (gjenom gresk σαββάτων), òg kalla sabbá (frå eldre sefardisk hebraisk uttale [sa'ba:ð]) og sjabbes (frå jid. שַׁבּת, shabbes), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske vekkå. Sjabbáten, som begynner ved solnergangfredagskvelden og varer til etter solnergang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I det her tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matretter, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnergang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.   Les meir …
Mech 06.jpg
Pearykaribu (Rangifer tarandus pearyi), eng. Peary Caribou, er den minste underarten av dei nordamerikanske karibuane og lever på dei høgarktiske øyane lengst nord i Nunavut og Northwest Territories. Pearykaribuen er den minste av dei nordamerikanske reinane: Vaksne simlor har ei snittvekt på 60 kg og snittlengd på 1,4 m, og vaksne oksar har ei snittvekt på 110 kg og snittlengd på 1,7 m. Pelsen er på lag skifergrå om somrane og nærmast kvit om vinteren. Karakteristiske drag som dei deler med svalbardreinen er den korte mulen og dei korte føterne. I 1961 fanst det over 40 000 pearykaribuar, men i 2009 var bestanden nere i kring 700 dyr. Hovudgrunnen til den dramatiske nergangen er trulig dei milde vintrane med mykje smelting og frysing, slik at beita låser seg.   Les meir …

Religion og livssyn

Malmö synagoga.jpg
Malmö synagoga, eller Synagogen i Malmö, vart tekna av den lokale arkitekten John Smedberg og oppført og innvigd i 1903. Synagogen, som er den einaste i Malmö, er ein av dei få attvarande synagogane i Europa som er bygd i nymaurisk stil, ettersom dei fleste av dei her vart øydelagt under Krystallnatta natt til 10. november 1938. Ytterveggene i synagogen er pryda av lotusblomstrar, og talet åtte blir oppatteke i dekoren. Tempelet i Jerusalem vart helga i åtte dagar.   Les meir …
Gurū Hari Rāi dji (26. februar 163030. mai 1661) var den sjuande av dei ti sikh-gurūane og vart guru den 8. mars 1644 som etterfølgjar etter bestefar sin, gurū Hari Gōbindh dji. Före gurū Hari Rāi dji dødde, utnemnte han gurū Hari Krisjan dji, sonen sin, som den neste sikh-gurūen.   Les meir …
Ali Muhammad Shirazi var den eine av dei to grunnleggarane av bahá’ítrua. Han er mest kjent under tittelen Báb, som han tok i 1844 da han förkynte misjonen sin. Han meinte at han hade to rangar, den første som ein manifestasjon av Gud som tala med Guds stemme, og den andre som eit levande menneske. Han var derför Guds port, som var kommen för å bli den nye vegen som folket kunne nå Gud med. Den her meininga var svært olik den tradisjonelle tydinga av ordet báb og blir ofte misforstått av mange som trur at han hevda at han var ein ny meklar.   Les meir …
Ahmadiyya mosque Oslo.jpg
Aḥmadiyyā (urdū احمدیہ‎ [aḥmadiyyā]) er den religiøse rørsla som vart starta av Mirza Ghulam Aḥmad frå Qadian i Pandjāb i India. Mirza Ghulam Aḥmad var ein muslim som hevda å ha oppfylt kristne og islamske profeti og som erklærte seg för å vara mudjaddiden (reformatoren) av islām för den moderne tida. Aḥmadiyyāene reknar seg som muslimar, og Mirza Ghulam Aḥmad kalla rørsla si Aḥmadiyyā muslim djamāt (samfunn) og såg ho som ei revitalisering av, heller enn ei erstatning för, islām.   Les meir …
5515 Gol stavkirkje på Bygdøy.jpg
Gol stavkirkje er ei stavkirkje frå Gol i Hallingdal i Buskerud frå kring 1200 som no står på Norsk FolkemuseumBygdøy i Oslo. Kirkja var i vanlig bruk på Gol i fleire hundre år, men vart gradvis så nersleta og fullstappa at kirkjelyden fikk bygd ei ny. Stavkirkja skulle rivast, men vart redda av Fortidsminneforeningen og kong Oscar II, som fikk ho flytta til Bygdøy og restaurert til slik ein meinte ho hade vore före reformasjonen.   Les meir …

