Alnakka.net:Forsida

Frå Alnakka.net

Gå til: navigering, søk
<< mars >>
søn mån tis ons tor fre lau
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031
2015

Alnakka.net er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Sjølve ordet alnakka eller almanakk vart utbreidd i Europa gjenom boka Kitāb al-manākh, som vart författa på 1200-talet av den marokkanske matematikaren og astronomen Ibn al-Banna al-Marrakushi. Så langt har Alnakka.net 2 132 artiklar og 6 064 bilde og andre mediafiler, og fleire er på veg. Du finn tilfeldige smakebitar frå artiklane her på forsida kvar dag.

Siste

13834cr2 Joav Melchior.jpg
Joav Melchior (f. 1978) er ein norsk–israelsk, asjkenazisk-ortodoks rabbinar. Han har vore rabbinar i Det mosaiske trossamfund i Oslo sidan august 2006. Joav er son ått rabbinar Michael Melchior.   Les meir …
Trefningane den 8. og 9. april 1537 var dei siste trefningane mellom den flyktande erkebiskopen av Nidaros. Olav Engelbrektsson, og den danske militærmakta ved Norskekysten. Det er oklart om dei her trefningane fann stad i HammarsundaTustna eller i SveggesundetAverøya. Dei aller siste trefningane fann stad ute i Nordsjyen i dagane etter, den 12. og 17. april.   Les meir …
Raja Ravi Varma.jpg
Rādjā Ravi Varma (f. 29. april 1848, d. 2. oktober 1906) var ein keralsk kunstmålar. Han er særlig kjent för olike framstillingar av bildevakre indiske kvinnor og gudinnor og var trulig den som hade mest å seie för utviklinga av hinduistiske gudeframstillingar som naturlige, men perfekte menneske. Ravi Varma vart fødd som prins i Kilimanoor-slottet i Travancore. Han begynte tidlig med å tekne og måle og fikk etter kvart undervisning; først av onkelen sin, seinare av slottsmålaren i Travancore, og han meistra den sørindiske thandjorstilen. Med prøving og feiling og med hjelp frå den dansk-britiske kunstnaren Theodor Johnson, lærte han å bruke oljefargar og å måle på europeisk vis. Han vart kjent som kunstnar i 1873 da han vann førsteprisen på kunstutstillinga i Madras för «Nair Lady at her Toilet», som òg vart premiert på verdsutstillinga i Wien samma året.   Les meir …

Religion og livssyn

Mordecai Kaplan.jpg
Mordecai Kaplan (18811983), var ein asjkenazisk rabbinar og filosof og grunnleggaren av den rekonstruksjonistiske jødedommen. Mordechai Menahem Kaplan vart fødd den 11. juni 1881 i Litauen og ordinert som rabbinar ved Jewish Theological Seminary of America (JTS) i 1902. JTS var alt da tilknytt konservativ jødedom, men det var enklare da enn no for rabbinarar å flytte mellom de olike retningane av jødedommen. Såleis begynte Kaplan karrieren sin som ortodoks rabbinar i synagogen Kehillath Jeshrun i byen New York.   Les meir …
Det finst kring 20 sikh-familiar på Island. Den første var, så vidt vi veit, Manjit Singh. Han byta namn til Ari Singh ettersom ein lyt ha islandsk förenamn för å kunna bli islandsk statsborgar. Sidan 2000-åra har sikhane på Island arbeidd för å få bygd ein eigen gurduārā.   Les meir …
07Tirana Ethem beu Mosque06.jpg
Xhamia e Et’hem Beut (alb.) eller Et’hem Bey-moskéen er den viktigaste moskéen i Tirana, som er hovudstaden i Albania. Bygginga av moskéen kom i gang i 1789 under ledelse av Mulla Beu (Mullah Bey). Mulla Beu dødde i 1807, og sonen Et’hem Beu (Ethem Bey) tok over som byggherre. Moskéen vart fullført i 1823. Han er ovanlig i og med at interiøret er gjenomgåande dekorert med rosemåling.   Les meir …
11302 Sulitjelma krk.jpg
Sulitjelma kirkje er ei langkirkje med 250 sitteplassar i det tidligare gruvesamfunnet Sulitjelma i Fauske kommune i Salten. Kirkja vart tekna av ingeniør Worm Hirsch Lund og vart innvigd søndag den 12. november 1899 av biskop Bøckmann. De første åra stod det eit kors fremst i koret, men i 1910 vart det innsett ei altartavle som var måla av kunstmålaren Even Christophersen Ulving (18631952) frå VegaHelgeland.   Les meir …

