Alnakka.net:Forsida

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom bokja Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 032 artiklar og 5 775 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.

I dag er det søndag den 20. mai 2012. I jødedommen er det jom Jerusjaláim.  

Populære sidor

1. Geirfugl (vist 10752 g.)
2. Portugisarjødar (vist 8769 g.)
3. Pitesamisk (vist 7803 g.)
4. Kristiansund kommune (vist 6347 g.)
5. Romsdaling (vist 3898 g.)
6. Jødedom (vist 3503 g.)
7. Islām (vist 2938 g.)
8. Trondheim kommune (vist 2681 g.)
9. David Aaron de Sola (vist 2558 g.)
10. Hoggorm (vist 2487 g.)
11. Rev (vist 2418 g.)
12. Arnold Dalen: «Den trønderske lina i norsk målreising» (vist 2382 g.)
13. Geitbåt (vist 2206 g.)
14. Tenákh (vist 2200 g.)
15. Honing (vist 2159 g.)
16. Rein (vist 2138 g.)
17. Jødar (vist 2106 g.)
18. Harar (vist 2072 g.)
19. Sau (vist 2031 g.)
20. Pitesamisk–lulesamisk–norsk ordliste (vist 1977 g.)
21. Sikhisme (vist 1963 g.)
22. Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 1938 g.)
23. Samuel Jessurun de Mesquita (vist 1844 g.)
24. Baruch Spinoza (vist 1776 g.)
25. Harr (vist 1733 g.)
26. Pitesamar (vist 1712 g.)
27. Det osmanske riket (vist 1699 g.)
28. Esnoga (vist 1667 g.)
29. Albrecht Dürer (vist 1649 g.)
30. Synagogen i Bergstien i Oslo (vist 1636 g.)
31. Kleppfisk (vist 1622 g.)
32. Ḥasidisk jødedom (vist 1593 g.)
33. Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 1586 g.)
34. Stavkirkje (vist 1557 g.)
35. Sefardím (vist 1540 g.)
36. Langholmen (Aure kommune) (vist 1539 g.)
37. Pipeharar (vist 1511 g.)
38. Soay-sau (vist 1463 g.)
39. Gaupe (vist 1454 g.)
40. Gurū Nānak Dēv (vist 1392 g.)
41. Island (vist 1365 g.)
42. Herjeådalen (vist 1342 g.)
43. Nordmør (vist 1318 g.)
44. Pesaḥ (vist 1304 g.)
45. Tallét (vist 1300 g.)
46. Gurmukhī (vist 1292 g.)
47. Grå trøndersau (vist 1257 g.)
48. Universitetet i Nordland (vist 1235 g.)
49. Krystallsoda (vist 1228 g.)
50. Hinduisme (vist 1223 g.)
51. Nymaurisk arkitektur (vist 1222 g.)
52. Moské (vist 1188 g.)
53. Ḥanukká (vist 1183 g.)
54. Sefer (vist 1166 g.)
55. Tefillín (vist 1165 g.)
56. Indisk mat (vist 1156 g.)
57. Ishac Aboab da Fonseca (vist 1142 g.)
58. Central Jam-e-Mosque, World Islamic Mission (vist 1130 g.)
59. Runebomme (vist 1125 g.)
60. Midt-Norge (vist 1115 g.)

Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Siste

Religion og livssyn

Hebrew Union College-Jewish Institute of Religion, òg kjent som HUC eller HUC-JIR, er det eldste rabbinske seminaret i Nord- og Sør-Amerika og det viktigaste seminaret for utdaning av rabbinarar, kantorar, lærarar og menigheitsarbeidarar i progressiv jødedom. Det vart grunnlagt i 1875 under ledelse av rabbinar Isaac Mayer Wise i Cincinnati i Ohio i USA. I 1950 fikk skulen ei avdeling i New York City etter ihopslåing med Jewish Institute of Religion, og seinare vart òg andre avdelingar lagt til i Los Angeles (1954) og Jerusalem (1963).   Les meir …