Biologi

F. Loyt Johnsen (f. 22. februar 1916 i Levanger kommune) var første formannen för det første sau- og geitalslaget i Norge, Nord-Trøndelag Sau- og Geitavlslag (1945–1946); og han var sekretær för Norsk sau– og geitalslag frå det vart stifta våren 1947, og generalsekretær der frå hausten 1947 til han gikk av ved pensjon 67 år gammel i 1983. Han var òg initiativtakar til Akershus og Oslo sau- og geitalslag, som vart stifta i 1950.   Les meir …
Thymallus thymallus by Christian Maier.jpg
Harr (Thymallus spp.; nyn./bm./sv. harr; nyn. horr; da. stalling; sørsam. haerrie; pites./lules. hár’re -rr-; n.sam. hárri/soavvil; enares. suávvil; fi. harjus/harri) er ein ferskvassfisk av laksfamilien som har ein karakteristisk, høg ryggfinne. Den europeiske harren (Thymallus thymallus) hører heime i den palearktiske klimasonen og er vanlig mange plassar i Nord-Europa — frå Dei britiske øyane og Frankrike i vest til dei russiske Uralfjella i aust. Han er vanlig i Nord-Norge og Norrland. Lenger sør finst han i enkelte vassdrag i Midt-Norge og på Austlandet (inkl. Glåma) så vel som i Svealand og i Götaland sørover til elva Lagan i Småland. I Skandinavia blir harren opp til kring 60 cm lang og 3,5 kilo.   Les meir …
Salvelinus alpinus (1).jpg
Røye eller røyr (Salvelinus alpinus) er ein fisk av laksfamilien. Røya er den nordligaste av laksfiskane og finst i salt- og ferskvatn kring Nordishavet og Skandinavia, og i tillegg i ferskvatn i høgfjellsområda kring Alpane og Pyrenéane. Røya er ein god matfisk og blir rekna som delikatesse i Nord-Norge. Han blir noko bruka i landbasert fiskoppdrett.   Les meir …
C07601 skuohpa.jpg
Ein skuohpá (pites./lules./n.sam.) eller guohpá (n.sam.), òg kalla barkskrape eller skavjarnnorsk, er eit U-forma jarn med egg fremst og treskaft, gjerne Y-forma, attom. Skuohpáen blir bruka til å skava bark av selje med. Seljebarken kan da kokast i vatn og brukast til barking (impregnering) av reinskinn.   Les meir …
C06623crj Gadus morhua.jpg
Torsk (Gadus morhua) er den økonomisk viktigaste fisken i torskefamilien. Han sym langs heile Norskekysten, det sørlige Barentshavet, Nordsjøen og Skagerrak. Det finst to underartar: vandrande oseanisk torsk eller norsk-arktisk torsk, gjerne kalla skrei; og meir eller mindre stadbunden kysttorsk, òg kalla modd (var. modde, møydde). Fisknamnet torsk er ei samandraging av 'törrfisk'. Det har vorte dreve torskefiske langs Norskekysten sidan steinalderen. Det er kjent at sjyfarande hade med seg tørka torsk på lange utferder, og alt i vikingtida eksporterte nordmenn den tørka fisken til Sør-Europa, særlig til Spania og Italia. Den her handelen har gått för seg i over tusen år utan avbrott og er framleis viktig. Törrfisken blir først og fremst produsert i Lofoten, der fisket etter gytemoden skrei finn stad på seinvinteren kvart år.   Les meir …