Biologi

Bieszczady Flora.jpg
Blåbær (Vaccinium myrtillus) er ein dvergbusk som tilhører lyngfamilien. Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantote greiner som blir brunaktige og vedote etterkvart, med tynne, elliptiske, takkote, lysegrøne blad som blir felt om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlige, krukkeforma blomstrar. Dei her blomstrane utviklar seg vidare til saftige bær som varierer i farge frå mörkeblåe til svarte bær på den eine sida til kvitaktig blåe bær på den andre. Bæra er tradisjonelt ettertrakta til safting og sylting, og ho var ei viktig råvare i matauken i Skandinavia i tidligare tider. Næringsverdien var lenge rekna som moderat, men nyare forsking har vist at bæra er svært rik på antioksidantar.   Les meir …
C04364 jamtget.jpg
Jamtgeit (sv. jämtget) er ein gammel geitrase frå Jamtland og Herjedalen. Jamtgeita er den minste skandinaviske geitrasen. På let er jamtgeita oftast kvit; gjerne med mörk ryggål og mörk maske og føter. Dei kan òg vara brokote eller brun/viltfarga. Både geiterne og bukkane har oftast horn. Rasen er utryddingstruga. I 2007 var det registrert 387 jamtgeiter i genbanken.   Les meir …
C06623crj Gadus morhua.jpg
Torsk (Gadus morhua) er den økonomisk viktigaste fisken i torskefamilien. Han sym langs heile Norskekysten, det sørlige Barentshavet, Nordsjøen og Skagerrak. Det finst to underartar: vandrande oseanisk torsk eller norsk-arktisk torsk, gjerne kalla skrei; og meir eller mindre stadbunden kysttorsk, òg kalla modd (var. modde, møydde). Fisknamnet torsk er ei samandraging av 'törrfisk'. Det har vorte dreve torskefiske langs Norskekysten sidan steinalderen. Det er kjent at sjyfarande hade med seg tørka torsk på lange utferder, og alt i vikingtida eksporterte nordmenn den tørka fisken til Sør-Europa, særlig til Spania og Italia. Den her handelen har gått för seg i over tusen år utan avbrott og er framleis viktig. Törrfisken blir først og fremst produsert i Lofoten, der fisket etter gytemoden skrei finn stad på seinvinteren kvart år.   Les meir …

Kystkultur

Specialkart over stroget om Engelvaer, Lovovaer, og Valsvaer...(1882).jpg
Eit draft eller eit sjykart er eit kart over sjyområde med tilgrensande kyst der landdelen av kartet er lite detaljert, men med markering av landskapsformasjonar som er karakteristiske sétt frå sjyen. Eit hovudpoeng ved drafta, i tillegg til å vise konturen av land, holmar og skjer, er å oppgje detaljerte opplysningar om djupner ved full fjøro; tidligare vart djupnene oppgjevne i famner, men frå innpå 1900-talet har norske draft gradvis gått over til å vise djupner i meter.   Les meir …
Å klavere vil seie å byggje eit farty i kravellteknikk; altså sette opp spanta først, og så legge huda utapå frå dekk til kjøl. Å klavere opp betyder å legge kravellhud utapå klinka hud. Mot slutten av 1800-talet vart det vanlig å klavere opp dei klinkbygde jektene.   Les meir …
Segleaattring1.jpg
Sunnmørsbåt er fellesnemninga för den gamle bruksbåten på Sunnmør og tildels Romsdal. Som havbåt var han i bruk fram til kring 1880. Mindre båtar vart bygd inn på 1900-talet. Sunnmørsbåtane er klinkbygd og har både årar og segl. De er særlig kjennetekna av skroget, som er snidbetna, og lårseglet. De eldste fysiske spora etter sunnmørsbåten har vore å finne på gamle hus – på naust, lødor og andre uthus. Båtmaterialane har vorte bruka på nytt etter at båten ikkje lenger kunne brukast på sjyen. Rekonstruksjon og oppmåling av båtdeler viser lita endring i byggjemåte og skrogform fram mot de siste båtane som vart bygd. Båtbord og innved frå gamle hus har vorte bruka til å byggje oppatt båtar.   Les meir …

I dag er det fredag den 6. mars 2015

I jødedommen er det sjusján purím. Hør Megillàt Estér lesen i portugisarjødisk tradisjon av ḥazzán S. Nunes Nabarro (z"l) - frå Chazzanut-esnoga.org.  Buddhistar markerer magha pūdjā (thēravāda).  