Ein minbar (arab. منبر‎, minbar; pl. manābir), òg skreve mimbar, eller minber (tyrk.), òg skreve mimber, er ein prekstol som tradisjonelt finst i moskéar. Minbaren ligg normalt lengst fram i moskéen, til høgre för mihrab — nisja som viser retninga til Makkah (Mekka). Han er oftast forma som ei bratt tropp som fører opp til ei lita plattform med spisst tak der imāmen (eller ein annan ḫaṭīb — talaren under fredagsgudstjenesta eller på andre høgtidsdagar) held ḫuṭbah (preka). Ordet al-minbar ligg elles til grunn för almemmar, det vest- og sentral-asjkenaziske ordet för tebá (lesarplattform) i synagogen.   Les meir …

Jørgen Moe (1813–1882) var ein norsk biskop og eventyrsamlar. Han er mest kjent för Asbjørnsen og Moe sine Norske folkeeventyr. Jørgen Engebretsen Moe vart fødd den 22. april 1813 på garden Mo i Hole på Ringerike. Han er mest kjent som den eine halvdelen av Asbjørnsen og Moe, namneparet som er vorte eit synonym för bokverket Norske folkeeventyr. Det var i ungdommen Moe vart kjent med Peter Christen Asbjørnsen, og de to reiste kring og skreiv ner folkeeventyr folk förtelte ått dem.   Les meir …

Biologi

Cochinilla (Dactylopius cocchus) (sp.), òg skreve cochenille (fra.) og koskenille, er ei skjoldlus frå México, Mellom-Amerika og tropiske og subtropiske deler av Sør-Amerika som lever på kaktusar i Opuntia-familien. Kroppen og egga av cochinilla-lusa blir tørka og oppmolne til fargestoffet karmin — ein varig raudfarge som blant anna blir bruka i kunstmåling, tekstilfarging og sminke. Karmin (E120) blir bruka i matproduksjon òg, men sidan råvara er eit insekt, blir karmin generelt rekna som olovlig/oetande i jødedommen og i deler av islām så vel som blant vegetarianarar og veganar. Karmin kan i sjeldne fall gje alvorlige allergiske reaksjonar.   Les meir …

Islandsgeit (isl. íslenska geitin, ‘den islandske geita’) eller islandsk landnåmsgeit (isl. íslenska landnámsgeitin, ‘den islandske landnåmsgeita’) er den tradisjonelle geitrasen på Island. Ein trur at geiterne er okryssa etterkommarar etter dei geiterne som landnåmsmennerne tok med seg frå Skandinavia i vikingtida. Det finst kring 650 dyr (2012).   Les meir …

Sagelv helleristningsfelt er eit helleristningsfelt ved Sagelva i Hamarøy kommune i Nord-Salten. Feltet inneheld to konturframstilte reinar innslipt i naturlig størrelse. Begge dyra er rista inn nerom kanten på det bratte svaberget fleire meter over elva. Det finst fleire olike syn på dateringja av feltet — frå så tidlig som ca 7000 fvt. til så seint som 3000–2500 fvt. Dateringja av Sagelv helleristningsfelt er omdiskutert. Den tidligaste dateringsmodellen tek utgangspunkt i at steinalderfolket ikkje hade dei taugja ein treng for å henge nerover berget og riste inn reinsdyra, og at ristningane derför må stamme frå den tida at havet stod heilt opp hit og ein kunne riste inn direkte frå båt.   Les meir …

Sauhald er ei undergrein av husdyrbruk. Sauen er trulig eitt av dei eldste husdyra, og i Norge veit vi at det har vore dreve med sauer i alle fall sidan bronsealderen. Sauen er, som geita, god å ta seg fram i ovegsamt landskap og utnyttar utmarksbeite i skog, hei og fjell godt. Saubeite i fjordane og utover øyane på kysten har vore ein hovudgrunn til at kulturlandskapstypen lynghei har vorte så utbreidd langs norskekysten og dei nordlige delene av Dei britiske øyane.   Les meir …