Kystkultur

Milnbrygga Kristiansund.jpg
Ei bryggje, òg kalla ei sjybu, eit sjyhus eller eit pakkhus, er ei lagerbygning i éin (vanligare to) eller fleire etasjar som ligg med ein vegg over djupt vatn så skuter kan legge til for lasting og lossing. Øvst på sjyveggen er det som regel eitt eller fleire vindhus med vindor for heising av gods mellom bryggja og skutone. Rett under vindhuset er det bryggjedörer (brýjedöre, brøggdørre) i kvar etasje der varone vart innhavt ved lossing av skuta og uthavt ved lasting.   Les meir …
Ou1978 Nordlandsmuseet Femboeringen.jpg
Ein fembørding (trulig frå norr. byrðingr) er ein open, spissgatta trebåt med segl og minst fem båtrom. Den her båttypen, som hovudsaklig er ein størrelseskategori, har tradisjonelt vorte bruka i Trøndelag og Nord-Norge. Fembørdingane blir tradisjonelt bygd enten som åfjordsbåtar eller nordlandsbåtar. Sjølv om fembørdingane har minst fem rom, og i praksis ofte minst sju eller åtte, så har dei sjeldan meir enn fem eller seks par tollepinnar — og ofte ner til tre par i storfembørdingane frå sist på 1800-talet.   Les meir …
Thymallus thymallus by Christian Maier.jpg
Harr (Thymallus spp.; nyn./bm./sv. harr; nyn. horr; da. stalling; sørsam. haerrie; pites./lules. hár’re -rr-; n.sam. hárri/soavvil; enares. suávvil; fi. harjus/harri) er ein ferskvassfisk av laksfamilien som har ein karakteristisk, høg ryggfinne. Den europeiske harren (Thymallus thymallus) hører heime i den palearktiske klimasonen og er vanlig mange plassar i Nord-Europa — frå Dei britiske øyane og Frankrike i vest til dei russiske Uralfjella i aust. Han er vanlig i Nord-Norge og Norrland. Lenger sør finst han i enkelte vassdrag i Midt-Norge og på Austlandet (inkl. Glåma) så vel som i Svealand og i Götaland sørover til elva Lagan i Småland. I Skandinavia blir harren opp til kring 60 cm lang og 3,5 kilo.   Les meir …
Seglande nordlandsbaatar.jpg
Nordlandsbåt viser til opne båtar av ymse størrelsar som tradisjonelt har vorte bygd i Nordland og Troms. Ein nordlandsbåt av ny type (etter begynnelsen av 1800-talet) har rette og høge stamnar som står mesta vinkelrett på kjølen og langt, lett, slankt skrog. Nordlandsbåtane er klinkbygde og har både årar og råsegl.   Les meir …
Skuldelev II.jpg
«Skuldelev 2» er det andre skipet som vart funne ved Skuldelevsperringa i Roskilde Fjord. Det var det lengste vikingskipet som var funne til da, sjølv om de berre kunne gjette på lengda i den tidlige fasen. Faktisk er det så langt at de først trudde at akterenden var eit anna skip, og det fikk arbeidsnamnet «Skuldelev 4». Dermed blir «Skuldelev 2» òg kalla «Skuldelev 2–4».   Les meir …

Musikk

BWV 772 measures 1-2.png
Ein invensjon er ein kort komposisjon (oftast för eit tangentinstrument) med tostemmig kontrapunkt. Dei mest kjente invensjonane er de femten invensjonane som utgjer første halvparten av J.S. Bach sine Invensjonar og sinfoniaer. Invensjonar har tradisjonelt oftast ikkje vorte oppført på konsertar, men har hovudsaklig fungert som etydar för tangentelevar og som pedagogiske øvelsar för komposisjonsstudentar. Invensjonar liknar fugar i stil, men de er generelt enklare oppbygd. De inneheld ein eksposisjon, ein lengre gjenomføringsdel og — oftast, men ikkje allveg — ein kort reprisedel. Hovudförskjellen er at invensjonar, i motsetning til fugar, ikkje inneheld comes (musikalsk svar) til det innledande temaet på dominantplanet.   Les meir …
Beethoven 3.jpg
Ludwig van Beethoven (f. ca 16. desember 1770, d. 26. mars 1827) var ein tysk komponist i overgangen mellom klassisismen og romantikken. Han er særlig kjent för dei ni symfoniane og för klaversonatane sine, men òg blant anna för dei seine strykekvartettane, som ofte går under kallenamnet «Dei galne strykekvartettane». Beethoven blir rekna som ein av dei aller störste komponistane i den europeiske klassiske musikktradisjonen gjenom tidene.   Les meir …
Salamone Rossi (ca 1570–1630) var ein jødisk italiensk fiolinist og komponist i overgangen mellom renessanse og barokk som særlig er kjent för å ha skreve nån av dei første triosonatane og för å ha skreve den første gjenomført polyfone synagogemusikken.   Les meir …
Thomas Tellefsen (1855).jpg
Thomas Tellefsen (18231874) var ein pianist og komponist frå Trondheim som blant anna er kjent för å ha skreve de to første bevarte pianokonsertane i den norske musikkhistoria. Thomas Dyke Acland Tellefsen vart fødd den 26. november 1823 i Trondheim. Han studerte med far sin, organisten Johan Christian Tellefsen og med Ole Andreas Lindeman. Thomas gav den første offentlige konserten sin i heimbyen våren 1842. Året etter reiste han til Paris, der han vart elev av Charlotte Thygeson, og seinare Friedrich Kalkbrenner. I åra 1844 til 1847 vart han periodisk undervist av Frédéric Chopin, som vart hans personlige ven òg.   Les meir …
Martini bologna mozart 1777.jpg
Wolfgang Amadeus Mozart (17561791) var ein klassisistisk komponist og pianist frå Austerrike. Han er kjent som vidunderbarn og komponist av mange olike musikkstykke i klassisistisk stil. Han skreiv nån av høgdepunkta innaför opera, symfoniar, instrumentkonsertar og kor-, piano- og kammermusikk. Mozart var fødd den 27. januar 1756 i Salzburg, i det sjølvstendige erkebispedømmet Salzburg, og vart døpt Johannes Chrysostomus Wolfgangus Teophilus (Gottlieb) Mozart dagen etter at han vart fødd. Mora var Anna Maria Pertl Mozart, og faren var Leopold Mozart, ein ledande europeisk musikkpedagog. Leopold tok til å undervise sonen i klaver- og seinare fiolinspel frå han viste musikalsk talent som treåring.   Les meir …