Fødslar og dødsfall, etableringar og opphør

Andreas Haavoll (1869–1958) var ein bladmann frå Ørsta kommuneSunnmør. Etter å ha bestått mellomskuleeksamenHambros skule i Bergen, begynte han på Hamar lærarskule i 1888. Eksamen tok han i 1890. I åra 1890-93 var han tilsett ved Sandsvær Sparebank i Kongsberg. På sida underviste han ved ein privatskule i Evju i Sandsvær. På denna tida begynte han å skrive for Kongsberg Blad. I de neste åra var han lærar i Ulefoss, Eidskog og Langesund. I Langesund var han med og grunnla Brevikposten, og han leverte journalistisk stoff ått den avisa i 1897-99. I 1899 fikk han post som lærar i Kristiansund. Der vart han involvert i ein målstrid. Som ivrig nynorskforkjempar møtte han sterk motbør. Riksmålsmannen Jonas Hestnes og hans disiplar [laga] pipesjau åt meg i tre heile dagar,” sa han om den her tildragelsen seinare.   Les meir …

Musikk

DKPattammal-DKJayaraman-young.jpg
Damal Krishnaswamy Pattammal (tamil தமள் கிருஷ்ணசுவாமி பட்டம்மாள், f. 1919), best kjent under förkortingane DKP eller DK Pattammal, er ei av dei mest populære og respekterte songarinnone i karnatisk musikk. Ho og dei to samtidige Madurai Shanmukhavadivu Subbulakshmi og M.L. Vasanthakumari blir ofte kalla «den kvinnelige treeinigheita i karnatisk musikk». Damal Krishnaswamy Pattammal vart fødd den 28. mars 1919 i Kanchipuram i Tamil Nadu ått föreldra Damal Krishnaswamy Dikshitar og Rajammal. 14 år gammel heldt ho den første konserten sin i Mahila Samaj i Egmore. Ho vart snart kjent, og musikkarrieren hennar har vart i over 65 år.   Les meir …
Kr. Halse (1907) Folkemusik fra Nordmoere s. 04.jpg
Ola Kvande (18341918), mest kjent som «Gråvinn», var ein spelmann frå Kvenna i Stangvik i den novarande Surnadal kommuneNordmør. Han var ein solid dansespelmann som spela i mange bryllaup. Han var av dem som heldt på tyskfela, og han kom dermed i skyggen av hardingfelespelmennene som naut høgare status i kappspelsamenheng og elles i den nasjonalistiske tida kring unionsoppløysninga i 1905. Gråvinn flytta da til Trondheim og budde der i ein del år.   Les meir …
Spanish Synagogue Prague CZ 02.jpg
Eit pipeorgel er eit tangentinstrument der tonane blir frambrakt av luft som blir pressa gjenom pipor av tre eller metall — enten ved spalteblåsing på samma viset som på blokkfløyte eller med rørblad på liknande vis som klarinett. Kvar pipe kan gje éi tonehøgd, og eitt sett av éi pipe per tangent i heile omfanget blir kalla ein stemme. Pipeorgla har vanligvis mange stemmar med olik klangfarge, tonehøgd og styrke som kan brukast enkeltvis eller i kombinasjon med hjelp av registertrekk. Det kan vara éin eller fleire manualar (tangentrekkjor), og mange orgel har ei pedalrekkje òg. Pipeorgel er oftast store instrument som er fast plassert i bygningar. I nyare tid er pipeorgel særlig vanlig i kirkjor, men dei blir òg bruka i ein del esnogas (synagogar) og konsertsalar. Repertoaret inkluderer religiøs og verdslig musikk. Ein person som spelar på pipeorgel blir oftast kalla organist.   Les meir …