Kystkultur

Arabolt, i formene Arabolten (sg.) og Araboltan (pl.) er stadnamn som blir bruka om skjer, småe holmar eller skjergruppor. Namnet er registrert to plassar i Smøla kommune og éin plass i Aure kommune, begge på Ytre Nordmøre. Arabolten sørvest om Smøla ligg i overgangen mellom Blåsværsvaet og dei oreine farvatna Rotværet/Rotværdraget og Sandskjera. Han er ein langsmal holme med ei NO/SV-lengd på opp mot 200 m og breidd på kring 60 m. Nærme den butte nordaust-enden er det ein rundvorden haug på 13 m, og sørvest-enden går ut i ein spiss. Nørdre og Søre Arabolten i Breisvaet markerer, i hop med Trettholmen, grensa mellom det trygge svaet i aust og dei oreine farvatna kring Langlåtan og Kråkværet i sør og sørvest. Nørdre Arabolten er ein rundvorden holme med ein diameter på kring 30–40 m. Søre Arabolten er flatvorden og avlang med rett nordside og runda sørside; han har ei aust-vest-lengd på i overkant av 100 m og ei nord-sør-breidd på i underkant av 50 m. Araboltan ved Golma, òg registrert med namneformene Hareboltane og Havboltane, avgrensar det oreine farvatnet mellom leida sørom Langholmen i nord og Mæyslåttsvaet og leida sørom Møyslåtten mot Linvågen i sør. Araboltan består av relativt mange skjer med variabel form.   Les meir …

Eit draft eller eit sjykart er eit kart over sjyområde med tilgrensande kyst der landdelen av kartet er lite detaljert, men med markering av landskapsformasjonar som er karakteristiske sétt frå sjyen. Eit hovudpoeng ved drafta, i tillegg til å vise konturen av land, holmar og skjer, er å oppgje detaljerte opplysningar om djupner ved full fjøro; tidligare vart djupnene oppgjevne i famner, men frå innpå 1900-talet har norske draft gradvis gått over til å vise djupner i meter.   Les meir …

Ein jakobsstav (vanlig namn i förbindelse med navigasjon) eller ein radius astronomicus (som måleinstrument i förbindelse med astronomi) er eit enkelt måleinstrument som blir bruka til å måle vinkelavstanden mellom to objekt. I förbindelse med navigasjon galdt dét i all hovudsak måling av høgda til sola eller polarstjerna over horisonten. Andre namn på jakobsstaven inkluderer gradboga og baculus Jacob. Den opprinnelige jakobsstaven vart utvikla som ein enkel redskap med éin tverrstav på 1300-talet og vart bruka til å gjera astronomiske målingar. Jakobsstaven vart først skildra av den jødiske matematikaren, astronomen og filosofen Leví ben Geresjón («Gersonides»).   Les meir …

Musikk

Ein dilrubā (pandjābī ਦਿਲਰੁਬਾ) er eit indisk strykeinstrument med 12–15 understrenger. Dilrubāen ligg mellom den mindre sārangīen og den större tāūsen i størrelse. Han blir halden på lag som ein cello, med instrumentkroppen kvilande mot venstrelåret eller mot golvet framför venstrekneet og halsen kvilande mot venstreskuldra. Ein spelar på instrumentet med ein boga som blir bruka med underhandsteknikk.   Les meir …

Hovenspringa’rn (uttale: ["hɔ:ʋenˌspɾeˌŋɑ.n]) er ein gammel sunndalsspringar som vi kjenner gjenom spelet hans Erik Almhjell. Namnet «Hovenspringa’rn» viser, som «Hovenvalsen», til garden Hoven i Sunndalen. Som i sunndalsspringarar generelt, så er taktslaga relativt jamnlange, og hovudbetoninga i dansespelet ligg på 1 og 2 heller enn på 1 og 3 som i todalspolsen. Slåtten går gjenomført i førsteposisjon i begge streva. Eit kjennspakt sunndalstrekk i Hovenspringa’rn er teknikken å dra over, som vi ser i første takta:   Les meir …