Mat

Bourekas.jpg
Borecas svarar til börektyrkisk og finst på menyen i mange tyrkisk-drevne gatekjøken i Norge under namnet børek. I sin typiske tyrkiske versjon er børeken ein innbakt butterdeigspai på størrelse med ein munnfull eller tre med fyll av fetaost og grønsaker — gjerne gulrøter og spinat. Sefardím i Det osmanske riket slo ihop den tyrkiske børeken og sine iberiske pastelas (òg kalla empanadas, pastillas, pastidas) til den karakteristiske osmansk-sefardiske matretten borecas.   Les meir …
Milnbrygga Kristiansund.jpg
Norsk klippfiskmuseum ligg i Kristiansund og er etablert som ein del av Nordmøre Museum. Museet held til i Milnbrygga, ei autentisk kleppfiskbryggje frå midt på 1700-talet. Museet viser kossen kleppfiskproduksjonen har gått för seg i Norge gjenom meir enn 250 år. Til bryggja hører kleppfiskberg og vaskeplass för fisk. Anlegget ligg sentralt ved hamna, midt i bybildet i Kristiansund. Kvart år blir det arrangert bacalaofestival der, der firma og kleppfiskentusiastar konkurrerer om å laga den beste bacalaoen. På norsk blir ordet bacalao bruka om ein gryterett av kleppfisk.   Les meir …
7859cr pepparkakor.jpg
Pepparkakor (sv.; nyn. peparkakor, peparkaker; bm. pepperkaker; da. peberkager) er ein sort tynne, sprøde kakor som får den krydra smaken sin frå ingefær og minst eitt anna krydder, men ikkje allveg peppar. Frå tidlig på 1800-talet har pepparkakor særlig vorte assosiert med jula i Skandinavia, men dei blir etne i andre samenhengar og på andre tider av året òg. Den 9. desember er «pepparkakans dag» i Sverige. Den første dokumenterte bakinga og etinga av pepparkakor i Skandinavia fann stad seinhausten 1335, trulig på Båhus festning på den davarande grensa mellom Norge og Sverige: Reknskapa för råvareinnkjøpa til bryllaupet mellom kong Magnus Eriksson av Sverige, Norge og Skåne og Blanca av Namur opplyser tydelig at dei baka pepparkakor.   Les meir …