Mat

Bieszczady Flora.jpg
Blåbær (Vaccinium myrtillus) er ein dvergbusk som tilhører lyngfamilien. Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantote greiner som blir brunaktige og vedote etterkvart, med tynne, elliptiske, takkote, lysegrøne blad som blir felt om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlige, krukkeforma blomstrar. Dei her blomstrane utviklar seg vidare til saftige bær som varierer i farge frå mörkeblåe til svarte bær på den eine sida til kvitaktig blåe bær på den andre. Bæra er tradisjonelt ettertrakta til safting og sylting, og ho var ei viktig råvare i matauken i Skandinavia i tidligare tider. Næringsverdien var lenge rekna som moderat, men nyare forsking har vist at bæra er svært rik på antioksidantar.   Les meir …
Bautahaugen Samlinger, Bergsrud.jpg
Eit stabbur (stav-bur), òg kalla bur, stolpehus og stolpebu, er ei lita bygning som står på stavar av tre eller stabbar av stein i staden för å stå over ein kjellar, på grunnmur eller rett på bakkan. Visse typar toetasjes stabbur blir kalla stabbursloft eller loft mange stader. Primærfunksjonen til eit stabbur er å vara lagerplass för mat (oftast korn- og kjøttmat, men òg frukt nokre plassar), kledor og andre ting ein ikkje vil at mus, rottor og andre dyr skal nå i. Somme plassar brukar ein òg stabbura til overnattingsrom. Stabbur er svært vanlige i nordskandinavisk, samisk, austersjøfinsk og nordvest-russisk kultur, men finst òg blant anna i Valais i Sveits (raccard), i Asturias og Galicia i det nordvestlige Spania (hórreo, panera), i det nordlige Portugal (espigueiro) og blant indianarar i Alaska.   Les meir …
20060700 waffle with icecream and raspberries.jpg
Ei vaffel (fleirtal: vaflar), òg kalla bakels (Nordmør, Romsdal, Budal, Østerdalen, Odal og Solør) og raffelkaku (Trøndelag), er ei tjukkvorda, oftast noko luftig, pannekake som er steikt i eit jarn med meir eller mindre grovt rutemønster eller anna grovt mønster. Vaflar kan vara rektangulære (typisk for nederlandske og belgiske vaflar), runde (typisk mange plassar i Nord-Amerika) eller runde med underdeling i fire eller fem hjarteforma vaflar (typisk for skandinaviske vaflar). Blant portugisarjødar er vaflar tradisjonell ḥanukkámat.   Les meir …

Språk

Afrika spraakfamiliar.png
Afroasiatiske språk er ein språkfamilie som inneheld kring 240 språk tala av i alt kring 285 millionar menneske i Nord-Afrika, Aust-Afrika, Sahel-beltet og Sørvest-Asia. Nån lærde i mellomalderen hevda slektskap mellom to eller fleire greiner av afroasiatiske språk. Alt på 800-talet såg den hebraiske grammatikaren Yehuda ibn Quraysh frå Tiaret i Algerie ein förbindelse mellom de tamazightiske språka og semittisk — av de sistnemnte hade han godt kjennskap til arabisk, hebraisk og arameisk.   Les meir …
Otto Jespersen (18601943) var ein dansk språkforskar. Otto Jespersen vart fødd måndag den 16. juli 1860 i Randers i Danmark som son ått herredsfoged og justitsråd Jens Bloch Jespersen (død 1870) og Sophie Caroline, f. Bentzien. Han vart dimittert frå Frederiksborg Skole i 1877. I tida 18931925 var han professor i engelsk språk ved Københavns Universitet. Forskinga hans heldt så høgt nivå at bøkerne hans om engelsk språk og grammatikk vart bruka ved dei engelske universiteta. Boka Fonetik (1897–1899) blir stadig rekna som ein milepåle innaför den europeiske språkvitskapen.   Les meir …
15992cr Tor Erik Jenstad.jpg
Tor Erik Jenstad (f. 1956) er ein lingvist, ordboksredaktør og trekkspelar frå Sunndal kommuneNordmør. Jenstad har vore med i folkemusikk- og gammaldansensemblet Hørkelgaddan sidan oppstarten i 1974.   Les meir …


Pekarar

Wikipedia: nynorsk • bokmål • svensk • dansk • færøysk • islandsk • nordsamisk • finsk • jiddisch • plattysk • djudeospanjol • kastiljansk • portugisisk • hebraisk

Andre: Digitaltfortalt.no • Farmasihistorie.com • Heimskringla.no • Historier.no • Kunsthistorie.com • Lokalhistoriewiki.no

Personlige verkty