Ein invensjon er ein kort komposisjon (oftast för eit tangentinstrument) med tostemmig kontrapunkt. Dei mest kjente invensjonane er de femten invensjonane som utgjer første halvparten av J.S. Bach sine Invensjonar og sinfoniaer. Invensjonar har tradisjonelt oftast ikkje vorte oppført på konsertar, men har hovudsaklig fungert som etydar för tangentelevar og som pedagogiske øvelsar för komposisjonsstudentar. Invensjonar liknar fugar i stil, men de er generelt enklare oppbygd. De inneheld ein eksposisjon, ein lengre gjenomføringsdel og — oftast, men ikkje allveg — ein kort reprisedel. Hovudförskjellen er at invensjonar, i motsetning til fugar, ikkje inneheld comes (musikalsk svar) til det innledande temaet på dominantplanet.   Les meir …

Thomas Tellefsen (1823–1874) var ein pianist og komponist frå Trondheim som blant anna er kjent för å ha skreve de to første bevarte pianokonsertane i den norske musikkhistoria. Thomas Dyke Acland Tellefsen vart fødd den 26. november 1823 i Trondheim. Han studerte med far sin, organisten Johan Christian Tellefsen og med Ole Andreas Lindeman. Thomas gav den første offentlige konserten sin i heimbyen våren 1842. Året etter reiste han til Paris, der han vart elev av Charlotte Thygeson, og seinare Friedrich Kalkbrenner. I åra 1844 til 1847 vart han periodisk undervist av Frédéric Chopin, som vart hans personlige ven òg.   Les meir …

Mat

Blandaball (utt. ["bɽɑɲ:aˌbɑʎ:]), stundom skreve blannaball, blainnabaill o.a., er ein fiske- og potetrett frå Romsdal, Ytre Nordmør og Fosen. Hovudingrediensane i blandaballen er ferskfisk (gjerne hyse eller lyr), potet og grynmjøl og/eller kveitemjøl. Ball, og særlig blandaball, er spesielt populær mat i Kristiansund, og byen blir ofte spøkefullt kalla Baillsund.   Les meir …

Samōsā (hindī समोसा [sɐ'mo:sɑ:], marāṭhī सामोसा [sɑ:'mo:sɑ:]) er ein indisk matrett som består av trekanta, frityrsteikte porsjonspaiar med grønsaks- eller kjøttfyll, særlig med potet, løk og erter. Retten oppstod trulig i Uttar Pradesh og er no vanlig i India, Pakistan, Burma og nordetter til Uzbekistan. I tillegg kjenner vi han i andre land med indiske eller pakistanske innvandrarmiljø.   Les meir …

Språk

Afroasiatiske språk er ein språkfamilie som inneheld kring 240 språk tala av i alt kring 285 millionar menneske i Nord-Afrika, Aust-Afrika, Sahel-beltet og Sørvest-Asia. Nån lærde i mellomalderen hevda slektskap mellom to eller fleire greiner av afroasiatiske språk. Alt på 800-talet såg den hebraiske grammatikaren Yehuda ibn Quraysh frå Tiaret i Algerie ein förbindelse mellom de tamazightiske språka og semittisk — av de sistnemnte hade han godt kjennskap til arabisk, hebraisk og arameisk.   Les meir …

Pitesamisk (bidumsámegiella, lules. bihtánsámegiella, bihtámasámegiella, n.sam. biđonsámegiella), òg tildels kjent under namnet arjeplogssamiska i Sverige, er eit samisk språk med tre dokumenterte dialektar som tradisjonelt har vorte snakka av pitesamar i Sør-Salten, Rana og tilgrensande strøk i Sverige austover til Arjeplog og, i mindre grad, Arvidsjaur. Typologisk er pitesamisk nært i slekt med naboen lulesamisk i nord. Den sørlige naboen umesamisk ligg derimot nærmare sørsamisk, og ume- og sørsamisk blir oftast gruppert i lag som sørsamisk i vidare forstand. Pitesamisk blir rekna som utdødd som morsmål i Norge og er sterkt truga med berre 25–50 kjente språkbrukarar i Sverige. Utover 2000-åra har interessa för og aktiviteten kring pitesamisk begynt å ta seg opp.   Les meir …

Personar