Språk

Afrika spraakfamiliar.png
Afroasiatiske språk er ein språkfamilie som inneheld kring 240 språk tala av i alt kring 285 millionar menneske i Nord-Afrika, Aust-Afrika, Sahel-beltet og Sørvest-Asia. Nån lærde i mellomalderen hevda slektskap mellom to eller fleire greiner av afroasiatiske språk. Alt på 800-talet såg den hebraiske grammatikaren Yehuda ibn Quraysh frå Tiaret i Algerie ein förbindelse mellom de tamazightiske språka og semittisk — av de sistnemnte hade han godt kjennskap til arabisk, hebraisk og arameisk.   Les meir …
El Avenir.jpg
Djudeospanjol, òg skreve judeospañol, eller jødespansk er samletermar för språkformer av kastiljansk med meir eller mindre påverkning frå andre iberiske språk som portugisisk, asturiansk og katalansk som tradisjonelt blir bruka av sefardím i Nord-Afrika, på Balkan, i Tyrkia og i Israel. Djudeospanjol inneheld mange hebraiske og arameiske ord og ein del arabiske ord. I austlig jødespansk — det vil seie på Balkanhalvøya, i Tyrkia og i Israel — er det mange tyrkiske og greske lånord òg. Andre namn för djudeospanjol inkluderer djudezmo, spanyol, jaquetía/haketia (særlig i Marokko) og sidan midten av 1900-talet ofte òg ladino — ein term som tradisjonelt har ei anna tyding.   Les meir …
Eilert Moe (18791936) var ein lærar, dialektforskar og målmann frå Rindal kommuneNordmør. Eilert Pedersen Moe vart fødd fredag 3. januar 1879 og døpt i Rindal kirkje søndag 2. februar samma året som son ått skulelærar Peder Magnussen Moe (f. 1854), som opprinnelig var frå Stjørdalen), og Marit Evensdtr., f. Onsøyen, som opprinnelig kom frå Buvika i Skaun kommune. Eilert utdana seg til lærar ved Tromsø seminar og tok deretter skulepostar i Soknedalen og Meldalen före han fikk lærarpost i Romundstad krets i Rindal kommune, der han vart varande resten av livet.   Les meir …
Halász Ignácz eller Ignaz Fischer (f. 26. mai 1855 i Tés i Ungarn; d. 9. april 1901 i Budapest) var ein ungarsk-jødisk filolog som i Skandinavia særlig er kjent för arbeidet sitt med å dokumentere samiske språk. Ignaz Fischer vart fødd i Tés laurdag den 26. mai 1855. Han gikk på gymnas i Veszprim og Stuhlweissenburg og studerte så ved Universitetet i Budapest. Frå 1877 til 1892 underviste han ved overgymnaset i Stuhlweissenburg, og i 1893 vart han utnemnt til professor i ungarsk filologi ved Universitetet i Klausenburg. Mellom 1880 og 1890 sendte Det ungarske vitskapsakademiet han til Norge og Sverige för å gjera filologisk feltarbeid blant samane.   Les meir …
Just Knud Qvigstad (18531957) var rektor ved lærarhøgskulen i Tromsø, filolog, folklorist og forskar på samisk språk. Han var dessutan høgrepolitikar og statsråd for Kirkedepartementet. Enda meir oppsiktsvekkjande enn kor gammel han vart — han dødde knapt tre vekkor för 104-årsdagen sin – er det ovanlig langvarige og innhaldsrike yrkeslivet hans. Den første vitskaplige publikasjonen hans kom ut i 1881, og den siste, om samiske kjærligheitsförtelingar, vart trykt 72 år seinare, i 1953!   Les meir …
Eilif Peterssen-Arne Garborg.jpg
Midlandsnormalen er ei midlandsmål-basert normering av landsmål som vart inkludert i 1901-rettskrivinga. Midlandsnormalen markerte eit tydelig brott med den meir vestlandske Aasen-linja. Blant dei mest kjennspake trekka ved midlandsnormalen kan nemnast kløyvd infinitiv, i-mål og eigne fleirtalsendingar för svake hokjønsord. Det er mykje bruk av dei høge vokalane i og u i endingane, og den stumme t-en i bestemt form av nøytrumsord blir oftast ikkje notert. Den andre normeringa, den vestlandsmål-baserte hægstadnormalen, skulle vara offisiell landsmålsrettskriving i skule og administrasjon, medan midlandsnormalen var tillaten som sideform för dei skulane som företrekte det.   Les meir …

Personar

KJJ-outdoors-06-for-Wiki.jpg
Dr. Kattassery Joseph Yesudas (f. 10. januar 1940), mest kjent som Yesudas, er ein kjent sør-indisk songar. Yesudas er ein malayaḷisk songar og representant för den karnatiske musikken. Han vart påmeldt musikkakademiet i Thirupunithura og vann ein gullmedalje för musikk i ei lokal tevling i Fort Kochi berre sju år gammel. I karrieren sin har han sunge meir enn 30 000 songar för tusenvis av indiske filmar på mange språk — inkludert tamiḷ, kannada, gudjarati, telugu og bengali.   Les meir …
Kr. Halse (1907) Folkemusik fra Nordmoere s. 01 (omslag).jpg
Kristian Halse (18581939) var ein lærar, kirkjesongar og tradisjonsinnsamlar frå Halsa, seinare òg busett i Todalen i Stangvik i novarande Surnadal kommune. Han er kjent för å ha samla inn folketonar frå Nordmør, blant anna etter Gråvinn (Ola Kvande). Kristian Halse var far ått læraren, författaren og spelmannen Leif Halse.   Les meir …
Sigurd Einbu (18661946) (fødd Enebue), var ein norsk sjølvlært astronom frå Lesjaskog, kjent for å ha funne ein nova i stjernebildet Gemini den 12. mars i 1912. Novaen fikk namnet Nova Geminorum 2. Han skreiv etternamnet sitt Enebo i store deler av den vitskaplige karrieren sin. Sigurd Enebue vart fødd den 5. november 1866 på Lesjaskog. Han gikk på Hamar offentlige lærerskole og arbeidde som lærar i Øyer, Vågå og Sel före han vendte heim ått Dombås. Han vart tidlig interessert i astronomi, men han kunne ikkje ofre seg fullt for den astronomiske verksamheita före han vart statsstipendiat i 1908.   Les meir …

Personlige verkty